Η τιμή του πετρελαίου γυρίζει από το γεωπολιτικό ρίσκο στο πολιτικό ρίσκο. Οι νέες δηλώσεις Τραμπ για το Ιράν πυροδοτούν απότομη διόρθωση στις τιμές.
Η απότομη πτώση των τιμών του πετρελαίου πάνω από 2% μετά τις τελευταίες δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για το Ιράν υπενθυμίζει πόσο στενά συνδέεται η αγορά ενέργειας με τις γεωπολιτικές ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο. Οι επενδυτές εγκαταλείπουν το πρόσφατο σενάριο κλιμάκωσης και προσπαθούν να αποτιμήσουν έναν νέο, εξίσου αβέβαιο, παράγοντα: την αμερικανική «τελική απόφαση» για τη συμφωνία με την Τεχεράνη.
Στις συναλλαγές της Παρασκευής, το αμερικανικό αργό West Texas Intermediate (WTI) με παράδοση Ιουλίου υποχωρούσε πάνω από 2%, ενώ το Brent Αυγούστου σημείωνε αντίστοιχη πτώση, με τις τιμές να κινούνται γύρω από τα 86 και 90 δολάρια το βαρέλι αντίστοιχα. Η κίνηση είναι χαρακτηριστική της νευρικότητας μιας αγοράς που είχε προεξοφλήσει επί εβδομάδες τον κίνδυνο διαταραχής των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Τι αλλάζει με τις νέες δηλώσεις των ΗΠΑ για το Ιράν
Ο Ντόναλντ Τραμπ προανήγγειλε ότι θα λάβει σύντομα «τελική απόφαση» για τη συμφωνία με το Ιράν, ενώ παράλληλα μίλησε για άρση του αποκλεισμού στα Στενά του Ορμούζ και καταστροφή του εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης. Σε επίπεδο αγοράς, το μήνυμα διαβάζεται ως απόπειρα επαναχάραξης των όρων αντιπαράθεσης με το ιρανικό καθεστώς, με έμφαση στην πυρηνική διάσταση και μικρότερη –τουλάχιστον ρητορικά– στην άμεση στρατιωτική ένταση γύρω από τις θαλάσσιες οδούς.
Η υπόσχεση για «ξεμπλοκάρισμα» των Στενών λειτουργεί κατασταλτικά για το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου που είχε ενσωματωθεί στις τιμές του πετρελαίου. Ωστόσο, η αγορά γνωρίζει ότι η πραγματική ικανότητα της Ουάσιγκτον να εγγυηθεί αδιάλειπτη ροή πετρελαίου στην περιοχή εξαρτάται από ένα πλέγμα παραγόντων: τις σχέσεις με τους συμμάχους στον Κόλπο, τη στάση της Τεχεράνης, αλλά και την αντοχή της παγκόσμιας ζήτησης σε περίπτωση νέων κυρώσεων.
Από το στρατιωτικό στην πολιτική αβεβαιότητα της αγοράς πετρελαίου
Η σημερινή διόρθωση δεν σημαίνει ότι το ρίσκο στην αγορά ενέργειας εξαφανίζεται· απλώς αλλάζει μορφή. Η προηγούμενη άνοδος των τιμών στηριζόταν στον φόβο άμεσης διαταραχής της προσφοράς, με τα Στενά του Ορμούζ –από όπου διέρχεται σημαντικό ποσοστό του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου– να βρίσκονται στο επίκεντρο. Τώρα, το αφήγημα μετατοπίζεται σε μια πιο περίπλοκη πολιτική διαπραγμάτευση, όπου οι κυρώσεις, οι εξαγωγικοί περιορισμοί και η πυρηνική συμφωνία γίνονται τα βασικά εργαλεία πίεσης.
Για τις διεθνείς αγορές, αυτό μεταφράζεται σε υψηλή μεταβλητότητα και διακυμάνσεις που δεν θα καθορίζονται μόνο από τα θεμελιώδη της ζήτησης και προσφοράς, αλλά και από τις ανακοινώσεις του Λευκού Οίκου και τις αντιδράσεις της Τεχεράνης. Οι τιμές μπορεί να διορθώνουν βραχυπρόθεσμα, αλλά το γεωπολιτικό ασφάλιστρο δεν μηδενίζεται όσο η τελική μορφή της αμερικανοϊρανικής συμφωνίας παραμένει άγνωστη.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι πιέζονται από την πτώση του πετρελαίου
Οι ενεργοβόροι κλάδοι –βιομηχανία, μεταφορές, αεροπορικές εταιρείες– ωφελούνται από την αποκλιμάκωση των τιμών, έστω και πρόσκαιρη. Αντίθετα, οι μεγάλες πετρελαϊκές και οι εταιρείες σχιστολιθικού πετρελαίου στις ΗΠΑ βλέπουν τα περιθώρια κέρδους τους να συμπιέζονται, ειδικά σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος χρηματοδότησης παραμένει υψηλότερο από την προηγούμενη δεκαετία.
Για τις χώρες παραγωγούς, το νέο περιβάλλον δυσκολεύει τον συντονισμό εντός και εκτός ΟΠΕΚ, καθώς οι αποφάσεις για περικοπές ή αυξήσεις παραγωγής πρέπει να λαμβάνουν υπόψη όχι μόνο τα επίπεδα τιμών, αλλά και τον βαθμό γεωπολιτικής έντασης. Η σημερινή πτώση λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι καμία απόφαση δεν λαμβάνεται σε κενό: οι κινήσεις της Ουάσιγκτον και της Τεχεράνης μπορούν να ανατρέψουν γρήγορα τις ισορροπίες που επιχειρεί να διαμορφώσει ο ΟΠΕΚ+.
Τι σημαίνει η κίνηση του πετρελαίου για την ελληνική οικονομία
Για την Ελλάδα, κάθε αποκλιμάκωση στην τιμή του πετρελαίου λειτουργεί ανακουφιστικά σε τρία επίπεδα: πληθωρισμό, ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και κόστος λειτουργίας επιχειρήσεων. Ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, η χώρα παραμένει εκτεθειμένη σε διεθνείς ανατιμήσεις, επομένως μια διόρθωση άνω του 2% μειώνει, έστω οριακά, τις πιέσεις στο ενεργειακό κόστος των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.
Η ναυτιλία, κρίσιμος πυλώνας της ελληνικής οικονομίας, παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή τις εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ. Η προοπτική άρσης του αποκλεισμού, εφόσον υλοποιηθεί στην πράξη, θα μπορούσε να περιορίσει τα ασφάλιστρα κινδύνου και να βελτιώσει τη ροή των θαλάσσιων μεταφορών πετρελαίου, με θετική επίδραση στα έσοδα των ελληνικών δεξαμενόπλοιων.
Ταυτόχρονα, η μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου επηρεάζει τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό στην Ευρωζώνη, στοιχείο κρίσιμο για τη μελλοντική στάση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Μια πιο ήπια πορεία του ενεργειακού κόστους διευκολύνει την ΕΚΤ να διατηρήσει μια πιο προβλέψιμη νομισματική πολιτική, κάτι που ενδιαφέρει άμεσα την ελληνική αγορά ομολόγων και το κόστος δανεισμού του Δημοσίου και των επιχειρήσεων.
Σχόλιο 
: Η σημερινή κίνηση στο πετρέλαιο δείχνει ότι η ελληνική οικονομία παραμένει όμηρος εξωτερικών ενεργειακών και γεωπολιτικών σοκ. Για τις επιχειρήσεις, η στρατηγική διαχείρισης ενεργειακού κόστους και η διαφοροποίηση πηγών προμήθειας παραμένουν κρίσιμοι παράγοντες ανταγωνιστικότητας. Για το Δημόσιο, κάθε περίοδος αποκλιμάκωσης τιμών πρέπει να αξιοποιείται για επιτάχυνση επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές και υποδομές, ώστε η επόμενη γεωπολιτική κρίση στον Περσικό Κόλπο να βρίσκει την Ελλάδα λιγότερο εκτεθειμένη.
