Η συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής οικονομίας αποκτά ολοένα και πιο έντονα χαρακτηριστικά διαγενεακής αντιπαράθεσης. Τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι αναλύσεις που παρουσιάζουν τη γενιά των baby boomers ως βασική υπεύθυνη για μια σειρά από δομικά προβλήματα της Ευρώπης, από τη στεγαστική κρίση και το δημογραφικό μέχρι το ασφαλιστικό και την απώλεια ανταγωνιστικότητας έναντι των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η προσέγγιση αυτή κερδίζει δημοσιότητα επειδή προσφέρει έναν εύκολο και άμεσα αναγνωρίσιμο «ένοχο». Όμως η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Η Ευρώπη πράγματι βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές προκλήσεις. Η γήρανση του πληθυσμού επιβαρύνει τα ασφαλιστικά συστήματα, οι νέοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν κατοικία, η παραγωγικότητα κινείται με χαμηλότερους ρυθμούς σε σχέση με τις ΗΠΑ και η τεχνολογική καινοτομία παραμένει πίσω από τα αμερικανικά και ασιατικά πρότυπα.
Το ερώτημα είναι αν όλα αυτά μπορούν να αποδοθούν σε μια συγκεκριμένη γενιά.
Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική.
Η σημερινή στεγαστική κρίση δεν δημιουργήθηκε επειδή οι boomers αγόρασαν σπίτια πριν από σαράντα χρόνια. Δημιουργήθηκε από δεκαετίες χρηματοπιστωτικής επέκτασης, από την είσοδο επενδυτικών κεφαλαίων στην αγορά ακινήτων, από την περιορισμένη προσφορά κατοικιών στα μεγάλα αστικά κέντρα και από τη μετατροπή της κατοικίας σε επενδυτικό προϊόν. Η εκτόξευση των τιμών δεν είναι αποτέλεσμα μιας γενιάς, αλλά ενός οικονομικού μοντέλου.
Το ίδιο ισχύει και για το συνταξιοδοτικό. Οι σημερινοί συνταξιούχοι χρηματοδότησαν επί δεκαετίες τα ασφαλιστικά συστήματα μέσω εισφορών και φορολογίας. Το γεγονός ότι η Ευρώπη γερνάει δεν αποτελεί προσωπική επιλογή των boomers αλλά δημογραφική εξέλιξη που συνδέεται με τη μείωση των γεννήσεων, την αύξηση του προσδόκιμου ζωής και τις μεταβολές στην αγορά εργασίας.
Ακόμη πιο αμφιλεγόμενη είναι η άποψη ότι οι boomers ευθύνονται για το τεχνολογικό έλλειμμα της Ευρώπης. Η αδυναμία δημιουργίας ευρωπαϊκών κολοσσών αντίστοιχων της Nvidia, της Microsoft ή της Alphabet δεν οφείλεται στους συνταξιούχους. Συνδέεται περισσότερο με τη δομή των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, τη γραφειοκρατία, την περιορισμένη πρόσβαση σε venture capital και την απουσία ενιαίας στρατηγικής για την καινοτομία.
Στην πραγματικότητα, η μεγάλη συζήτηση δεν είναι γενεακή αλλά ταξική και παραγωγική.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η συγκέντρωση πλούτου στην Ευρώπη αυξάνεται σταθερά. Ένα μικρό ποσοστό νοικοκυριών ελέγχει δυσανάλογα μεγάλο μέρος του συνολικού πλούτου, ενώ οι πραγματικοί μισθοί σε πολλές χώρες παραμένουν υπό πίεση. Η ανισότητα αυτή επηρεάζει τόσο τους νέους όσο και τους ηλικιωμένους.
Η εύκολη στοχοποίηση μιας ολόκληρης γενιάς ενδέχεται να λειτουργεί πολιτικά και επικοινωνιακά, αλλά δεν προσφέρει λύσεις. Αντίθετα, απομακρύνει τη συζήτηση από τα πραγματικά ζητήματα: την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις, την καινοτομία, τη φορολογία, το κόστος στέγασης και τη βιωσιμότητα των κοινωνικών συστημάτων.
Η Ευρώπη χρειάζεται ένα νέο αναπτυξιακό μοντέλο που θα δημιουργεί πλούτο και ευκαιρίες για όλες τις γενιές. Η αντιπαράθεση μεταξύ νέων και ηλικιωμένων μπορεί να παράγει εντυπωσιακούς τίτλους, αλλά δύσκολα μπορεί να αποτελέσει οικονομική στρατηγική.
SBC Σχολιο
Η συζήτηση περί «ευθύνης των boomers» αποκαλύπτει περισσότερο την αδυναμία των ευρωπαϊκών πολιτικών ελίτ να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές δομικές προκλήσεις παρά τις αιτίες των ίδιων των προβλημάτων. Η στεγαστική κρίση, η υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας και η αύξηση των ανισοτήτων είναι προϊόν πολιτικών επιλογών δεκαετιών. Η αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων μπορεί να προσφέρει πολιτική ανακούφιση, δεν προσφέρει όμως οικονομικές λύσεις.
