Η παγκόσμια προσοχή παραμένει στραμμένη στη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν, στη νέα στρατηγική της Federal Reserve και στην έκρηξη των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, πίσω από τα πρωτοσέλιδα εξελίσσεται μια λιγότερο θεαματική αλλά εξαιρετικά σημαντική ιστορία: η συνεχιζόμενη αποδυνάμωση του ιαπωνικού γεν.
Παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση της Ιαπωνίας δαπάνησε περισσότερα από 70 δισ. δολάρια σε παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος και η Τράπεζα της Ιαπωνίας προχώρησε σε αύξηση επιτοκίων στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών δεκαετιών, το γεν εξακολουθεί να κινείται κοντά στις 160 μονάδες έναντι του δολαρίου. Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν αφορά μόνο την Ιαπωνία. Αφορά τη σταθερότητα του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Η εικόνα είναι αποκαλυπτική. Όταν μια από τις μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου ξοδεύει δεκάδες δισεκατομμύρια για να στηρίξει το νόμισμά της και ταυτόχρονα αυξάνει τα επιτόκια, αλλά το νόμισμα συνεχίζει να υποχωρεί, τότε το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό. Είναι δομικό.
Ο βασικός λόγος βρίσκεται στη διαφορά επιτοκίων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιαπωνίας. Παρά τη σύσφιξη της ιαπωνικής νομισματικής πολιτικής, τα αμερικανικά επιτόκια παραμένουν αισθητά υψηλότερα. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι επενδυτές συνεχίζουν να δανείζονται φθηνά σε γεν και να επενδύουν σε περιουσιακά στοιχεία υψηλότερης απόδοσης στις ΗΠΑ και σε άλλες αγορές.
Αυτή είναι η γνωστή στρατηγική του carry trade, ίσως η σημαντικότερη και πιο κερδοφόρα επενδυτική πρακτική των τελευταίων δεκαετιών. Όσο η διαφορά επιτοκίων παραμένει μεγάλη, το κίνητρο για πώληση γεν και αγορά δολαρίων παραμένει ισχυρό.
Το πρόβλημα είναι ότι το carry trade λειτουργεί άψογα μέχρι τη στιγμή που σταματά να λειτουργεί.
Η ιστορία των αγορών είναι γεμάτη από περιπτώσεις όπου η μαζική έξοδος από τέτοιες θέσεις προκάλεσε βίαιες διορθώσεις σε μετοχές, ομόλογα και νομίσματα. Το 1998, η ασιατική κρίση και η κατάρρευση του LTCM αποτέλεσαν χαρακτηριστικό παράδειγμα. Το 2008 η χρηματοπιστωτική κρίση προκάλεσε νέα βίαιη αναστροφή των θέσεων carry trade.
Σήμερα, η κλίμακα είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Η Wall Street βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Η φρενίτιδα γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη έχει δημιουργήσει αποτιμήσεις τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Η SpaceX εισήχθη στο χρηματιστήριο με αποτίμηση που προσεγγίζει τα μεγαλύτερα τεχνολογικά μεγαθήρια του πλανήτη. Ταυτόχρονα, η παγκόσμια ρευστότητα εξακολουθεί να τροφοδοτείται από κεφάλαια που αναζητούν αποδόσεις.
Σε μεγάλο βαθμό, το αδύναμο γεν αποτελεί έναν από τους σιωπηρούς χρηματοδότες αυτής της διαδικασίας.
Η δεύτερη διάσταση του προβλήματος αφορά την ίδια την ιαπωνική οικονομία.
Η Ιαπωνία παραμένει ιδιαίτερα εξαρτημένη από εισαγωγές ενέργειας. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αύξησε σημαντικά το ενεργειακό κόστος και επιβάρυνε περαιτέρω το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας. Παρά τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν και την προοπτική πλήρους επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, οι επιπτώσεις των τελευταίων μηνών δεν εξαφανίζονται άμεσα.
Κάθε υποτίμηση του γεν σημαίνει ακριβότερες εισαγωγές πετρελαίου, φυσικού αερίου και πρώτων υλών. Αυτό τροφοδοτεί τον πληθωρισμό και συμπιέζει την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Εδώ εμφανίζεται ένα ακόμη παράδοξο. Η Τράπεζα της Ιαπωνίας αυξάνει τα επιτόκια για να ενισχύσει το νόμισμα και να συγκρατήσει τον πληθωρισμό, αλλά η κυβέρνηση συνεχίζει να στηρίζει πολιτικές ανάπτυξης και δημοσιονομικής τόνωσης. Το αποτέλεσμα είναι ένα συγκεχυμένο μήνυμα προς τις αγορές.
Οι επενδυτές δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι η Ιαπωνία θα ακολουθήσει πραγματικά επιθετική νομισματική πολιτική. Γι’ αυτό και οι παρεμβάσεις στο συνάλλαγμα αποδεικνύονται προσωρινές.
Το τρίτο και ίσως πιο σημαντικό στοιχείο είναι η γεωπολιτική διάσταση.
Η Ιαπωνία μετατρέπεται σταδιακά σε έναν από τους βασικούς πυλώνες της δυτικής στρατηγικής στην Ασία απέναντι στην Κίνα. Η σταθερότητα του ιαπωνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος δεν είναι πλέον μόνο οικονομικό ζήτημα αλλά και ζήτημα στρατηγικής σημασίας.
Μια ανεξέλεγκτη αποδυνάμωση του γεν θα μπορούσε να δημιουργήσει πιέσεις σε ολόκληρη την ασιατική περιφέρεια, οδηγώντας και άλλα νομίσματα σε υποτίμηση. Η Κορέα, η Ταϊβάν και αρκετές οικονομίες της Νοτιοανατολικής Ασίας παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις.
Για την ώρα, οι αγορές παραμένουν ήρεμες. Η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν αποκλιμακώνει τους ενεργειακούς κινδύνους. Η Fed δεν δείχνει διάθεση άμεσων εκπλήξεων. Οι επενδυτές συνεχίζουν να τοποθετούνται σε μετοχές και τεχνολογία.
Όμως το γεν αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους δείκτες που αξίζει να παρακολουθούν οι επενδυτές το δεύτερο εξάμηνο του 2026.
Εάν η Ιαπωνία αναγκαστεί να προχωρήσει σε νέες επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων ή σε ακόμη μεγαλύτερες παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος, τότε το carry trade μπορεί να αρχίσει να αποδομείται. Και όταν αρχίσει να αποδομείται, οι συνέπειες δεν θα περιοριστούν στο Τόκιο.
Θα φτάσουν στη Wall Street, στις αγορές ομολόγων, στα εμπορεύματα και στις αποτιμήσεις των τεχνολογικών κολοσσών.
Το μεγάλο ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν το γεν θα σταθεροποιηθεί αύριο ή τον επόμενο μήνα.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα μπορεί να συνεχίσει να στηρίζεται επ’ αόριστον στο φθηνό ιαπωνικό χρήμα.
Η ιστορία δείχνει ότι καμία ανισορροπία δεν διαρκεί για πάντα.
Και όταν αυτή η ανισορροπία αρχίσει να διορθώνεται, η επόμενη μεγάλη αναταραχή στις αγορές μπορεί να ξεκινήσει όχι από τη Μέση Ανατολή, ούτε από την Ουάσιγκτον, αλλά από το Τόκιο.
