Περσικός Κόλπος και «λήξη εχθροπραξιών» αποδεικνύονται πολύ πιο εύθραυστοι από όσο έδειχνε η τελετή υπογραφής του μνημονίου ΗΠΑ–Ιράν. Μέσα σε δύο ημέρες, η ισραηλινή στρατιωτική κλιμάκωση στον Λίβανο, οι αμερικανικές προειδοποιήσεις και οι εσωτερικές αντιστάσεις σε Ουάσινγκτον και Τεχεράνη έφεραν ξανά το σκηνικό σε οριακό σημείο.
Περσικός Κόλπος, μνημόνιο ΗΠΑ–Ιράν και τυπικός τερματισμός των εχθροπραξιών: μια μείζων γεωπολιτική τομή που άντεξε μόλις δύο 24ωρα πριν μπει σε τροχιά αβεβαιότητας. Η αναβολή επ’ αόριστον των τεχνικών συνομιλιών στη Γενεύη και η αιματηρή ισραηλινή κλιμάκωση στον Λίβανο δείχνουν ότι η «ειρήνη» παραμένει υπό αίρεση.
Τελείωσε ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο ή αλλάζει μορφή;
Το μνημόνιο συνεννόησης, που υπεγράφη εξ αποστάσεως από τους προέδρους ΗΠΑ και Ιράν, σταματά τις εχθροπραξίες που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου και ανοίγει παράθυρο 60 ημερών για οριστική συμφωνία. Ωστόσο, οι πρώτες τεχνικές συνομιλίες στη Γενεύη μεταξύ της αμερικανικής αντιπροσωπείας υπό τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς και του προέδρου του ιρανικού Κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ ανεβλήθησαν επ’ αόριστον, ενώ το ρολόι των 60 ημερών τρέχει.
Καταλύτης της εμπλοκής ήταν η επιλογή του Ισραήλ να ασκήσει «έμπρακτο βέτο» στη συμφωνία, από την οποία είχε αποκλειστεί στη φάση της διαπραγμάτευσης. Με νυχτερινά αεροπορικά πλήγματα σε δέκα περιοχές του Λιβάνου, με απολογισμό τουλάχιστον 18 νεκρούς και 33 τραυματίες, το Τελ Αβίβ στέλνει μήνυμα ότι δεν αποδέχεται περιορισμό της ελευθερίας κινήσεών του στο λιβανικό μέτωπο.
Η ισραηλινή κλιμάκωση, οι αμερικανικές προειδοποιήσεις και ο κίνδυνος ρήξης
Οι δηλώσεις του υπουργού Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο οποίος ζήτησε «να καεί όλος ο Λίβανος», αποτυπώνουν την εσωτερική πίεση προς την κυβέρνηση Νετανιάχου για αμείλικτη στάση. Παράλληλα, το Ισραήλ διαπραγματεύεται επίμονα με την Ουάσινγκτον τη διατήρηση στρατευμάτων σε βάθος έως 10 χιλιομέτρων εντός νότιου Λιβάνου, κίνηση που έρχεται σε αντίθεση με τις ρητές προβλέψεις για παύση των εχθροπραξιών και σε αυτό το μέτωπο.
Η αμερικανική απάντηση ήταν ασυνήθιστα σκληρή. Ο Βανς προειδοποίησε ότι, αν ήταν στο ισραηλινό υπουργικό συμβούλιο, δεν θα επιτίθετο στον «μόνο ισχυρό σύμμαχο» που έχει απομείνει στο Ισραήλ, υπενθυμίζοντας ότι τα δύο τρίτα των αμυντικών όπλων του έχουν κατασκευαστεί και χρηματοδοτηθεί από τις ΗΠΑ. Η φράση του «δεν μπορείτε να λύσετε κάθε πρόβλημα εθνικής ασφάλειας σκοτώνοντας» σηματοδοτεί σαφή απόπειρα αποστασιοποίησης της κυβέρνησης Τραμπ από την ισραηλινή κλιμάκωση.
Τι κρύβει η ενδιάμεση συμφωνία και οι διχασμένες ηγεσίες
Στον πυρήνα της ενδιάμεσης συμφωνίας βρίσκεται η απελευθέρωση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ από το Ιράν, μέσα σε 30 ημέρες, και η άμεση αναστολή των αμερικανικών κυρώσεων που μπλοκάρουν τις πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου. Η Ουάσινγκτον δεσμεύεται να άρει όλες τις κυρώσεις εφόσον υπάρξει οριστική συμφωνία, ενώ και οι δύο πλευρές παγώνουν μονομερείς κινήσεις ως προς το πυρηνικό πρόγραμμα και την ανάπτυξη πρόσθετων αμερικανικών δυνάμεων στην περιοχή.
Το Ιράν επαναλαμβάνει ότι δεν θα προχωρήσει σε πυρηνικά όπλα, με τις ΗΠΑ να αποδέχονται υπό όρους συνέχιση του προγράμματος ουρανίου και επιτόπια αραίωση των αποθεμάτων υψηλού εμπλουτισμού υπό τον ΔΟΑΕ. Παράλληλα, προβλέπεται ταμείο ανοικοδόμησης ύψους 300 δισ. δολαρίων, χρηματοδοτούμενο μέσω αραβικών μοναρχιών με αμερικανικό συντονισμό, που λειτουργεί ως έμμεση αποκατάσταση ζημιών χωρίς επίσημες επανορθώσεις – ρύθμιση που γεννά πολιτικές ευαισθησίες και στις δύο πλευρές.
Πολιτικό κόστος, εσωτερικοί διχασμοί και το «παράθυρο» των 60 ημερών
Στις ΗΠΑ, ο Τραμπ βρίσκεται αντιμέτωπος με σφοδρές επικρίσεις από νεοσυντηρητικούς και «γεράκια» των Ρεπουμπλικανών, που χαρακτηρίζουν τη συμφωνία από «ιντερλούδιο» έως «χειρότερη γκάφα δεκαετιών». Φιγούρες όπως οι Κόρνιν, Γουίκερ, Κάσιντι και Κρουζ βλέπουν στο άνοιγμα προς την Τεχεράνη μια επικίνδυνη χαλάρωση, που μπορεί να μεταφραστεί σε «βουνά από μετρητά» στα χέρια των Ιρανών.
Την ίδια στιγμή, ο Βανς αξιοποιεί το ρήγμα με το Ισραήλ για να προβάλλει το προφίλ του ως υποψήφιου που θέλει να κλείσει έναν αντιδημοφιλή πόλεμο ενόψει του 2028, την ώρα που ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κρατά επιφυλάξεις και σιωπή. Στην Τεχεράνη, ο ανώτατος ηγέτης Μοτζταμπά Χαμενεΐ εγκρίνει μεν τη συμφωνία, αλλά τονίζει τις «προσωπικές διαφωνίες» του, αφήνοντας εκτεθειμένο τον πρόεδρο Πεζεσκιάν και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας σε περίπτωση αποτυχίας.
SBC Red Line
Το μνημόνιο στον Περσικό Κόλπο δεν είναι «τέλος πολέμου», αλλά παύση πυρός υπό προθεσμία, με το Ισραήλ να δοκιμάζει τα όρια της αμερικανικής ανοχής. Όσο το λιβανικό μέτωπο μένει εκτός πραγματικής αποκλιμάκωσης, η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν κινδυνεύει να καταστεί κενό γράμμα.
Για αγορές ενέργειας και ναυτιλία, η αποσυμφόρηση στο Στενό του Ορμούζ και η επανεκκίνηση των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου είναι τεράστια ευκαιρία, αλλά υπό διαρκή γεωπολιτικό ρίσκο. Κάθε ισραηλινή κίνηση στον Λίβανο μπορεί να μεταφραστεί σε νέα αστάθεια τιμών και ασφαλιστικού κόστους.
Το πραγματικό στοίχημα είναι αν Ουάσινγκτον και Τεχεράνη μπορούν να επιβάλουν την πολιτική τους βούληση απέναντι σε εσωτερικά «γεράκια» και περιφερειακούς παίκτες. Αν αποτύχουν, ο Περσικός Κόλπος θα παραμείνει μόνιμη εστία κρίσης, με την ενέργεια και τις θαλάσσιες οδούς σε μόνιμο καθεστώς ομηρίας.
Διαβάστε επίσης:
Προκαταρκτική ειρήνη ΗΠΑ–Ιράν αναδιαμορφώνει τις τιμές πετρελαίου
Ιράν: Ανακοινώνει νέους όρους διέλευσης από το Ορμούζ
#ΠερσικόςΚόλπος #ΗΠΑ #Ιράν #Ισραήλ #Λίβανος #Τραμπ #Βανς #Νετανιάχου #Χαμενεΐ #πετρέλαιο #ΣτενόΟρμούζ #πυρηνικόπρόγραμμα #κυρώσεις #γεωπολιτική #ΜέσηΑνατολή
