Η οικονομική διάσταση του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν αρχίζει να γίνεται εξίσου σημαντική με τη στρατιωτική. Ενώ οι περισσότερες αναλύσεις επικεντρώνονται στις συγκρούσεις, στα πλήγματα και στις διπλωματικές διαπραγματεύσεις, τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η μεγαλύτερη πίεση προς την Τεχεράνη ασκείται πλέον στα έσοδα από το πετρέλαιο, τη βασική πηγή χρηματοδότησης της ιρανικής οικονομίας και του πολεμικού μηχανισμού της χώρας.
Η αμερικανική ναυτική επιχείρηση αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών, η οποία ξεκίνησε στις 13 Απριλίου, φαίνεται να έχει προκαλέσει δραματική κατάρρευση των εξαγωγών αργού πετρελαίου. Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, οι ιρανικές εξαγωγές αργού και συμπυκνωμάτων υποχώρησαν από σχεδόν 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε λιγότερα από 300.000 βαρέλια τον Μάιο, καταγράφοντας το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων έξι ετών.
Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή αν ληφθεί υπόψη ότι στις πρώτες εβδομάδες του πολέμου το Ιράν είχε καταφέρει να επωφεληθεί από την αναταραχή στην περιοχή. Με το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ για μεγάλο μέρος της διεθνούς ναυσιπλοΐας, οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν, ενώ οι ανταγωνιστές του Ιράν στον Περσικό Κόλπο αντιμετώπιζαν σοβαρές δυσκολίες στις εξαγωγές τους. Η Τεχεράνη συνέχισε να διαθέτει πετρέλαιο στην αγορά, αποκομίζοντας σημαντικά έσοδα από τις υψηλές τιμές.
Η εικόνα όμως άλλαξε δραστικά μετά την έναρξη του αμερικανικού αποκλεισμού. Με τιμή αναφοράς τα 90 δολάρια ανά βαρέλι, τα ημερήσια έσοδα του Ιράν από εξαγωγές περιορίστηκαν σε περίπου 27 εκατ. δολάρια τον Μάιο, έναντι 165,6 εκατ. δολαρίων ημερησίως τον Μάρτιο. Σε μηνιαία βάση, τα έσοδα υποχώρησαν από περίπου 5,13 δισ. δολάρια τον Μάρτιο σε μόλις 837 εκατ. δολάρια τον Μάιο.
Με βάση αυτά τα στοιχεία, οι απώλειες εσόδων για την Τεχεράνη υπολογίζονται σε περίπου 5,8 δισ. δολάρια κατά τους μήνες Απρίλιο και Μάιο. Πρόκειται για ένα ποσό που σε καιρό πολέμου αποκτά τεράστια σημασία, καθώς περιορίζει τη δυνατότητα χρηματοδότησης στρατιωτικών επιχειρήσεων, κρατικών επιδοτήσεων και κοινωνικών δαπανών.
Το πρόβλημα για το Ιράν δεν είναι ότι έχει σταματήσει να παράγει πετρέλαιο. Αντιθέτως, η παραγωγή συνεχίζεται, αλλά η χώρα αδυνατεί να διοχετεύσει το μεγαλύτερο μέρος των ποσοτήτων στις διεθνείς αγορές. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Kpler, περίπου 147 εκατομμύρια βαρέλια ιρανικού αργού και συμπυκνωμάτων βρίσκονται σήμερα αποθηκευμένα σε πλωτές δεξαμενές, ενώ περίπου 67 εκατομμύρια βαρέλια παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο και στον Κόλπο του Ομάν.
Η Κίνα εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο αγοραστή ιρανικού πετρελαίου και η Τεχεράνη προσπαθεί να διατηρήσει ανοιχτούς εναλλακτικούς διαύλους μεταφοράς. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι χερσαίες διαδρομές μέσω σιδηροδρόμων δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη θαλάσσια μεταφορά. Ένα τρένο μεταφέρει περίπου 60.000 έως 70.000 βαρέλια πετρελαίου, όταν ένα σύγχρονο δεξαμενόπλοιο μπορεί να μεταφέρει πάνω από 600.000 βαρέλια και ένα VLCC περισσότερα από 2 εκατομμύρια βαρέλια σε ένα μόνο ταξίδι.
Παράλληλα, η κατάσταση δημιουργεί ένα παράδοξο για τη διεθνή οικονομία. Ο αποκλεισμός ασκεί πίεση στο Ιράν, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί υψηλές τις τιμές της ενέργειας και προκαλεί προβλήματα στις εξαγωγές και άλλων παραγωγών του Κόλπου. Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου παραμένει ευάλωτη, ενώ οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες ανησυχούν για έναν νέο κύκλο ενεργειακού πληθωρισμού.
Η πραγματικότητα είναι ότι η Ουάσιγκτον φαίνεται να έχει μεταφέρει το κέντρο βάρους της σύγκρουσης από το πεδίο της μάχης στο πεδίο των οικονομικών ροών. Η στρατηγική δεν στοχεύει πλέον μόνο στη στρατιωτική αποδυνάμωση του Ιράν αλλά κυρίως στην αποστέρηση των πόρων που επιτρέπουν στην Τεχεράνη να συνεχίζει έναν παρατεταμένο πόλεμο. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν το Ιράν θα μπορέσει να αντέξει την οικονομική αιμορραγία ή αν τελικά θα αναγκαστεί να προσέλθει σε μια συμφωνία υπό δυσμενέστερους όρους.
SBC RED LINE
Ο πόλεμος του 2026 ίσως καταγραφεί στην ιστορία όχι ως η σύγκρουση που κρίθηκε από πυραύλους και αεροπορικές επιδρομές, αλλά ως η πρώτη μεγάλη αναμέτρηση όπου η οικονομική ασφυξία αποδείχθηκε ισχυρότερη από τη στρατιωτική ισχύ. Αν οι σημερινοί ρυθμοί απωλειών συνεχιστούν, η μεγαλύτερη απειλή για την Τεχεράνη δεν θα βρίσκεται στον ουρανό του Ιράν αλλά στους άδειους λογαριασμούς του κράτους.
