Ο γενικός διευθυντής της IAEA Rafael Grossi ανακοίνωσε ότι το Ιράν αρνήθηκε πρόσβαση στις περισσότερες πυρηνικές του εγκαταστάσεις. Η εξέλιξη κλιμακώνει την ένταση με ΗΠΑ και Ισραήλ και δημιουργεί σοβαρό κενό διεθνούς εποπτείας.
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο επίπεδο αβεβαιότητας γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, μετά την απόφαση της Τεχεράνης να μπλοκάρει την πρόσβαση των επιθεωρητών στις περισσότερες εγκαταστάσεις της. Εξαίρεση αποτελεί μόνο ο Πυρηνικός Σταθμός Μπουσέρ, ο οποίος παραμένει προσβάσιμος.
Τι ανακοίνωσε ο Grossi στη Βιέννη
Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στη Βιέννη, ο Rafael Grossi περιέγραψε την κατάσταση ως «άνευ προηγουμένου» για την IAEA. Η αντιπαράθεση, όπως τόνισε, ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ από τη μία πλευρά και το Ιράν από την άλλη, έχει μεταφερθεί πλέον στο επίπεδο της διεθνούς πυρηνικής εποπτείας.
Η άρνηση πρόσβασης σημαίνει ότι η Υπηρεσία δεν μπορεί να επιβεβαιώσει με τον συνήθη τρόπο τι συμβαίνει στις βασικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου. Η θεσμική αρχιτεκτονική ελέγχου, που στηρίζεται στη διαφάνεια και στις τακτικές επιθεωρήσεις, δέχεται έτσι ένα κρίσιμο πλήγμα.
Το ζήτημα των αποθεμάτων ουρανίου στο Ισφαχάν
Πρόσφατα, ο Grossi είχε αναφέρει ότι η IAEA εκτιμά πως τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν πιθανόν βρίσκονται θαμμένα κάτω από συντρίμμια στην πυρηνική εγκατάσταση του Ισφαχάν. Η διατύπωση αυτή υποδηλώνει ότι ακόμη και οι βασικές πληροφορίες για την κατάσταση των αποθεμάτων δεν είναι πλέον άμεσα επαληθεύσιμες.
Όταν η διεθνής εποπτική αρχή αναγκάζεται να μιλά για «πιθανότητες» και όχι για επιβεβαιωμένα δεδομένα, η συζήτηση για μη διάδοση πυρηνικών όπλων μετατρέπεται σε διαχείριση ρίσκου με περιορισμένα στοιχεία. Αυτό αυξάνει την καχυποψία όλων των πλευρών και περιορίζει τα περιθώρια διπλωματικής αποκλιμάκωσης.
Ποιες είναι οι θεσμικές και γεωπολιτικές συνέπειες
Η κίνηση του Ιράν δεν αφορά μόνο μια διμερής διαμάχη με τη Δύση, αλλά δοκιμάζει τα όρια του ίδιου του συστήματος διεθνούς ελέγχου. Η IAEA καλείται να λειτουργήσει σε ένα περιβάλλον όπου η πρόσβαση, που θεωρείται βασικό εργαλείο της, περιορίζεται δραστικά.
Για τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, η μείωση της διαφάνειας ενισχύει τα επιχειρήματα όσων υποστηρίζουν πιο σκληρή γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη. Για το Ιράν, η επιλογή αυτή μπορεί να εκληφθεί ως προσπάθεια άσκησης πίεσης, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τον κίνδυνο περαιτέρω απομόνωσης.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η εξέλιξη ενισχύει την αστάθεια σε μια ήδη εύθραυστη περιφερειακή γειτονιά, από την Ανατολική Μεσόγειο έως τη Μέση Ανατολή. Διπλωματικά, η Αθήνα καλείται να παρακολουθεί στενά τις ισορροπίες μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν, καθώς τυχόν κλιμάκωση μπορεί να επηρεάσει ενεργειακές ροές, θαλάσσιες μεταφορές και τον ευρύτερο ρόλο της χώρας ως πυλώνα σταθερότητας στην περιοχή.
#Ιράν #IAEA #Grossi #ΗΠΑ #Ισραήλ
