Οι περιφερειακές ανισότητες στην Ελλάδα παραμένουν έντονες, παρά τη βελτίωση βασικών οικονομικών και κοινωνικών δεικτών το 2024. Η νέα έκθεση του ΙΟΒΕ δείχνει ότι η ανάπτυξη συγκεντρώνεται σε Αττική και τουριστικές περιοχές, ενώ η ενδοχώρα γερνά, συρρικνώνεται και υστερεί σε επενδύσεις, απασχόληση και κοινωνικές υπηρεσίες.
Οι περιφερειακές ανισότητες στην Ελλάδα παραμένουν ο κεντρικός οικονομικός και κοινωνικός κίνδυνος της επόμενης γενιάς, όπως αποτυπώνει η τρίτη περιοδική έκθεση του ΙΟΒΕ. Η εικόνα είναι διττή: πρόοδος σε ανάπτυξη, τουρισμό και καινοτομία, αλλά με έντονη γεωγραφική συγκέντρωση και επίμονα κενά σε εισόδημα, επενδύσεις, απασχόληση, υγεία και εκπαίδευση.
Πού εστιάζουν οι περιφερειακές ανισότητες και η ανάγκη σύγκλισης;
Στο δημογραφικό, 12 από τις 13 περιφέρειες οδεύουν σε συρρίκνωση και γήρανση, με τον δείκτη εξάρτησης να απειλεί να ξεπεράσει το 80% σε Στερεά Ελλάδα, Ήπειρο και Δυτική Μακεδονία έως το 2100 αν δεν υπάρξουν μακροχρόνιες πολιτικές. Ανθεκτικότητα εμφανίζουν κυρίως η Αττική, η Κεντρική Μακεδονία και ορισμένες νησιωτικές περιφέρειες με ισχυρό τουρισμό, καθώς συγκρατούν νεότερους πληθυσμούς.
Στην οικονομική δραστηριότητα, η Αττική εξακολουθεί να παράγει σχεδόν το μισό ΑΕΠ και πάνω από το ένα τρίτο των επενδύσεων, ενώ μόνο αυτή και το Νότιο Αιγαίο έχουν κατά κεφαλήν ΑΕΠ πάνω από τον εθνικό μέσο όρο. Παράλληλα, η ένταση παγίων επενδύσεων παραμένει χαμηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο σε 10 από τις 13 περιφέρειες, με θετικές εξαιρέσεις τη Δυτική Μακεδονία, τη Στερεά Ελλάδα και την Ήπειρο.
Πώς αποτυπώνονται οι ανισότητες σε εργασία, κοινωνική προστασία και κλίμα;
Στην αγορά εργασίας, η ανεργία μειώθηκε σε 10 περιφέρειες το 2024, με ισχυρότερη πτώση σε Δυτική Μακεδονία, Ήπειρο και Θεσσαλία, αλλά η διασπορά παραμένει υψηλή και η συμμετοχή στην εργασία είναι χαμηλότερη του ευρωπαϊκού μέσου όρου σε 11 περιφέρειες. Η αυτοαπασχόληση στην περιφέρεια παραμένει υπερδιπλάσια της Αττικής, ενώ το μερίδιο απασχόλησης στον τριτογενή τομέα αυξάνεται παντού, μεταβάλλοντας το παραγωγικό μοντέλο.
Στο κοινωνικό μέτωπο, η ανισότητα εισοδήματος μειώθηκε σε 9 περιφέρειες, αλλά ο κίνδυνος φτώχειας αυξήθηκε σε 9 από τις 13 το 2024 και μετά τις κοινωνικές μεταβιβάσεις κυμαίνεται από 13,7% στην Αττική έως 30,6% στη Δυτική Ελλάδα. Το σύστημα πρόνοιας μειώνει τον κίνδυνο φτώχειας λιγότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ το χάσμα απασχόλησης ανδρών–γυναικών παραμένει υψηλότερο από την ΕΕ σε όλες τις περιφέρειες, φθάνοντας έως 31,2% στη Στερεά Ελλάδα.
Τι σημαίνει για την ελληνική οικονομία
Για την εθνική οικονομία, οι περιφερειακές ανισότητες μεταφράζονται σε χαμηλότερη δυνητική ανάπτυξη, πιέσεις στο ασφαλιστικό και μεγαλύτερη ανάγκη για στοχευμένες δημόσιες δαπάνες. Η συγκέντρωση ΑΕΠ, επενδύσεων και χρηματοδότησης σε λίγες περιφέρειες περιορίζει τη διάχυση της ανάπτυξης, ενώ η γήρανση και η μετανάστευση νέων αποδυναμώνουν την παραγωγική βάση της ενδοχώρας.
Για επιχειρήσεις και νοικοκυριά, η εικόνα είναι σύνθετη: ο τουρισμός και η επιμήκυνση της περιόδου δημιουργούν ευκαιρίες σε νησιωτικές και αστικές περιοχές, αλλά η χαμηλή αποταμίευση, η άνιση πρόσβαση σε τραπεζική χρηματοδότηση και οι ελλείψεις σε υγεία και παιδεία αυξάνουν το ρίσκο για επενδύσεις στην περιφέρεια. Η κλιματική θέρμανση, με άνοδο θερμοκρασίας έως 1,4°C και συχνότερα ακραία φαινόμενα, επιβαρύνει γεωργία, υποδομές και κόστος προσαρμογής, ιδίως για μικρές επιχειρήσεις.
Σχόλιο 
: Για τον Έλληνα καταναλωτή, οι περιφερειακές ανισότητες σημαίνουν διαφορετική πρόσβαση σε υγεία, εκπαίδευση, εργασία και εισόδημα ανά ταχυδρομικό κώδικα. Για τις επιχειρήσεις, η έκθεση του ΙΟΒΕ λειτουργεί ως χάρτης ρίσκου και ευκαιριών: δείχνει πού υπάρχουν κενά σε υποδομές, χρηματοδότηση και δεξιότητες, αλλά και πού αναπτύσσονται δυναμικές σε τουρισμό, καινοτομία και πράσινη μετάβαση, που μπορούν να στηρίξουν νέες επενδύσεις και βιώσιμες θέσεις εργασίας.
#ΙΟΒΕ #Αττική #Περιφέρειες #ΑΕΠ #Ανεργία
