Η Άγκυρα και η Ρώμη επανεξετάζουν τον ρόλο τους στον χάρτη του φυσικού αερίου, με την Ελλάδα στο υποχρεωτικό γεωγραφικό πέρασμα. Το μνημόνιο BOTAS–Edison αναδεικνύει ξανά τον Νότιο Διάδρομο και τη μάχη για την ενεργειακή επιρροή στην Ευρώπη.
Η υπογραφή μνημονίου συνεργασίας μεταξύ της τουρκικής BOTAS και της ιταλικής Edison για διερεύνηση νέας σύνδεσης φυσικού αερίου επαναφέρει στο προσκήνιο τον ρόλο της Ελλάδας ως υποχρεωτικού ενδιάμεσου κόμβου στον Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου. Χωρίς να ανακοινώνεται συγκεκριμένος νέος αγωγός, το πλαίσιο συνεργασίας δείχνει προς ενίσχυση ή παράλληλη αξιοποίηση της υφιστάμενης διαδρομής TANAP–TAP, που ήδη περνά από το ελληνικό έδαφος και καταλήγει στη νότια Ιταλία.
Ο Νότιος Διάδρομος και η γεωγραφία της ισχύος
Ο Νότιος Διάδρομος Φυσικού Αερίου, με κορμό τον TANAP στην Τουρκία και τον TAP σε Ελλάδα, Αλβανία και Αδριατική, σχεδιάστηκε ως στρατηγική απάντηση της Ευρώπης στην εξάρτηση από το ρωσικό αέριο. Ο TAP λειτουργεί από το 2020, μεταφέροντας αζέρικο φυσικό αέριο προς τις ευρωπαϊκές αγορές, με μήκος περίπου 878 χιλιομέτρων και αρχική δυναμικότητα 10 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, που μπορεί να επεκταθεί.
Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε νέα πρωτοβουλία που αφορά τη διασύνδεση Τουρκίας–Ιταλίας δεν μπορεί να αγνοήσει τη γεωγραφική πραγματικότητα: η χερσαία και θαλάσσια γέφυρα περνά μέσα από την ελληνική επικράτεια ή τα ελληνικά χωρικά ύδατα και αποκλειστική οικονομική ζώνη. Η Ελλάδα παραμένει η μόνη χώρα της περιοχής που συνδυάζει συμμετοχή στην Ευρωζώνη, πρόσβαση στην Ανατολική Μεσόγειο και υφιστάμενη ενεργειακή υποδομή μεγάλης κλίμακας.
Τι επιδιώκουν Άγκυρα και Ρώμη
Για την Τουρκία, η ενίσχυση της BOTAS ως περιφερειακού διαχειριστή ροών φυσικού αερίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου αποτελεί στρατηγικό στόχο: η χώρα επιχειρεί να μετατραπεί από απλό διαμετακομιστή σε ρυθμιστή τιμών και ποσοτήτων προς την Ευρώπη. Η δημιουργία κοινής ομάδας εργασίας με την Edison δείχνει πρόθεση να συνδυαστούν τεχνική και εμπορική τεχνογνωσία, με στόχο νέα εμπορικά σχήματα, ανταλλαγές φορτίων και πιθανή αναβάθμιση υποδομών.
Για την Ιταλία, η ενεργειακή ασφάλεια και η διαφοροποίηση πηγών παραμένουν προτεραιότητα, καθώς η χώρα είναι μεγάλος καταναλωτής φυσικού αερίου και βασικός κόμβος εισόδου για την Κεντρική Ευρώπη. Η ενίσχυση της διασύνδεσης με την Τουρκία, μέσω Ελλάδας, λειτουργεί συμπληρωματικά προς τις υφιστάμενες ροές από Βόρεια Αφρική και τη θαλάσσια αγορά LNG, μειώνοντας την έκθεση σε μεμονωμένους προμηθευτές και διαδρόμους.
Ο ρόλος της Ελλάδας και τα ανοιχτά ερωτήματα
Η ελληνική πλευρά δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στο μνημόνιο BOTAS–Edison, ωστόσο κάθε τεχνική ή εμπορική εξέλιξη στον άξονα TANAP–TAP αγγίζει άμεσα τα ελληνικά συμφέροντα. Ο TAP αποτελεί ήδη κρίσιμη ενεργειακή υποδομή για τη χώρα, τόσο ως διαμετακομιστικό μέσο όσο και ως στοιχείο της ευρωπαϊκής στρατηγικής απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο.
Το ερώτημα για την Αθήνα δεν είναι αν θα συμμετάσχει, αλλά με ποιους όρους. Η ενδεχόμενη αύξηση των ροών ή η δημιουργία παράλληλων εμπορικών σχημάτων θα κριθεί από τις ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές, τις δεσμεύσεις ανταγωνισμού και την πολιτική της ΕΕ για το φυσικό αέριο στη μεταβατική περίοδο προς την κλιματική ουδετερότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα οφείλει να διασφαλίσει ότι κάθε νέα πρωτοβουλία ενισχύει τον ρόλο της ως ευρωπαϊκού ενεργειακού κόμβου και δεν περιορίζει τη διαπραγματευτική της ισχύ.
Μετά το ρωσικό αέριο, η μάχη των διαδρόμων
Η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου βρίσκεται σε φάση αναδιάταξης μετά τη δραστική μείωση των ρωσικών ροών. Ο Νότιος Διάδρομος, οι τερματικοί σταθμοί LNG και οι νέες διασυνδέσεις μεταξύ κρατών-μελών της ΕΕ καθορίζουν το νέο ενεργειακό τοπίο. Σε αυτό το περιβάλλον, η Τουρκία επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση, ενώ χώρες όπως η Ιταλία επιδιώκουν πρόσθετες ασφαλιστικές δικλείδες για τον εφοδιασμό τους.
Η Ελλάδα βρίσκεται στη διασταύρωση αυτών των στρατηγικών. Η πορεία του TAP, οι δυνατότητες επέκτασης της δυναμικότητάς του και η διασύνδεσή του με άλλα δίκτυα στην ευρύτερη περιοχή θα καθορίσουν αν η χώρα θα παραμείνει απλός διάδρομος ή θα εξελιχθεί σε κεντρικό κόμβο με πρόσθετη προστιθέμενη αξία για την εγχώρια οικονομία και τις επενδύσεις σε υποδομές.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική αγορά, η κίνηση BOTAS–Edison λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι οι κρίσιμες αποφάσεις για τον Νότιο Διάδρομο λαμβάνονται συχνά εκτός Αθήνας. Η Ελλάδα χρειάζεται συνεκτική στρατηγική: ενεργό ρόλο στις συζητήσεις για την επέκταση του TAP, αξιοποίηση της Ρεβυθούσας και των νέων υποδομών LNG, αλλά και στενή ευθυγράμμιση με την ευρωπαϊκή πολιτική για το φυσικό αέριο ως μεταβατικό καύσιμο. Όσο η χώρα παραμένει αναγκαίο γεωγραφικό πέρασμα, έχει τη δυνατότητα να μετατρέψει τον διαμετακομιστικό της ρόλο σε επενδυτικό και γεωοικονομικό πλεονέκτημα – υπό την προϋπόθεση ότι θα κινηθεί έγκαιρα και θεσμικά, πριν παγιωθούν νέα σχήματα ερήμην της.
#Τουρκία #Ιταλία #Ελλάδα #ΦυσικόΑέριο #TANAP #TAP #Ενέργεια
