Η ελληνική καινοτομία βελτιώνει σταθερά τις επιδόσεις της, αλλά παραμένει εγκλωβισμένη σε χαμηλές επενδύσεις, αδύναμη διακυβέρνηση και περιορισμένη εμπορική αξιοποίηση. Η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο μετριέται πλέον σε δισ. ευρώ, ανεκμετάλλευτες πατέντες και startups που δυσκολεύονται να γίνουν διεθνείς παίκτες.
Η ελληνική καινοτομία βελτιώνει σταδιακά τους δείκτες της, αλλά η χώρα εξακολουθεί να κινείται κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ σε επενδύσεις, πατέντες και εμπορική αξιοποίηση της έρευνας. Η πρόοδος των τελευταίων ετών είναι ορατή, όμως τα δομικά κενά στη χρηματοδότηση, στη διακυβέρνηση και στη σύνδεση πανεπιστημίων – επιχειρήσεων κρατούν την οικονομία σε χαμηλότερη ταχύτητα από τις δυνατότητές της.
Πού κερδίζει και πού χάνει η ελληνική καινοτομία;
Στον ευρωπαϊκό πίνακα αποτελεσμάτων για την καινοτομία του 2025, η Ελλάδα κατατάσσεται ως «μέτριος παράγοντας καινοτομίας», με επίδοση στο 75,8% του μέσου όρου της ΕΕ. Η ένταση δαπανών για έρευνα και ανάπτυξη έχει ανέλθει στο 1,54% του ΑΕΠ το 2024 και αυξάνεται ταχύτερα από τον αντίστοιχο ρυθμό της ΕΕ από το 2018.
Παρά τη βελτίωση, η συνολική ένταση Ε&Α παραμένει περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, δηλαδή περί τα 1,7 δισ. € ετησίως λιγότερες επενδύσεις. Η Κομισιόν αποδίδει την υστέρηση σε περιορισμένες δημόσιες δαπάνες R&D και σε κατακερματισμένο σύστημα διακυβέρνησης της έρευνας, με διασπασμένες αρμοδιότητες, ανεπαρκή συντονισμό και σύνθετο, βραδυκίνητο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Χρηματοδότηση, ψηφιακό χάσμα και startups σε σταυροδρόμι
Οι επιχειρηματικές επενδύσεις σε Ε&A παραμένουν χαμηλές, με τη μεσαία και υψηλή τεχνολογία στη μεταποίηση να προσθέτει μόλις 2% της συνολικής προστιθέμενης αξίας το 2024, έναντι 5,21% στην ΕΕ. Το ψηφιακό έλλειμμα είναι εμφανές: το 2025 μόνο το 8,93% των ελληνικών επιχειρήσεων χρησιμοποιεί εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος φτάνει το 19,95%, με υστέρηση και σε cloud και προηγμένα εργαλεία δεδομένων.
Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, το περιβάλλον γίνεται ακόμη πιο δύσκολο λόγω καθυστερήσεων πληρωμών, κυρίως από τον δημόσιο τομέα: το 33% των ΜΜΕ αναφέρει καθυστέρηση από δημόσιους φορείς, έναντι 20% στην ΕΕ. Την ίδια στιγμή, οι δημόσιες δαπάνες Ε&A, αν και αυξημένες μακροπρόθεσμα, έχουν σταθεροποιηθεί την περίοδο 2020-2023 και το 2024 υποχωρούν στο 0,69% του ΑΕΠ, κάτω από το 0,72% της ΕΕ.
Startups, κεφάλαια και το κενό στην εμπορική αξιοποίηση
Το οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων δείχνει δυναμική: πάνω από 90 startups συγκέντρωσαν 555 εκατ. € το 2024, ποσό αυξημένο κατά 15% σε ετήσια βάση. Ωστόσο, οι επενδύσεις κεφαλαίων επιχειρηματικών συμμετοχών ανήλθαν μόλις στο 0,016% του ΑΕΠ, πολύ κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ στο 0,063%, αναδεικνύοντας εξάρτηση από κρατικά υποστηριζόμενες πρωτοβουλίες και αδύναμες ιδιωτικές αγορές κεφαλαίων.
Παρά εργαλεία όπως η «Startup Golden Visa», τα φορολογικά κίνητρα για Ε&A, τα κίνητρα για επιχειρηματικούς αγγέλους και η πλατφόρμα «Elevate Greece», τα χρηματοδοτικά κενά στο στάδιο επέκτασης παραμένουν. Η συνεργασία ερευνητικών ιδρυμάτων – επιχειρήσεων είναι περιορισμένη, ενώ οι αιτήσεις πατεντών PCT κινούνται μόλις στο 40%-45% του μέσου όρου της ΕΕ, με σαφώς καλύτερες επιδόσεις στις επιστημονικές δημοσιεύσεις παρά στην κατοχύρωση διανοητικής ιδιοκτησίας.
SBC Red Line
Η Ελλάδα έχει μάθει να παράγει έρευνα, αλλά όχι ακόμη να τη μετατρέπει συστηματικά σε προϊόντα, πατέντες και κερδοφόρες εταιρείες. Όσο η διακυβέρνηση της καινοτομίας παραμένει κατακερματισμένη και οι κανόνες περίπλοκοι, η απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο θα μετριέται σε χαμένα έσοδα και χαμένες ευκαιρίες.
Για τις επιχειρήσεις, το μήνυμα είναι διπλό: αφενός, η αξιοποίηση εργαλείων όπως τα φορολογικά κίνητρα και τα σχήματα χρηματοδότησης είναι πλέον αναγκαία προϋπόθεση επιβίωσης, όχι πολυτέλεια. Αφετέρου, χωρίς επένδυση σε ψηφιακές τεχνολογίες, τεχνητή νοημοσύνη και συνεργασίες με ερευνητικά κέντρα, η παραγωγικότητα θα μείνει καθηλωμένη.
Το επόμενο στοίχημα για την ελληνική καινοτομία δεν είναι άλλο ένα πρόγραμμα επιδότησης, αλλά η δημιουργία σταθερού πλαισίου, ισχυρής αγοράς ιδιωτικών κεφαλαίων και κουλτούρας εμπορικής αξιοποίησης. Όποιος καταφέρει να γεφυρώσει το χάσμα από το εργαστήριο στην αγορά, θα καθορίσει και τους νέους πρωταγωνιστές της ελληνικής οικονομίας.
#ελληνικήκαινοτομία #startups #έρευνακαιανάπτυξη #ΕΕ #ιδιωτικέςεπενδύσεις #νεοφυείςεπιχειρήσεις #κεφάλαιαεπιχειρηματικώνσυμμετοχών #τεχνητήνοημοσύνη #ψηφιακόςμετασχηματισμός #πατέντες #πανεπιστήμια #μικρομεσαίεςεπιχειρήσεις #δημόσιεςδαπάνες #παραγωγικότητα #καινοτομία
