Με την ενεργειακή κρίση να επιστρέφει στο προσκήνιο λόγω της πολεμικής σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται μπροστά σε μία από τις πιο δύσκολες αποφάσεις των τελευταίων ετών. Η αύξηση των επιτοκίων θεωρείται πλέον σχεδόν βέβαιη, ωστόσο η πραγματική πρόκληση αφορά τις επόμενες κινήσεις της νομισματικής πολιτικής σε ένα περιβάλλον αυξημένου πληθωρισμού και επιβραδυνόμενης ανάπτυξης.
Η συνεδρίαση της ΕΚΤ αναμένεται να σηματοδοτήσει την έναρξη ενός νέου κύκλου αυστηρότερης νομισματικής πολιτικής, καθώς η άνοδος των τιμών ενέργειας και φυσικού αερίου αναζωπυρώνει τις πληθωριστικές πιέσεις σε ολόκληρη την Ευρωζώνη.
Ο κίνδυνος του στασιμοπληθωρισμού
Οι νέες οικονομικές προβλέψεις που θα εξετάσει το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποτυπώνουν την επιδείνωση του οικονομικού περιβάλλοντος. Η παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή έχει ήδη επηρεάσει το κόστος ενέργειας, τις μεταφορές και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, δημιουργώντας νέες πιέσεις στις τιμές καταναλωτή.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που κυκλοφορούν στους ευρωπαϊκούς θεσμούς, η ανάπτυξη της Ευρωζώνης θα μπορούσε να περιοριστεί ακόμη και κοντά στο 0,4% το 2026, ενώ ο πληθωρισμός δεν αποκλείεται να κινηθεί προς την περιοχή του 6%, εφόσον οι ενεργειακές τιμές παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα.
Το σενάριο αυτό επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού, δηλαδή συνδυασμού χαμηλής ανάπτυξης και υψηλού πληθωρισμού, μια από τις πιο δύσκολες καταστάσεις για τις κεντρικές τράπεζες.
Τα «γεράκια» πιέζουν για νέα παρέμβαση
Στο εσωτερικό της ΕΚΤ διαμορφώνεται ολοένα και μεγαλύτερη συναίνεση υπέρ μιας άμεσης αντίδρασης.
Κεντρικοί τραπεζίτες από τη Γερμανία, την Ολλανδία και άλλες χώρες του βορρά εκφράζουν ανησυχία για το ενδεχόμενο ο ενεργειακός πληθωρισμός να περάσει σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία, επηρεάζοντας μισθούς, υπηρεσίες και βασικά αγαθά.
Η ανησυχία αφορά κυρίως το ενδεχόμενο να επαναληφθεί το λάθος του 2022, όταν η ΕΚΤ καθυστέρησε να αντιδράσει απέναντι στην εκτίναξη των τιμών.
Για τον λόγο αυτό οι αγορές προεξοφλούν ήδη ότι μετά την επικείμενη αύξηση επιτοκίων είναι πιθανή και δεύτερη παρέμβαση τον Σεπτέμβριο, εφόσον δεν υπάρξει αποκλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Τι θα καθορίσει τις επόμενες αποφάσεις
Παρά την αυξημένη πιθανότητα νέων αυξήσεων, η ΕΚΤ αποφεύγει να δεσμευθεί για συγκεκριμένη πορεία.
Το βασικό πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν μπορεί να προβλέψει την εξέλιξη της γεωπολιτικής κρίσης. Μια ενδεχόμενη νέα κλιμάκωση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν ή προβλήματα στις ενεργειακές ροές από τον Περσικό Κόλπο θα μπορούσαν να εκτινάξουν ακόμη περισσότερο τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Παράλληλα, η Τράπεζα παρακολουθεί στενά την πορεία του ευρώ έναντι του δολαρίου. Ένα ασθενέστερο ευρώ αυξάνει το κόστος των εισαγόμενων καυσίμων και ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις στην Ευρωζώνη.
Εξίσου σημαντικός παράγοντας παραμένει η πολιτική της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed). Εάν η αμερικανική κεντρική τράπεζα κινηθεί προς μειώσεις επιτοκίων το επόμενο διάστημα, οι ισορροπίες στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος θα μεταβληθούν σημαντικά.
Η Ευρώπη απέναντι σε μια νέα ενεργειακή δοκιμασία
Η τρέχουσα κρίση αναδεικνύει για ακόμη μία φορά τη δομική ευαλωτότητα της Ευρώπης στο ενεργειακό πεδίο.
Παρά τις προσπάθειες διαφοροποίησης των πηγών προμήθειας μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να επηρεάζεται έντονα από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Η νομισματική πολιτική μπορεί να περιορίσει μέρος των πληθωριστικών πιέσεων, δεν μπορεί όμως να αντιμετωπίσει τις βασικές αιτίες που προκαλούν το ενεργειακό σοκ.
Αυτός είναι και ο λόγος που αρκετοί αναλυτές θεωρούν πως η ΕΚΤ θα βρεθεί τους επόμενους μήνες μπροστά σε ένα δύσκολο δίλημμα: να προστατεύσει την ανάπτυξη ή να πολεμήσει τον πληθωρισμό.
Η απάντηση πιθανότατα θα εξαρτηθεί από τις εξελίξεις στο μέτωπο της Μέσης Ανατολής.
SBC Insight
Η νέα ενεργειακή κρίση βρίσκει την Ευρώπη σε καλύτερη θέση από το 2022, αλλά όχι θωρακισμένη. Η ΕΚΤ κινδυνεύει να βρεθεί ξανά αντιμέτωπη με ένα φαινόμενο πληθωρισμού προσφοράς, όπου η αύξηση των επιτοκίων περιορίζει τη ζήτηση χωρίς να μειώνει το πραγματικό κόστος ενέργειας. Αν η κρίση Ιράν – Ισραήλ παραταθεί μέχρι το φθινόπωρο, το βασικό σενάριο για την Ευρωζώνη μετατοπίζεται από την ήπια ανάπτυξη προς ένα περιβάλλον χαμηλής ανάπτυξης και επίμονου πληθωρισμού, με σημαντικές επιπτώσεις για επιχειρήσεις, νοικοκυριά και αγορές.
