Η Άγκυρα και η Ντόχα παρεμβαίνουν συντονισμένα στην κρίση γύρω από το Ιράν, θέτοντας ως προτεραιότητα το άνοιγμα των θαλάσσιων οδών. Πίσω από τις δηλώσεις Φιντάν και Αλ Θάνι διαφαίνεται αγωνία για τις ενεργειακές ροές και τον κίνδυνο να «χαθεί» η Γάζα από το διεθνές ραντάρ.
Σε μια στιγμή που η ένταση στον Περσικό Κόλπο απειλεί να μετατραπεί σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση, η Τουρκία και το Κατάρ επιχειρούν να τοποθετηθούν ως πυλώνες αποκλιμάκωσης. Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, πλάι στον πρωθυπουργό και υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν Αλ Θάνι, έστειλε σαφές μήνυμα: «Δεν πρέπει να επιστρέψουμε στον πόλεμο. Τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να ανοίξουν το συντομότερο δυνατό».
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι το κέντρο της αντιπαράθεσης;
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν τον στενότερο λαιμό της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας: από εκεί διέρχεται σημαντικό ποσοστό των θαλάσσιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Κάθε απειλή διακοπής ή περιορισμού της ναυσιπλοΐας μεταφράζεται άμεσα σε αστάθεια τιμών, αυξημένο κόστος ασφάλισης φορτίων και ένταση στον παγκόσμιο πληθωρισμό.
Ο Αλ Θάνι υπογράμμισε ότι η κρίσιμη θαλάσσια οδός «χρησιμοποιήθηκε ως όπλο» στη σύγκρουση, περιγράφοντας αυτό που οι αγορές βλέπουν ήδη: την εργαλειοποίηση των θαλάσσιων διαδρόμων ως μέσο πίεσης. Η χρήση των ενεργειακών και ναυτιλιακών ροών ως μοχλού γεωπολιτικής ισχύος βαθαίνει τον κίνδυνο για μια παρατεταμένη «ασύμμετρη» σύγκρουση, όπου το κόστος μετακυλίεται στην παγκόσμια οικονομία.
Η προειδοποίηση Φιντάν: να μην «ξεχαστεί» η Γάζα
Παράλληλα με την ανησυχία για τον Περσικό Κόλπο, ο Φιντάν προειδοποίησε ότι η κρίση στον Κόλπο «δεν πρέπει να κάνει τον κόσμο να ξεχάσει τη Γάζα». Η Άγκυρα και η Ντόχα, που ήδη έχουν αναλάβει ρόλο διαμεσολαβητών σε προηγούμενους γύρους συνομιλιών για την παύση πυρός και την ανταλλαγή αιχμαλώτων, φοβούνται ότι η διεθνής ατζέντα θα μετακινηθεί οριστικά από την παλαιστινιακή υπόθεση προς μια καθαρά ιρανοκεντρική κρίση.
Η υπενθύμιση της Γάζας λειτουργεί διπλά: αφενός ως πολιτικό μήνυμα προς τη Δύση να μην εγκαταλείψει το πλαίσιο λύσης στο Παλαιστινιακό, αφετέρου ως υπενθύμιση ότι οι εστίες αστάθειας στην περιοχή είναι αλληλένδετες. Μια κλιμάκωση με το Ιράν θα περιπλέξει περαιτέρω κάθε απόπειρα διπλωματικής διευθέτησης στη Γάζα, μετατρέποντας την Ανατολική Μεσόγειο και τον Περσικό Κόλπο σε ενιαίο μέτωπο έντασης.
Ο ρόλος Τουρκίας και Κατάρ στη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας
Η κοινή εμφάνιση Φιντάν–Αλ Θάνι δεν είναι απλώς μια ακόμη δηλωτική παρέμβαση. Εντάσσεται στη σταθερή στρατηγική Άγκυρας και Ντόχας να αναδειχθούν σε αυτόνομους διαμεσολαβητικούς πόλους ανάμεσα στη Δύση, το Ιράν και τον αραβικό κόσμο. Η Τουρκία, με τον έλεγχο των Στενών του Βοσπόρου και τη γεωγραφική της θέση ως πύλη από τη Μέση Ανατολή προς την Ευρώπη, και το Κατάρ, ως κορυφαίος εξαγωγέας υγροποιημένου φυσικού αερίου, επιδιώκουν να κεφαλαιοποιήσουν τον ρόλο τους σε οποιαδήποτε νέα περιφερειακή ισορροπία.
Η ρητορική κατά της «επιστροφής στον πόλεμο» συνδυάζεται με μια έμμεση υπενθύμιση ότι χωρίς τη συνεργασία Άγκυρας και Ντόχας, οι δυτικές πρωτεύουσες θα δυσκολευτούν να διασφαλίσουν σταθερές ενεργειακές ροές και δίαυλους επικοινωνίας με την Τεχεράνη. Αυτή η θέση ενισχύει τη διαπραγματευτική ισχύ των δύο χωρών σε ζητήματα κυρώσεων, εξοπλισμών και επενδύσεων.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία
Εάν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν υπό τη σκιά της σύγκρουσης, η παγκόσμια οικονομία κινδυνεύει με μια νέα, παρατεταμένη φάση «γεωπολιτικού πληθωρισμού». Η αβεβαιότητα για τις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου ωθεί τις χώρες-εισαγωγείς να αναζητούν ακριβότερες, εναλλακτικές πηγές και διαδρομές, με επιπλέον κόστος για βιομηχανία και νοικοκυριά.
Μακροπρόθεσμα, η επανάληψη κρίσεων στον Περσικό Κόλπο επιταχύνει τις επενδύσεις σε διαφοροποίηση ενεργειακών πηγών και οδεύσεων, από αγωγούς μέχρι τερματικούς σταθμούς υγροποιημένου φυσικού αερίου και ανανεώσιμες πηγές. Όμως η μετάβαση αυτή έχει χρονικό και δημοσιονομικό κόστος, ιδίως για ευρωπαϊκές οικονομίες με υψηλή ενεργειακή εξάρτηση.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε ένταση στα Στενά του Ορμούζ λειτουργεί σαν διπλό τεστ αντοχής. Από τη μία, η ελληνόκτητη ναυτιλία –με σημαντική παρουσία στα δεξαμενόπλοια– εκτίθεται σε υψηλότερους κινδύνους αλλά και σε αυξημένα ναύλα, με βραχυπρόθεσμα κέρδη και μακροπρόθεσμη αβεβαιότητα. Από την άλλη, η Ελλάδα ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας απειλείται από ανατιμήσεις που διαβρώνουν την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας και το διαθέσιμο εισόδημα. Η ουσία για την Αθήνα είναι να αξιοποιήσει την κρίση ως επιχείρημα επιτάχυνσης της διαφοροποίησης ενεργειακών πηγών και της αναβάθμισης των δικών της υποδομών (αγωγοί, τερματικοί σταθμοί, αποθήκευση), ώστε σε κάθε επόμενη περιφερειακή ανάφλεξη να εξαρτάται λιγότερο από τον «λαιμό μπουκαλιού» του Ορμούζ.
#Ιράν #Τουρκία #Κατάρ #ΣτενάΟρμούζ #Γάζα #ΜέσηΑνατολή
