Τα ελληνικά νοικοκυριά βλέπουν τον καθαρό πλούτο τους να αυξάνεται, αλλά η απόσταση από τα προ κρίσης επίπεδα και τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει μεγάλη. Τα νέα στοιχεία φωτίζουν μια οικονομία που ανακάμπτει σε αξίες περιουσίας και επενδύσεις, χωρίς όμως να έχει λύσει τις χρόνιες ανισότητες.
Τα ελληνικά νοικοκυριά βλέπουν τον καθαρό πλούτο τους να αυξάνεται, αλλά η απόσταση από τα προ κρίσης επίπεδα και τον ευρωπαϊκό μέσο όρο παραμένει μεγάλη. Η άνοδος της αξίας μετοχών, ομολόγων και ακινήτων έχει ανεβάσει τον μέσο καθαρό πλούτο στα 117.936 ευρώ, ωστόσο η χώρα εξακολουθεί να κουβαλά το αποτύπωμα της «Ελληνικής Μεγάλης Ύφεσης».
Πώς διαμορφώνεται σήμερα ο πλούτος για τα ελληνικά νοικοκυριά;
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία, ο μέσος καθαρός πλούτος των νοικοκυριών έχει αυξηθεί κατά 23% από τα χαμηλά της περιόδου της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία, όταν βρισκόταν στα 95.979 ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει 19,2% χαμηλότερα από το γ΄ τρίμηνο του 2009, όταν είχε φθάσει τα 145.972 ευρώ, λίγο πριν ξεκινήσει η περιπέτεια της ελληνικής χρεοκοπίας.
Ο συνολικός καθαρός πλούτος των νοικοκυριών κινείται πλέον γύρω στο 1 τρισ. ευρώ, ενισχυμένος από το ράλι των ελληνικών μετοχών, την αποκλιμάκωση των αποδόσεων των ομολόγων και την εκτίναξη των τιμών των ακινήτων. Ωστόσο, το επίπεδο αυτό παραμένει αισθητά χαμηλότερο από τα άνω των 1,5 τρισ. ευρώ πριν από την κρίση, αναδεικνύοντας το μόνιμο «κούρεμα» της περιουσίας.
Γιατί η σύγκλιση με την Ευρώπη παραμένει τόσο μακριά;
Κατά τη διάρκεια της «Ελληνικής Μεγάλης Ύφεσης», η κατάρρευση μετοχών, ομολόγων και ακινήτων οδήγησε σε απώλειες περίπου 35% στον μέσο καθαρό πλούτο, με τα νοικοκυριά να χάνουν πάνω από το ένα τρίτο της περιουσίας τους. Δεκαεννέα χρόνια μετά τη χρεοκοπία, το πραγματικό ΑΕΠ παραμένει 13,8% χαμηλότερα από την κορυφή του β΄ τριμήνου 2007, παρά τη μεταγενέστερη ανάκαμψη.
Η ελληνική οικονομία έχει καταγράψει σωρευτική αύξηση ΑΕΠ περίπου 15% από το δεύτερο εξάμηνο 2018, ξεπερνώντας την ευρωζώνη που κινήθηκε γύρω στο 9,5%. Ωστόσο, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ παραμένει 25% χαμηλότερα από το υψηλό του 2009 και 32% κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ-27, ενώ η παραγωγικότητα φθάνει μόλις στο 54% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, περιορίζοντας τις δυνατότητες πραγματικής σύγκλισης.
Τι σημαίνει για την ελληνική οικονομία
Οι επενδύσεις βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 16 ετών, με τις ξένες άμεσες επενδύσεις να φθάνουν τα 11,9 δισ. ευρώ πέρυσι και τη χώρα να εξέρχεται από το καθεστώς μακροοικονομικών ανισορροπιών. Όμως η διατηρησιμότητα του ανοδικού κύκλου εξαρτάται από την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης, ώστε ο πλούτος να μην στηρίζεται μόνο στην άνοδο των τιμών περιουσιακών στοιχείων.
Την ίδια στιγμή, η ανισομερής κατανομή της κρίσης και της ανάκαμψης αφήνει μεγάλα τμήματα του πληθυσμού σε εύθραυστη θέση, με τα κέρδη της ανάπτυξης να ωφελούν δυσανάλογα τα ανώτερα εισοδηματικά στρώματα. Η ένταση των ανισοτήτων επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι περίπου 68% των νοικοκυριών δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα, ενώ σχεδόν το 35% αισθάνεται υποκειμενικά φτωχό και το 81% θεωρεί τις εισοδηματικές διαφορές υπερβολικά μεγάλες.
Πόσο βαθιές είναι οι ανισότητες πίσω από τους μέσους δείκτες;
Μελέτη του ΙΟΒΕ επισημαίνει ότι η εικόνα της εισοδηματικής ανισότητας είναι αντιφατική: ο δείκτης Gini μειώθηκε από 34,2% το 2015 σε 31,6% το 2025, αλλά η καθημερινότητα πολλών νοικοκυριών δεν αντανακλά αυτή τη βελτίωση. Οι νέοι 16-24 ετών, τα μονογονεϊκά νοικοκυριά και οι οικογένειες με πολλά εξαρτώμενα παιδιά εμφανίζουν τους υψηλότερους δείκτες κινδύνου φτώχειας.
Το εισόδημα από αυτοαπασχόληση παρουσιάζει διαχρονικά τις μεγαλύτερες ανισότητες σε σχέση με μισθούς και συντάξεις, ενώ το εισοδηματικό χάσμα ανά φύλο παραμένει επίμονο. Η Αττική, με το υψηλότερο μέσο εισόδημα, καταγράφει ταυτόχρονα από τους υψηλότερους δείκτες ανισότητας, δείχνοντας ότι η γεωγραφική συγκέντρωση δραστηριότητας δεν συνεπάγεται αυτόματα και κοινωνική ισορροπία.
Πώς επηρεάζονται υπηρεσίες, στέγαση και καθημερινό κόστος ζωής;
Η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής των ανισοτήτων, παρά τη συνολική μακροοικονομική βελτίωση. Στην εκπαίδευση, η ευρύτερη πρόσβαση συνυπάρχει με την ιδιωτική «παράλληλη εκπαίδευση» και την περιορισμένη κοινωνική κινητικότητα προς τομείς υψηλής ζήτησης, περιορίζοντας τις δυνατότητες των χαμηλότερων στρωμάτων να βελτιώσουν διαχρονικά το εισόδημά τους.
Στην υγεία, τα υψηλά έξοδα συνεχίζουν να βαραίνουν δυσανάλογα τα φτωχότερα νοικοκυριά, ενώ στη μακροχρόνια φροντίδα η περιορισμένη δημόσια κάλυψη μεταφέρει το βάρος στην οικογένεια και ιδιαίτερα στις γυναίκες. Στη στέγαση, η αύξηση των ενοικίων και το υψηλό βάρος του κόστους κατοικίας – ιδίως για χαμηλά εισοδήματα και όσους μεταβαίνουν από ιδιοκτησία σε ενοικίαση – δεν αποτυπώνονται πλήρως στους τυπικούς δείκτες, αλλά διαβρώνουν την πραγματική αγοραστική δύναμη.
Τι σημαίνει για την ελληνική οικονομία
Για τον Έλληνα καταναλωτή, η άνοδος του μέσου πλούτου δεν μεταφράζεται αυτόματα σε καθημερινή ανάσα, καθώς συμπίπτει με υψηλό κόστος στέγασης, υπηρεσιών και ιδιωτικών δαπανών σε εκπαίδευση και υγεία. Τα νοικοκυριά με περιορισμένη περιουσία δεν έχουν περιθώρια ελιγμών: σε περιόδους πίεσης αναγκάζονται να ρευστοποιούν ό,τι διαθέτουν, χάνοντας συμμετοχή στην ανάκαμψη των αξιών.
Για τις επιχειρήσεις, η ενίσχυση των επενδύσεων και των αγορών κεφαλαίου δημιουργεί ευκαιρίες χρηματοδότησης και επέκτασης, αλλά η χαμηλή παραγωγικότητα και οι ανισότητες περιορίζουν το βάθος της εσωτερικής ζήτησης. Σε επίπεδο εθνικής οικονομίας, η πρόκληση είναι διπλή: διατήρηση του επενδυτικού κύματος με στροφή στην παραγωγή και ταυτόχρονα στοχευμένες πολιτικές για να μετατραπεί η αύξηση του πλούτου σε ευρύτερη κοινωνική σύγκλιση.
Σχόλιο 
: Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα έχει περάσει από τη φάση της επιβίωσης στη φάση της ανασυγκρότησης, αλλά όχι ακόμη στη φάση της σύγκλισης. Για τον μέσο πολίτη και την επιχείρηση, το κρίσιμο δεν είναι μόνο η αξία της περιουσίας στα χαρτιά, αλλά αν ο παραγόμενος πλούτος στηρίζεται σε βιώσιμη παραγωγική βάση και διαχέεται σε ευρύτερα στρώματα, ώστε να στηρίξει σταθερή κατανάλωση, επενδύσεις και φορολογικά έσοδα στο μέλλον.
Διαβάστε επίσης:
Πλαφόν, μειώσεις τιμών και η κρίσιμη Δευτέρα στο Μαξίμου
#Ελληνικάνοικοκυριά #ΑΕΠ #Ανισότητες #ΙΟΒΕ #Επενδύσεις
