Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προειδοποιεί ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να γίνει «εργαλείο κυριαρχίας», συνδέοντάς την με τις γεωπολιτικές κρίσεις. Πίσω από τη ρητορική, η Άγκυρα επιδιώκει ρόλο ρυθμιστή σε άμυνα, κυβερνοασφάλεια και μεταφορές.
Η τοποθέτηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στην σύνοδο του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών δεν ήταν μια γενική ηθική έκκληση για την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά μια πολιτική παρέμβαση με σαφές στρατηγικό υπόβαθρο. Ο Τούρκος πρόεδρος προειδοποίησε ότι «η τεχνητή νοημοσύνη δεν πρέπει να μετατραπεί σε εργαλείο κυριαρχίας», συνδέοντας την τεχνολογία με τις ανοιχτές εστίες κρίσης από την Παλαιστίνη και τον Λίβανο έως την Ουκρανία και τα στενά του Ορμούζ.
Γιατί ο Ερντογάν μιλά για τεχνητή νοημοσύνη τώρα
Η αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι μεγάλες δυνάμεις επενδύουν μαζικά σε αυτόνομα οπλικά συστήματα, επιτήρηση και ανάλυση δεδομένων πεδίου μάχης. Η Άγκυρα, που τα τελευταία χρόνια έχει αναδειχθεί σε εξαγωγική δύναμη μη επανδρωμένων αεροσκαφών, επιχειρεί να τοποθετηθεί όχι μόνο ως παραγωγός αμυντικής τεχνολογίας, αλλά και ως πολιτικός συνομιλητής για τους κανόνες χρήσης της.
Η φράση περί «εργαλείου κυριαρχίας» στοχεύει εμμέσως στις ΗΠΑ, την Ρωσία και την Κίνα, δηλαδή στους παίκτες που διαμορφώνουν ήδη την ατζέντα της τεχνητής νοημοσύνης σε στρατιωτικό και πληροφοριακό επίπεδο. Ταυτόχρονα, προσφέρει στον Ερντογάν ένα αφήγημα «ψηφιακής κυριαρχίας» για τον παγκόσμιο Νότο, με το οποίο μπορεί να διεκδικήσει ηγετικό ρόλο σε περιφερειακά φόρα.
Άμυνα, κυβερνοασφάλεια και βιομηχανική σύγκλιση
Ο Τούρκος πρόεδρος κάλεσε τα κράτη-μέλη του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών να ενισχύσουν τις αμυντικές τους δυνατότητες και να εμβαθύνουν τη βιομηχανική συνεργασία. Στην πράξη, αυτό σημαίνει προσπάθεια δημιουργίας μιας ημι-ολοκληρωμένης αμυντικής αγοράς με κοινά πρότυπα, ανταλλαγή τεχνολογίας και πιθανή συμπαραγωγή συστημάτων που θα ενσωματώνουν τεχνητή νοημοσύνη.
Η έμφαση στην κυβερνοασφάλεια λειτουργεί ως φυσική προέκταση της στρατιωτικοποίησης του ψηφιακού χώρου. Για χώρες με περιορισμένους πόρους, η επένδυση σε κυβερνοδυνατότητες και λογισμικό που αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποδειχθεί οικονομικά αποδοτικότερη από τις παραδοσιακές εξοπλιστικές δαπάνες. Έτσι, η Άγκυρα διεκδικεί ρόλο παρόχου λύσεων, όχι μόνο σε υλικό αλλά και σε λογισμικό και υπηρεσίες.
Ορμούζ, μεταφορικοί διάδρομοι και γεωοικονομία
Η ειδική αναφορά του Ερντογάν στην κρίση στα στενά του Ορμούζ συνδέει την ασφάλεια με τους στρατηγικούς διαδρόμους μεταφορών. Η Τουρκία επιδιώκει να τοποθετηθεί ως κρίσιμος κόμβος μεταξύ Κεντρικής Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης, προβάλλοντας εναλλακτικές διαδρομές για εμπορεύματα και ενέργεια που θα μειώνουν την εξάρτηση από ευάλωτα σημεία όπως ο Ορμούζ.
Σε αυτό το πλαίσιο, η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μόνο ζήτημα άμυνας, αλλά και εργαλείο διαχείρισης εφοδιαστικών αλυσίδων, βελτιστοποίησης μεταφορών και παρακολούθησης κρίσιμων υποδομών. Η ρητορική περί «μη εργαλειοποίησης» κρύβει την πραγματική επιδίωξη: να συμμετέχει η Τουρκία στη διαμόρφωση των κανόνων ενός πεδίου όπου σήμερα κυριαρχούν άλλοι.
Θεσμική κριτική: Ποιος γράφει τους κανόνες της τεχνητής νοημοσύνης;
Η παρέμβαση Ερντογάν αναδεικνύει ένα κενό θεσμικής διακυβέρνησης. Οι διεθνείς κανόνες για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης σε στρατιωτικό και κρίσιμο υποδομικό επίπεδο παραμένουν αποσπασματικοί, με πρωτοβουλίες κυρίως σε επίπεδο ΟΗΕ και ορισμένων περιφερειακών οργανισμών. Στο μεταξύ, τα κράτη κινούνται μονομερώς, διαμορφώνοντας ένα άτυπο «τετελεσμένο» κανονιστικό πλαίσιο μέσα από την ίδια την πρακτική τους.
Όταν ένας ηγέτης που επενδύει επιθετικά σε drones, παρακολούθηση και ψηφιακό έλεγχο μιλά κατά της «κυριαρχίας μέσω τεχνητής νοημοσύνης», το μήνυμα δεν είναι τόσο απαγορευτικό όσο διαπραγματευτικό: η Τουρκία ζητά θέση στο τραπέζι όπου θα αποφασιστούν τα όρια χρήσης, ώστε να μην βρεθεί απλός αποδέκτης κανόνων που θα έχουν καθορίσει άλλοι. Αυτό δημιουργεί πίεση για μια πιο συνεκτική, πολυμερή αρχιτεκτονική διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η ρητορική Ερντογάν είναι υπενθύμιση ότι η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού, όχι μόνο καινοτομίας. Η Αθήνα οφείλει να συνδέσει την εθνική στρατηγική για την τεχνητή νοημοσύνη με την αμυντική βιομηχανία, την κυβερνοασφάλεια και τις υποδομές μεταφορών, ώστε να μην μείνει θεσμικά και τεχνολογικά πίσω σε μια περιοχή όπου η Άγκυρα επιδιώκει να επιβάλει τους δικούς της όρους. Παράλληλα, η ενεργή συμμετοχή σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για τους κανόνες χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα στην περιφερειακή επιρροή της Τουρκίας, θωρακίζοντας τόσο την ελληνική οικονομία όσο και την ασφάλεια.
#Τουρκία #Ερντογάν #ΤεχνητήΝοημοσύνη #Κυβερνοασφάλεια #ΜέσηΑνατολή
