Η Δίκαιη Μετάβαση στη Δυτική Μακεδονία δεν είναι τεχνικό εγχείρημα, αλλά συνολικό κοινωνικό και παραγωγικό στοίχημα για μια περιφέρεια που αλλάζει μοντέλο ανάπτυξης. Ο δημόσιος διάλογος παραμένει πολωμένος, ενώ το πραγματικό ζητούμενο είναι αν οι διαθέσιμοι πόροι θα μετατραπούν σε δουλειές, επενδύσεις και μετρήσιμα ενεργειακά οφέλη για τους κατοίκους.
Η Δίκαιη Μετάβαση στη Δυτική Μακεδονία δεν είναι τεχνικό εγχείρημα, αλλά συνολικό κοινωνικό και παραγωγικό στοίχημα για μια περιφέρεια που καλείται να αντικαταστήσει τον λιγνίτη με ένα νέο αναπτυξιακό υπόδειγμα σε περιορισμένο χρόνο. Στο επίκεντρο βρίσκονται η απώλεια θέσεων εργασίας, η μείωση εισοδήματος και πληθυσμού και ο κίνδυνος να χαθεί ένα μοναδικό χρηματοδοτικό «παράθυρο» αν η περιοχή δεν οργανωθεί επαρκώς.
Πώς μεταφράζεται η Δίκαιη Μετάβαση σε τοπική αναπτυξιακή στρατηγική;
Η δημόσια συζήτηση γύρω από τη Δίκαιη Μετάβαση στη Δυτική Μακεδονία διαμορφώνεται από φωνές που συνδυάζουν τεχνοκρατική γνώση και τοπική εμπειρία, επιμένοντας ότι η μετάβαση δεν μπορεί να σχεδιάζεται «εκ του μακρόθεν». Η κεντρική κριτική εστιάζει στο ότι οι εξαγγελίες και οι υποσχόμενες «γρήγορες νίκες» δεν συνοδεύτηκαν από ώριμα έργα, συμμαχίες και ουσιαστική συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και της αγοράς.
Καθοριστικό ζήτημα αναδεικνύεται η ικανότητα της Περιφέρειας, των δήμων και των τοπικών φορέων να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν επενδύσεις που θα κρατήσουν τους πόρους εντός της περιοχής. Χωρίς επαρκή στελέχωση, τεχνική επάρκεια και τοπικά σχήματα υλοποίησης, ο κίνδυνος είναι οι πόροι της μετάβασης να διοχετευθούν κυρίως σε εξωτερικούς ή ιδιωτικούς μηχανισμούς, με περιορισμένο πολλαπλασιαστικό όφελος για την τοπική οικονομία.
Ποιο είναι το θεσμικό και ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη Δυτική Μακεδονία;
Η Δυτική Μακεδονία αντιμετωπίζεται ως ευρωπαϊκό τεστ για την κλιματική πολιτική, καθώς αποτελεί εμβληματική λιγνιτική περιφέρεια που περνά σε μεταλιγνιτική εποχή με τη στήριξη ειδικού χρηματοδοτικού πλαισίου. Στο πλαίσιο αυτό, πρωτοβουλίες όπως το Ινστιτούτο Δίκαιης Μετάβασης Ελλάδας, με έδρα την Κοζάνη από το 2020, συνδέουν τοπικούς φορείς με ευρωπαϊκά δίκτυα πολιτικής, έργα και ανταλλαγές εμπειρίας.
Η συμμετοχή σε ευρωπαϊκές πλατφόρμες και έργα, όπως ομάδες εργασίας για τη Δίκαιη Μετάβαση, προγράμματα οριζόντιας συνεργασίας και ζωντανά εργαστήρια καινοτομίας, προσφέρει πρόσβαση σε τεχνογνωσία και εργαλεία σχεδιασμού. Ωστόσο, η αξιοποίηση αυτής της ευρωπαϊκής προστιθέμενης αξίας εξαρτάται από το κατά πόσο η τοπική διοίκηση και οι κοινωνικοί εταίροι μπορούν να τη μεταφράσουν σε συγκεκριμένα έργα σε τομείς όπως οι ΑΠΕ, η κυκλική οικονομία, η αγροδιατροφή, η αποκατάσταση γαιών και η ανάπτυξη δεξιοτήτων.
Τι σημαίνει για τον καταναλωτή
Για τον πολίτη και τον μικρό επαγγελματία, η Δίκαιη Μετάβαση θα κριθεί από το αν θα δημιουργηθούν ποιοτικές θέσεις εργασίας, σταθερό εισόδημα και απτά ενεργειακά οφέλη σε λογαριασμούς ρεύματος και θέρμανσης. Η ένταση της κοινωνικής αντίδρασης σε μεγάλα φωτοβολταϊκά πάρκα δείχνει ότι, όταν δεν υπάρχει δίκαιη κατανομή οφελών, λειτουργικές ενεργειακές κοινότητες, χωροταξικός σχεδιασμός και εμπιστοσύνη στους θεσμούς, ακόμη και «πράσιες» επενδύσεις αντιμετωπίζονται ως σύμβολα αδικίας.
Η μετάβαση, για να θεωρηθεί δίκαιη από τον καταναλωτή, πρέπει να συνδεθεί με χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για νοικοκυριά και αγρότες, με αξιοποίηση της τηλεθέρμανσης, της βιομάζας και άλλων λύσεων που μειώνουν την ενεργειακή ανασφάλεια. Παράλληλα, η ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, της τοπικής επιχειρηματικότητας και η αξιοποίηση του Πανεπιστημίου και των νέων επιστημόνων αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις ώστε η περιοχή να μη μετατραπεί σε απλό «case study», αλλά σε παράδειγμα τοπικής αναγέννησης.
Σχόλιο 
: Η εικόνα που αναδύεται είναι μια περιφέρεια με σημαντικούς διαθέσιμους πόρους, αλλά με ανοιχτό ερώτημα ως προς την ικανότητα απορρόφησης και μετατροπής τους σε πραγματικές επενδύσεις, θέσεις εργασίας και μείωση του ενεργειακού κόστους. Αν ο δημόσιος διάλογος παραμείνει εγκλωβισμένος ανάμεσα στο «όλα αποτυγχάνουν» και στο «όλα πηγαίνουν καλά», χωρίς τεκμηριωμένη συζήτηση και ισχυρές τοπικές προτάσεις, ο κίνδυνος είναι η Δυτική Μακεδονία να χάσει μια μοναδική αναπτυξιακή ευκαιρία σε μια περίοδο που η ενεργειακή μετάβαση αναδιαμορφώνει συνολικά την αγορά ενέργειας και τις τιμές.
Διαβάστε επίσης:
RWE και ΔΕΗ θέτουν σε λειτουργία φωτοβολταϊκά 930 MWp
Φωτοβολταϊκά σχεδόν 1 GW μεταμορφώνουν τη Δυτική Μακεδονία
#ΔυτικήΜακεδονία #Κοζάνη #ΔίκαιηΜετάβαση #ΑΠΕ #Λιγνίτης
