Ο νέος γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, εμφανίζεται «εξαιρετικά αισιόδοξος» για τη Συμμαχία, αποδίδοντας κεντρικό ρόλο στις ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ. Πίσω από τις δηλώσεις, όμως, διαμορφώνεται μια Ευρώπη που πιέζεται να επαναπροσδιορίσει τις αμυντικές της δαπάνες και τη στρατηγική της αυτονομία.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επέλεξε να στείλει μήνυμα συνέχειας και ενότητας, δηλώνοντας ότι είναι «εξαιρετικά αισιόδοξος» για το μέλλον της Συμμαχίας. Μιλώντας στο Μαυροβούνιο, δίπλα στον πρωθυπουργό Μιλοΐκο Σπάγιτς, ο πρώην Ολλανδός πρωθυπουργός συνέδεσε ρητά την τρέχουσα πορεία του ΝΑΤΟ με την πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.
Η σκιά των αμυντικών δαπανών και ο στόχος του 5%
Ο Ρούτε εξήγησε ότι η αισιοδοξία του εδράζεται στο γεγονός πως, υπό την επιρροή της Ουάσινγκτον, η Συμμαχία κινείται προς έναν στόχο αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ. Πρόκειται για μια ποιοτική μετατόπιση από το μέχρι πρότινος «ιερό» 2%, που ήδη δυσκολεύει πολλούς ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς.
Η αναφορά στο 5% δεν είναι απλώς τεχνικός δείκτης. Σηματοδοτεί μια στρατηγική υπόθεση εργασίας: ότι η Ευρώπη πρέπει όχι μόνο να προσεγγίσει το επίπεδο των αμερικανικών δαπανών, αλλά και να προετοιμαστεί για ενδεχόμενη παρατεταμένη αντιπαράθεση με τη Ρωσία. Η συζήτηση αυτή, αν παγιωθεί, θα αναδιατάξει ριζικά τις προτεραιότητες των κρατών-μελών, από την κοινωνική πολιτική έως την πράσινη μετάβαση.
Ρωσία, Ιράν και η μετατόπιση του ΝΑΤΟ προς την ευρύτερη Μέση Ανατολή
Ο Ρούτε επικαλέστηκε ευθέως τη Ρωσία ως βασικό λόγο για την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος του ΝΑΤΟ. Την ίδια στιγμή, αποκάλυψε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις μεταξύ των συμμάχων για το Ιράν και τον ρόλο των Ευρωπαίων στον Πορθμό του Ορμούζ. Η αναφορά αυτή δείχνει ότι η Συμμαχία δεν περιορίζεται πλέον στο «κλασικό» ευρωατλαντικό θέατρο, αλλά εμπλέκεται όλο και πιο ενεργά σε κρίσιμους θαλάσσιους διαύλους της παγκόσμιας οικονομίας.
Η φράση του ότι «οι Ευρωπαίοι άκουσαν τον Αμερικανό πρόεδρο και ανταποκρίνονται» φωτίζει μια βασική πραγματικότητα: η ευρωπαϊκή άμυνα παραμένει σε μεγάλο βαθμό αντιδραστική και εξαρτημένη από τις απαιτήσεις της Ουάσινγκτον. Η συζήτηση για τη λεγόμενη «στρατηγική αυτονομία» της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται έτσι σε μόνιμη ένταση με την αυξανόμενη εμπλοκή σε αποστολές που υπηρετούν ευρύτερα νατοϊκά –και συχνά αμερικανικά– συμφέροντα.
Πολιτική Ρούτε: γέφυρα ή επιτάχυνση της εξάρτησης;
Ο Μαρκ Ρούτε, με τη μακρά θητεία του στην πρωθυπουργία της Ολλανδίας, έχει χτίσει προφίλ διαμεσολαβητή μεταξύ Βρυξελλών και Ουάσινγκτον. Ως γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ επιχειρεί να μεταφράσει τις πιέσεις των ΗΠΑ σε ένα αφήγημα «συλλογικής ευθύνης», στο οποίο οι Ευρωπαίοι δεν εμφανίζονται ως απλοί αποδέκτες απαιτήσεων, αλλά ως ενεργοί εταίροι που «ανταποκρίνονται».
Η μακροπρόθεσμη συνέπεια αυτής της προσέγγισης είναι διπλή. Από τη μία, ενισχύει την εικόνα συνοχής της Συμμαχίας σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Από την άλλη, παγιώνει μια αρχιτεκτονική ασφάλειας όπου η Ευρώπη επενδύει ολοένα και περισσότερους πόρους στην άμυνα, χωρίς να έχει ολοκληρωμένα δικά της θεσμικά εργαλεία στρατηγικού σχεδιασμού ανεξάρτητα από το ΝΑΤΟ.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ευρώπη της επόμενης δεκαετίας;
Αν ο στόχος του 5% μετατραπεί από πολιτικό μήνυμα σε πραγματική δέσμευση, η ευρωπαϊκή ήπειρος θα βρεθεί μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση. Οι κυβερνήσεις θα πρέπει να αποφασίσουν πόσο χώρο αφήνουν για δημόσιες επενδύσεις σε υποδομές, υγεία, παιδεία και πράσινη ενέργεια, όταν η άμυνα διεκδικεί ολοένα μεγαλύτερο μερίδιο του ΑΕΠ.
Η συζήτηση για τη Ρωσία και το Ιράν ενισχύει την τάση «στρατιωτικοποίησης» της εξωτερικής πολιτικής, με την Ευρώπη να κινδυνεύει να χάσει το διακριτικό της πλεονέκτημα ως δύναμης διπλωματίας και πολυμερούς διαχείρισης κρίσεων. Η επιλογή του Ρούτε να εμφανιστεί αισιόδοξος μπορεί να λειτουργεί καθησυχαστικά βραχυπρόθεσμα, αλλά δεν αναιρεί το γεγονός ότι οι θεσμικές ισορροπίες μεταξύ ΝΑΤΟ, ΕΕ και εθνικών κυβερνήσεων εισέρχονται σε μια περίοδο έντονης αναδιαπραγμάτευσης.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η συζήτηση που ανοίγει ο Ρούτε σημαίνει σταδιακή αλλά σταθερή άνοδο των αμυντικών δαπανών σε ένα ήδη περιορισμένο δημοσιονομικό πλαίσιο. Η Αθήνα, ως παραδοσιακά «υπερ-συμμορφούμενο» μέλος του ΝΑΤΟ, θα κληθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος της –ιδίως στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο– και στην ανάγκη να διατηρήσει χώρο για επενδύσεις στην παραγωγική ανασυγκρότηση, την τεχνολογία και την πράσινη μετάβαση. Σε θεσμικό επίπεδο, η ελληνική διπλωματία έχει συμφέρον να πιέσει για μια πιο συνεκτική ευρωπαϊκή αμυντική πολιτική, ώστε οι αυξημένες δαπάνες να μεταφραστούν σε βιομηχανική προστιθέμενη αξία και όχι μόνο σε εισαγωγές οπλικών συστημάτων.
#NATO #Rutte #ΑμυντικεςΔαπανες #ΕυρωπαϊκηΑμυνα
