Η εκτίναξη των τιμών ενέργειας και τροφίμων πλήττει τις αναδυόμενες οικονομίες – Νέα απειλή για την Αφρική, τη Λατινική Αμερική και τη Νότια Ασία
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή δεν επηρεάζει μόνο τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Δημιουργεί πλέον μια πολύ βαθύτερη και πιο επικίνδυνη κρίση: μια κρίση δημόσιου χρέους που απειλεί δεκάδες αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της African Union, Moussa Faki Mahamat, η ενεργειακή και επισιτιστική αναταραχή που προκλήθηκε από τη σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν εξελίσσεται πλέον σε δημοσιονομική κρίση για μεγάλο μέρος του Παγκόσμιου Νότου.
Οι χώρες που δεν είχαν καμία συμμετοχή στη σύγκρουση καλούνται τώρα να πληρώσουν ένα δυσανάλογο οικονομικό τίμημα.
Από το σοκ των τιμών στο σοκ του χρέους
Η αρχική επίδραση του πολέμου ήταν σχετικά εύκολα κατανοητή.
Οι τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και βασικών τροφίμων αυξήθηκαν απότομα.
Οι εισαγωγικές οικονομίες βρέθηκαν αντιμέτωπες με υψηλότερους λογαριασμούς ενέργειας και αυξημένο κόστος διαβίωσης.
Σήμερα όμως εμφανίζεται μια δεύτερη και πιο ύπουλη συνέπεια.
Οι διεθνείς επενδυτές ζητούν υψηλότερες αποδόσεις για να χρηματοδοτήσουν κυβερνήσεις που θεωρούνται πιο ευάλωτες.
Αυτό σημαίνει ότι το κόστος δανεισμού αυξάνεται ακριβώς τη στιγμή που οι κρατικοί προϋπολογισμοί πιέζονται περισσότερο.
Η Αφρική στο επίκεντρο
Οι μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται σε πολλές αφρικανικές οικονομίες.
Πολλές χώρες της ηπείρου εξαρτώνται από εισαγόμενα καύσιμα και τρόφιμα, ενώ ταυτόχρονα διαθέτουν περιορισμένη πρόσβαση στις διεθνείς κεφαλαιαγορές.
Η άνοδος των επιτοκίων και των ασφαλίστρων κινδύνου μεταφράζεται σε:
- Ακριβότερο κρατικό δανεισμό.
- Υψηλότερο κόστος εξυπηρέτησης χρέους.
- Μειωμένες κοινωνικές δαπάνες.
- Περιορισμό επενδύσεων σε υποδομές.
- Αυξημένο κίνδυνο δημοσιονομικών κρίσεων.
Για αρκετές οικονομίες, το πρόβλημα δεν είναι πλέον η ανάπτυξη αλλά η επιβίωση των δημόσιων οικονομικών.
Η αγορά ομολόγων γίνεται πιο επιλεκτική
Οι διεθνείς αγορές χρέους λειτουργούν πλέον με αυστηρότερα κριτήρια.
Οι επενδυτές προτιμούν ασφαλή περιουσιακά στοιχεία, όπως τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα, ιδιαίτερα σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης.
Αυτό προκαλεί εκροές κεφαλαίων από τις αναδυόμενες οικονομίες και αυξάνει περαιτέρω το κόστος δανεισμού τους.
Η κατάσταση θυμίζει προηγούμενες περιόδους διεθνών κρίσεων, όταν οι επενδυτές αναζητούσαν καταφύγιο σε αγορές χαμηλότερου κινδύνου.
Η παγκόσμια οικονομία γίνεται πιο άνιση
Η σημερινή κρίση αναδεικνύει μια διαχρονική αδυναμία του διεθνούς οικονομικού συστήματος.
Οι αναπτυσσόμενες χώρες επηρεάζονται συχνά περισσότερο από κρίσεις που δεν δημιούργησαν οι ίδιες.
Η πανδημία, ο πόλεμος στην Ουκρανία και τώρα η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μεταφέρουν δυσανάλογο βάρος στις πιο ευάλωτες οικονομίες.
Η διαφορά είναι ότι σήμερα πολλά κράτη εισέρχονται στη νέα κρίση έχοντας ήδη εξαντλήσει σημαντικό μέρος των δημοσιονομικών τους αποθεμάτων.
Ο κίνδυνος μιας νέας κρίσης αναδυόμενων αγορών
Οι οικονομολόγοι προειδοποιούν ότι εάν οι τιμές ενέργειας παραμείνουν υψηλές και τα διεθνή επιτόκια δεν αποκλιμακωθούν, αρκετές χώρες ενδέχεται να χρειαστούν νέα προγράμματα χρηματοδοτικής στήριξης.
Οι οργανισμοί όπως το International Monetary Fund και η World Bank ενδέχεται να βρεθούν ξανά στο επίκεντρο της διαχείρισης κρίσεων χρέους.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν υπάρχει οικονομικό κόστος από τον πόλεμο.
Το ερώτημα είναι ποιος θα το πληρώσει.
SBC Global Economy View
Η μεγαλύτερη οικονομική συνέπεια του πολέμου στο Ιράν ίσως να μην είναι τελικά το πετρέλαιο.
Ίσως να είναι το χρέος.
Οι ανεπτυγμένες οικονομίες διαθέτουν ακόμη πρόσβαση σε κεφάλαια, ισχυρά νομίσματα και κεντρικές τράπεζες που μπορούν να λειτουργήσουν ως δίχτυ ασφαλείας.
Πολλές αναπτυσσόμενες χώρες δεν έχουν αυτή την πολυτέλεια.
Όταν οι τιμές ενέργειας αυξάνονται, οι επενδυτές γίνονται πιο επιφυλακτικοί και το κόστος δανεισμού εκτοξεύεται, δημιουργείται ένας συνδυασμός που έχει οδηγήσει στο παρελθόν σε σοβαρές κρίσεις χρέους.
Η διεθνής κοινότητα εστιάζει σήμερα στις στρατιωτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Οι οικονομικές συνέπειες όμως μπορεί να αποδειχθούν εξίσου σημαντικές και πολύ πιο μακροχρόνιες.
Η πραγματική πρόκληση των επόμενων μηνών ίσως να μην βρίσκεται στα πεδία των μαχών, αλλά στους προϋπολογισμούς δεκάδων χωρών του Παγκόσμιου Νότου.
