Η δημόσια παρέμβαση του Ναΐμ Κάσεμ δείχνει ότι η Χεζμπολάχ δεν αντιμετωπίζει τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ-Ιράν ως μακρινή γεωπολιτική σκηνή, αλλά ως πεδίο άμεσης θεσμικής επιβίωσης. Η σύνδεση κυρώσεων, λιβανικής πολιτικής και περιφερειακής ασφάλειας δημιουργεί νέο πλαίσιο για τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή.
Η δήλωση του γενικού γραμματέα της Χεζμπολάχ, Ναΐμ Κάσεμ, ότι ελπίζει μια ενδεχόμενη συμφωνία ανάμεσα στην Τεχεράνη και την Ουάσινγκτον να καλύπτει και την οργάνωση, φωτίζει την πραγματική φύση των διαπραγματεύσεων: δεν αφορούν μόνο το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, αλλά ολόκληρη την αρχιτεκτονική ασφαλείας της Μέσης Ανατολής. Η Χεζμπολάχ επιχειρεί να κατοχυρώσει θεσμική «ομπρέλα» σε μια συγκυρία όπου οι αμερικανικές κυρώσεις στοχεύουν όλο και πιο στοχευμένα τα δίκτυά της.
Τι αποκαλύπτει το μήνυμα Κάσεμ προς ΗΠΑ, Ιράν και Βηρυτό
Σύμφωνα με τις δηλώσεις που μετέδωσε το Εθνικό Πρακτορείο Ειδήσεων του Λιβάνου, ο Κάσεμ δεν περιορίστηκε στην αναφορά του στις συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν. Κάλεσε την λιβανική κυβέρνηση να «αντιστρέψει τις αποφάσεις» με τις οποίες έχει ποινικοποιήσει τη δράση της «αντίστασης», επιχειρώντας να μετατρέψει μια διεθνή διαπραγμάτευση σε εσωτερικό πολιτικό μοχλό. Παράλληλα, κατήγγειλε τις πρόσφατες αμερικανικές κυρώσεις σε εννέα άτομα με διασύνδεση με τη Χεζμπολάχ, υποστηρίζοντας ότι «θα ενισχύσουν την αποφασιστικότητά» της, ενώ επέκρινε το Βηρυτό επειδή δεν πήρε δημόσια θέση εναντίον τους.
Το μήνυμα είναι τριπλό: προς την Τεχεράνη, ότι η Χεζμπολάχ αναμένει να μην βρεθεί «εκτός κάδρου» σε μια πιθανή αποκλιμάκωση με τις ΗΠΑ· προς την Ουάσινγκτον, ότι οι κυρώσεις δεν κάμπτουν αλλά σκληραίνουν τη στάση της οργάνωσης· και προς το εσωτερικό του Λιβάνου, ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να αποστασιοποιείται από μια οργάνωση που παραμένει βασικός, αν και αμφιλεγόμενος, πόλος ισχύος στο πολιτικό σύστημα.
Κυρώσεις, θεσμική κρίση και ο ρόλος του Λιβάνου στο περιφερειακό παζλ
Οι αμερικανικές κυρώσεις σε πρόσωπα συνδεδεμένα με τη Χεζμπολάχ εντάσσονται σε μια στρατηγική «χειρουργικής πίεσης», που στοχεύει κυρίως τα οικονομικά και διαμεσολαβητικά δίκτυα της οργάνωσης. Σε μια χώρα με εύθραυστο τραπεζικό σύστημα και μακροχρόνια κρίση ισολογισμών, κάθε νέα δέσμη κυρώσεων λειτουργεί αποτρεπτικά για τις διεθνείς τράπεζες και αυξάνει το λεγόμενο risk premium του Λιβάνου. Η αντίδραση της Χεζμπολάχ δείχνει ότι αντιλαμβάνεται τον οικονομικό πόλεμο ως εξίσου κρίσιμο με τον στρατιωτικό.
Την ίδια στιγμή, η πολιτική αρχιτεκτονική του Λιβάνου παραμένει μπλοκαρισμένη, με κενά στην προεδρία και επαναλαμβανόμενες κυβερνητικές κρίσεις. Σε αυτό το πλαίσιο, η Χεζμπολάχ προσπαθεί να διατηρήσει το καθεστώς της ως de facto συνδιαμορφωτής της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής, ακόμη κι όταν το επίσημο κράτος επιχειρεί να ευθυγραμμιστεί με δυτικές απαιτήσεις για περιορισμό της επιρροής της. Η επίκληση του Κάσεμ ότι «τελικός στόχος του Ισραήλ είναι η πλήρης κατοχή του Λιβάνου» λειτουργεί ως αφήγημα νομιμοποίησης της στρατιωτικής πτέρυγας και της διατήρησης ανεξάρτητου οπλοστασίου εκτός ελέγχου του κράτους.
Πιθανή συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν: περιφερειακή αποσυμπίεση ή επαναχάραξη σφαιρών επιρροής;
Η ουσία της παρέμβασης Κάσεμ είναι ότι μια συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν που θα περιοριζόταν σε πυρηνικά και κυρώσεις, χωρίς ρητή αναφορά σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, θα άφηνε την οργάνωση εκτεθειμένη σε συνεχιζόμενη οικονομική και διπλωματική πίεση. Για την Τεχεράνη, η Χεζμπολάχ αποτελεί βασικό στρατηγικό εργαλείο προβολής ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο και μοχλό πίεσης προς το Ισραήλ. Επομένως, η στάση της Χεζμπολάχ λειτουργεί και ως υπενθύμιση προς την ιρανική ηγεσία ότι οι περιφερειακοί της σύμμαχοι αναμένουν «αντίτιμο» σε οποιαδήποτε αποκλιμάκωση με τις ΗΠΑ.
Από την αμερικανική πλευρά, η συμπερίληψη οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ σε μια ευρύτερη συμφωνία θα σήμαινε ουσιαστικά αναθεώρηση του καθεστώτος κυρώσεων και του υφιστάμενου πλαισίου αντιτρομοκρατικής πολιτικής. Αυτό δύσκολα μπορεί να συμβεί χωρίς σημαντικό πολιτικό κόστος στο εσωτερικό των ΗΠΑ και χωρίς σοβαρές αντιδράσεις από το Ισραήλ. Έτσι, η πιθανότερη πορεία είναι μια μερική αποσυμπίεση στις αμερικανοϊρανικές σχέσεις, με τη Χεζμπολάχ να παραμένει σε «γκρίζα ζώνη» έντασης, όπου οι στρατιωτικές κινήσεις θα αποφεύγονται, αλλά η οικονομική πίεση θα συνεχίζεται.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για σταθερότητα, επενδύσεις και ενεργειακή ασφάλεια
Για τον Λίβανο, το διακύβευμα είναι διπλό: αφενός η αποτροπή μιας ευρείας στρατιωτικής σύγκρουσης στα σύνορα με το Ισραήλ, αφετέρου η σταδιακή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των επενδυτών και των διεθνών οργανισμών στην ικανότητα της χώρας να λειτουργεί ως κανονικό κράτος και όχι ως πεδίο αντιπαράθεσης πληρεξουσίων. Η επιμονή της Χεζμπολάχ να αντιμετωπίζεται ως παράγοντας σε διαπραγματεύσεις υπερδυνάμεων δυσκολεύει τις προσπάθειες του λιβανικού κράτους να προωθήσει μεταρρυθμίσεις που ζητούν το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και άλλοι θεσμοί.
Σε περιφερειακό επίπεδο, η στάση της Χεζμπολάχ έχει άμεση σχέση με την ενεργειακή εξίσωση της Ανατολικής Μεσογείου. Θαλάσσιες οριοθετήσεις, κοιτάσματα φυσικού αερίου και υποδομές εξαγωγών εξαρτώνται από ένα ελάχιστο επίπεδο ασφάλειας. Κάθε ένδειξη ότι η οργάνωση παραμένει σε τροχιά σύγκρουσης με το Ισραήλ ή ότι επιδιώκει να αναβαθμίσει τον ρόλο της μέσω μιας συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν, αυξάνει το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου για έργα υποδομής στην περιοχή.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία και αγορά, η εξέλιξη έχει κυρίως έμμεσο αλλά ουσιαστικό βάρος. Η σταθερότητα στον Λίβανο και η σχέση Χεζμπολάχ-Ιράν-ΗΠΑ επηρεάζουν το γεωπολιτικό ρίσκο στην Ανατολική Μεσόγειο, άρα και την αποτίμηση ενεργειακών και ναυτιλιακών κινδύνων. Τυχόν αποκλιμάκωση που θα μειώνει τον κίνδυνο σύγκρουσης στα βόρεια του Ισραήλ θα διευκολύνει τον σχεδιασμό αγωγών, καλωδίων και ενεργειακών projects όπου η Ελλάδα επιδιώκει ρόλο διαμετακομιστικού κόμβου. Αντίθετα, ένα σενάριο όπου η Χεζμπολάχ μένει εκτός οποιασδήποτε συμφωνίας και εντείνει την αντιπαράθεση, θα διατηρεί ψηλά το ασφάλιστρο κινδύνου για την περιοχή, με συνέπεια υψηλότερο κόστος κεφαλαίου και μεγαλύτερη αβεβαιότητα για μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε υποδομές και ενέργεια.
#Χεζμπολάχ #Ιράν #ΗΠΑ #Λίβανος #ΜέσηΑνατολή
