Μια ομάδα κορυφαίων οικονομολόγων αμφισβητεί ανοιχτά το δόγμα της διαρκούς ανάπτυξης και προτείνει θεσμική ανασύνταξη με κέντρο τα κοινωνικά δικαιώματα. Η συζήτηση αγγίζει τον πυρήνα της παγκόσμιας ανισότητας και της κλιματικής κρίσης, με άμεσες προεκτάσεις για Ευρώπη και Ελλάδα.
Η συζήτηση για το μέλλον του οικονομικού υποδείγματος εισέρχεται σε νέα φάση, καθώς επιφανείς οικονομολόγοι προτείνουν μια στρατηγική «πέρα από την ανάπτυξη» με στόχο την εξάλειψη της φτώχειας. Το κεντρικό επιχείρημα είναι ότι η μονοδιάστατη επιδίωξη αύξησης του ΑΕΠ δεν διασφαλίζει πλέον ούτε κοινωνική συνοχή ούτε περιβαλλοντική βιωσιμότητα.
Γιατί το σημερινό μοντέλο ανάπτυξης θεωρείται αδιέξοδο;
Οι υποστηρικτές της νέας προσέγγισης επισημαίνουν ότι ζούμε σε μια εποχή «κατασκευασμένης σπάνης», όπου ο παγκόσμιος πλούτος αυξάνεται αλλά η ακραία φτώχεια παραμένει. Η στασιμότητα μισθών, η επισφάλεια στην εργασία και οι περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες συνυπάρχουν με ιστορικά υψηλές συγκεντρώσεις πλούτου στην κορυφή.
Παράλληλα, η κλιματική κρίση και η απώλεια βιοποικιλότητας αποκαλύπτουν τα όρια ενός μοντέλου που βασίζεται στην απεριόριστη κατανάλωση πόρων. Τα δεδομένα για το αποτύπωμα άνθρακα δείχνουν ότι η ευημερία του παγκόσμιου Βορρά στηρίχθηκε δυσανάλογα σε εκπομπές και εξάντληση φυσικού κεφαλαίου, ενώ οι φτωχότερες κοινωνίες υφίστανται τις βαρύτερες συνέπειες.
Ποιο είναι το εναλλακτικό θεσμικό πλαίσιο που προτείνεται;
Ο προτεινόμενος «οδικός χάρτης» μετατοπίζει το κέντρο βάρους από το ΑΕΠ στην καθολική πρόσβαση σε δικαιώματα, υπηρεσίες και αξιοπρεπή εργασία. Η λογική δεν περιορίζεται στο κλασικό σχήμα «ανάπτυξη–φορολογία–αναδιανομή», αλλά επιδιώκει να αλλάξει τους κανόνες που παράγουν χαμηλούς μισθούς, επισφάλεια και στεγαστική κρίση.
Προκρίνεται ενίσχυση της εργασιακής προστασίας, εγγυήσεις απασχόλησης, ζωντανά συνδικάτα και αναγνώριση της φροντίδας –αμειβόμενης και μη– ως οικονομικού πυλώνα. Στο επίπεδο των θεσμών, κεντρική θέση έχουν η δημόσια ή κοινωνική ιδιοκτησία στρατηγικών υποδομών, η κατεύθυνση της πίστωσης σε κοινωνικούς και πράσινους στόχους και η ανάπτυξη της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας.
Τι σημαίνει η στροφή αυτή για τις διεθνείς ανισορροπίες;
Η κριτική εστιάζει ιδιαίτερα στη θέση του παγκόσμιου Νότου, όπου εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε χώρες που δαπανούν περισσότερα για εξυπηρέτηση χρέους παρά για υγεία ή εκπαίδευση. Το σημερινό σύστημα εμπορίου, χρέους και αλυσίδων αξίας οδηγεί σε καθαρή μεταφορά πόρων από φτωχότερες σε πλουσιότερες οικονομίες, διευρύνοντας το αναπτυξιακό χάσμα.
Γι’ αυτό τίθενται στο τραπέζι έννοιες όπως «δικαιοσύνη χρέους», ενισχυμένη συνεργασία Νότου–Νότου και αποζημιωτική κλιματική χρηματοδότηση. Η πρόταση δεν αφορά μόνο μεγαλύτερες ροές πόρων, αλλά και ανακατανομή ισχύος, ώστε οι χώρες με χαμηλότερο εισόδημα να μπορούν να σχεδιάζουν αυτόνομα τη μετάβασή τους σε βιώσιμα παραγωγικά μοντέλα.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η συζήτηση αυτή συναντά άμεσα βιώματα μιας δεκαετίας προγραμμάτων προσαρμογής, υψηλού χρέους και περιορισμένων δημοσιονομικών περιθωρίων. Η εμπειρία έδειξε ότι η τυπική επιστροφή στην ανάπτυξη δεν αρκεί για να μειωθούν ουσιαστικά η φτώχεια στην εργασία, οι ανισότητες και η στεγαστική πίεση.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η διεθνής στροφή προς δείκτες ευημερίας πέρα από το ΑΕΠ μπορεί να ενισχύσει αιτήματα για πιο ευέλικτους δημοσιονομικούς κανόνες στην ΕΕ, με έμφαση σε επενδύσεις σε υγεία, παιδεία και πράσινες υποδομές. Παράλληλα, η ενδυνάμωση της κοινωνικής οικονομίας και η αναβάθμιση της εργασιακής προστασίας συνιστούν κρίσιμα πεδία πολιτικής, εφόσον η χώρα επιδιώκει ανάπτυξη με ουσιαστική μείωση της φτώχειας και όχι απλώς βελτίωση μακροοικονομικών δεικτών.
Διαβάστε επίσης:
Κίνα: Πληθωρισμός στο 1,2% και νέα άνοδος τιμών παραγωγού
Παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου 2026: γιατί η πρόβλεψη μειώνεται αισθητά
#παγκόσμιαοικονομία #φτώχεια #ανισότητες #κλιματικήκρίση #ΕυρωπαϊκήΈνωση
