Έναν χρόνο μετά την εκλογή του, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ αναδεικνύεται σε ηθικό αντίβαρο στην επιθετική πολιτική Τραμπ. Η στρατηγική του παραμένει σκόπιμα ανοιχτή, με σαφή όμως προτεραιότητα στην ειρήνη και στην Αφρική.
Ο πρώτος χρόνος του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στον θρόνο της Ρώμης σκιαγραφεί μια παποσύνη με έντονο συμβολισμό, αλλά ακόμη ρευστό θεολογικό στίγμα. Ο Αμερικανός καρδινάλιος Ρόμπερτ Πρεβόστ, που εξελέγη στις 8 Μαΐου 2025 και έλαβε το όνομα Λέων ΙΔ΄, διαφοροποιείται εμφανώς από τον προκάτοχό του Φραγκίσκο στο ύφος και την εικόνα, όχι όμως ακόμη σε σαφές προγραμματικό περιεχόμενο.
Στυλ, θεολογική ασάφεια και σύγκρουση με τον Τραμπ
Σε επίπεδο συμβόλων, ο Λέων ΙΔ΄ επανέφερε πιο παραδοσιακά λειτουργικά άμφια, εγκαταστάθηκε ξανά στα διαμερίσματα του Αποστολικού Παλατιού πάνω από την πλατεία του Αγίου Πέτρου και χρησιμοποιεί την θερινή κατοικία του Καστέλ Γκαντόλφο, την οποία ο Φραγκίσκος είχε εγκαταλείψει. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Γερμανός εκκλησιαστικός ιστορικός Γεργκ Ερνέστι, ο νέος πάπας δεν έχει ακόμη εκδώσει εγκύκλιο ή μείζον δογματικό κείμενο, αφήνοντας «ανοιχτό προς τα πού κατευθύνεται η θεολογική του πορεία».
Εκεί που το στίγμα του είναι ξεκάθαρο είναι στο ζήτημα της ειρήνης. Τα πρώτα λόγια του από τη λότζια του Αγίου Πέτρου ήταν «Ειρήνη σε όλους σας!», με την έννοια της ειρήνης να διατρέχει ολόκληρη την ομιλία του. Μίλησε για «ειρήνη άοπλη και αφοπλιστική, ταπεινή και επίμονη», συνεχίζοντας τη γραμμή Φραγκίσκου απέναντι στους πολέμους στην Ουκρανία και στη Γάζα.
Η στάση αυτή τον έφερε σε ανοιχτή σύγκρουση με τον Ντόναλντ Τραμπ, του οποίου η κλιμακούμενη στρατιωτική πολιτική –από την επέμβαση στη Βενεζουέλα έως τον πόλεμο με το Ιράν– δίνει νέο βάρος στη φωνή του Βατικανού. Μετά τις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις στο Ιράν, ο Τραμπ απείλησε δημοσίως: «Μια ολόκληρη πολιτισμένη κοινωνία θα πεθάνει απόψε». Ο Λέων απάντησε χαρακτηρίζοντας τη ρητορική αυτή «πραγματικά απαράδεκτη» και προειδοποιώντας για «φαντασιώσεις παντοδυναμίας» που γίνονται «όλο και πιο απρόβλεπτες και επιθετικές».
Η αντίδραση του Τραμπ υπήρξε σφοδρή, με προσωπικές επιθέσεις, χαρακτηρίζοντας τον πάπα «πολύ αριστερό πολιτικά» και «φοβερό» σε θέματα εξωτερικής πολιτικής. Ο Ερνέστι μιλά για πρωτοφανές επεισόδιο: «Κανείς δεν έχει μιλήσει τόσο υποτιμητικά για πάπα – ούτε ο Χίτλερ, ούτε ο Μουσολίνι, ούτε ο Ναπολέων».
Αφρική, μετανάστευση και νέα γεωγραφία της Καθολικής Εκκλησίας
Πίσω από τη σύγκρουση με τον Λευκό Οίκο, διαμορφώνεται μια πιο μακροπρόθεσμη στρατηγική. Ο Λέων ΙΔ΄ επιλέγει συνειδητά να στρέψει το βλέμμα της Εκκλησίας στην Αφρική, όπου ο καθολικός πληθυσμός αυξάνεται περίπου κατά 3% ετησίως, σε αντίθεση με τη στασιμότητα της Ευρώπης. Σε μόλις έναν χρόνο έχει ήδη ταξιδέψει σε τέσσερις αφρικανικές χώρες, ξεπερνώντας σε συνολικό χρόνο παρουσίας στην ήπειρο ολόκληρη την οκταετία Βενεδίκτου ΙΣΤ΄.
Η επιλογή αυτή συνοδεύεται από ενίσχυση της αφρικανικής παρουσίας στη Ρώμη και ευρύτερη στροφή προς τον Παγκόσμιο Νότο, με ιδιαίτερη προσοχή και προς Ασία και Λατινική Αμερική. Σε αντίθεση με τον Φραγκίσκο, ο Λέων δεν χρησιμοποιεί απαξιωτική γλώσσα για την Ευρώπη, διατηρώντας θερμές σχέσεις με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και προγραμματίζοντας εξαήμερη επίσκεψη στην Ισπανία.
Κομβικό στοιχείο του ποιμαντικού του σχεδίου είναι η μετανάστευση. Ανήμερα της 4ης Ιουλίου, όταν οι ΗΠΑ θα γιορτάζουν τα 250 χρόνια της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, ο πάπας δεν θα βρίσκεται στην Ουάσιγκτον –όπως επιθυμούσε η αμερικανική διοίκηση– αλλά στη Λαμπεντούζα, σύμβολο προσφυγικού πόνου στη Μεσόγειο από το 2013. Στην Ισπανία, το πρόγραμμά του περιλαμβάνει Γκραν Κανάρια και Τενερίφη, τουριστικούς προορισμούς που έχουν μετατραπεί σε πύλες εισόδου προσφύγων από την Αφρική, για να υπενθυμίσει ότι πίσω από την ευρωπαϊκή ευημερία κρύβονται ανοιχτές πληγές εκτοπισμού.
Παράλληλα, μια πιο «εσωτερική» θεολογική αντιπαράθεση έχει ανοίξει με τον Αμερικανό αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος, ως καθολικός προσήλυτος, κάλεσε τον πάπα «να προσέχει» όταν μιλά για θεολογία και να περιορίζεται στη «ηθική». Παρότι ο ίδιος στη συνέχεια μετρίασε τους τόνους, το επεισόδιο δείχνει ότι η μάχη για το ποιος ορίζει το καθολικό αφήγημα –Ρώμη ή Ουάσιγκτον– μόλις ξεκινά.
Σχόλιο 
: Ο Λέων ΙΔ΄ επιχειρεί να επανατοποθετήσει την Καθολική Εκκλησία ως παγκόσμια ηθική δύναμη, όχι ως άτυπο γεωπολιτικό παίκτη. Η σκληρή ρήξη με τον Τραμπ τον ενισχύει ως φωνή συνείδησης απέναντι στον αμερικανικό μιλιταρισμό, ενώ η στροφή στην Αφρική και στη μετανάστευση αποτυπώνει τη μετατόπιση του κέντρου βάρους της Εκκλησίας προς τον Παγκόσμιο Νότο. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η παποσύνη Λέοντα ΙΔ΄ προμηνύει ότι τα μεγάλα ηθικοπολιτικά διλήμματα –πόλεμος, προσφυγικό, ανισότητες– θα τίθενται όλο και συχνότερα με θρησκευτικούς όρους, επηρεάζοντας και τις κοσμικές ατζέντες.
#ΠαπαςΛεων #Trump #Βατικανο #Ιραν #Αφρικη #ΚαθολικηΕκκλησια #Μεταναστευση
