Η αγορά τέχνης παρουσιάζεται συχνά ως ένας χώρος όπου η αξία προκύπτει οργανικά, μέσα από την ποιότητα των έργων και τη σταδιακή αναγνώριση των καλλιτεχνών. Είναι μια αφήγηση που λειτουργεί καλά, γιατί δημιουργεί την αίσθηση ότι το σύστημα είναι ισορροπημένο και ότι όλοι συμμετέχουν ισότιμα στη διαμόρφωση της αγοράς. Στην πράξη, όμως, η πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική.
Η αγορά τέχνης δεν είναι επίπεδη. Είναι ιεραρχική.
Και στην κορυφή αυτής της ιεραρχίας βρίσκονται οι συλλέκτες.
Όχι όλοι οι συλλέκτες, αλλά εκείνοι που έχουν τη δυνατότητα να κινηθούν πριν από την αγορά και όχι μέσα σε αυτήν. Εκείνοι που δεν περιμένουν να δουν ποιοι καλλιτέχνες ανεβαίνουν, αλλά επιλέγουν να τοποθετηθούν νωρίς και να διαμορφώσουν τη ζήτηση γύρω από αυτούς.
Η διαφορά αυτή είναι θεμελιώδης.
Ο μέσος αγοραστής αντιδρά. Ο ισχυρός συλλέκτης δρα.
Αυτό συμβαίνει γιατί η πληροφορία στην αγορά τέχνης δεν είναι πλήρως διαφανής. Οι σημαντικές ευκαιρίες δεν εμφανίζονται ταυτόχρονα για όλους. Διακινούνται μέσα από δίκτυα, μέσα από σχέσεις, μέσα από πρόσβαση που δεν είναι δημόσια. Οι συλλέκτες που βρίσκονται μέσα σε αυτά τα δίκτυα βλέπουν πριν από τους άλλους, γνωρίζουν πριν δημιουργηθεί η ζήτηση και τοποθετούνται πριν η αξία γίνει εμφανής.
Και εκεί δημιουργείται το πραγματικό πλεονέκτημα.
Όταν ένας τέτοιος συλλέκτης αρχίζει να αγοράζει έναν καλλιτέχνη, η αγορά δεν παραμένει αδιάφορη. Οι galleries ενισχύουν την παρουσία του, οι advisors στρέφουν την προσοχή των πελατών τους, οι υπόλοιποι συλλέκτες αρχίζουν να παρακολουθούν. Η ζήτηση δεν εμφανίζεται αυθόρμητα. Δημιουργείται.
Αυτός είναι ο μηχανισμός.
Και αυτός ο μηχανισμός εξηγεί γιατί η αγορά τέχνης κινείται σε κύματα. Γιατί ορισμένοι καλλιτέχνες ανεβαίνουν απότομα, ενώ άλλοι, με παρόμοιο επίπεδο, παραμένουν στάσιμοι. Γιατί η αξία δεν είναι μόνο θέμα ποιότητας, αλλά και θέμα τοποθέτησης.
Η έννοια του “early collector” είναι καθοριστική. Δεν πρόκειται απλώς για κάποιον που αγοράζει νωρίς. Πρόκειται για κάποιον που επηρεάζει το αν θα υπάρξει “αργότερα”. Η επιλογή του δεν είναι απλώς προσωπική. Είναι σήμα προς την αγορά.
Και τα σήματα αυτά δεν περνούν απαρατήρητα.
Παράλληλα, οι σημαντικοί συλλέκτες δεν λειτουργούν απομονωμένα. Αντίθετα, αποτελούν μέρος ενός πυκνού δικτύου όπου η πληροφορία κυκλοφορεί συνεχώς. Παρακολουθούν ο ένας τον άλλον, επηρεάζονται, συγκρίνουν και τοποθετούνται με βάση όχι μόνο το έργο αλλά και τις κινήσεις των υπολοίπων.
Η αγορά δεν είναι άθροισμα ανεξάρτητων αποφάσεων.
Είναι αποτέλεσμα συλλογικής επιρροής.
Αυτό δημιουργεί μια πραγματικότητα που πολλοί αποφεύγουν να αναγνωρίσουν. Η αγορά τέχνης δεν είναι δημοκρατική. Δεν καθορίζεται από όλους, αλλά από αυτούς που έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν.
Και αυτή η δυνατότητα δεν αφορά μόνο το κεφάλαιο. Αφορά τη θέση μέσα στο σύστημα.
Ο καλλιτέχνης δημιουργεί. Η gallery τοποθετεί. Ο advisor κατευθύνει.
Αλλά ο συλλέκτης είναι αυτός που ενεργοποιεί την αγορά.
Χωρίς τη ζήτηση που δημιουργεί, η αξία δεν αποκτά δυναμική. Και χωρίς αυτή τη δυναμική, η αγορά παραμένει στάσιμη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η τέχνη χάνει την ουσία της. Σημαίνει ότι η αγορά της λειτουργεί με κανόνες που δεν είναι πάντα ορατοί.
Και όποιος θέλει να την καταλάβει, πρέπει να σταματήσει να κοιτά μόνο τα έργα.
Πρέπει να αρχίσει να κοιτά ποιος αγοράζει.
SBC Σχόλιο
Στην αγορά τέχνης, η αξία δεν ξεκινά από το έργο. Ξεκινά από αυτόν που αποφασίζει να το αγοράσει πριν από όλους τους άλλους.
