Το πυρηνικό Ιράν επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς ο γενικός διευθυντής της IAEA Ραφαέλ Γκρόσι δηλώνει ότι ο οργανισμός επιδιώκει επιθεωρήσεις στις ιρανικές εγκαταστάσεις «το συντομότερο δυνατόν». Η αξιοπιστία της συμφωνίας ΗΠΑ–Ιράν, όπως επισημαίνει, περνά πλέον από τη φυσική παρουσία επιθεωρητών στο πεδίο.
Το πυρηνικό Ιράν βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο, καθώς ο Ραφαέλ Γκρόσι ξεκαθαρίζει ότι η IAEA θέλει να επιστρέψει «το συντομότερο δυνατόν» στα ιρανικά πυρηνικά συγκροτήματα, στο πλαίσιο της νέας κατεύθυνσης που δίνει η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν. Ο ίδιος υπενθυμίζει ότι το κείμενο της συμφωνίας προβλέπει ρητά πως το πυρηνικό σκέλος θα «επιβλέπεται και θα παρακολουθείται» από τον διεθνή οργανισμό.
Πώς η IAEA επιχειρεί να ελέγξει το πυρηνικό Ιράν;
Μιλώντας στην Ιαπωνία, ο Γκρόσι τόνισε ότι η φυσική παρουσία επιθεωρητών στις εγκαταστάσεις είναι προϋπόθεση για να θεωρηθεί αξιόπιστη οποιαδήποτε συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν. Αποκάλυψε μάλιστα ότι έχει ήδη γίνει η πρώτη ανταλλαγή μηνυμάτων με την Τεχεράνη, ανοίγοντας τον δρόμο για τεχνικές διευθετήσεις και χρονοδιαγράμματα.
Ο επικεφαλής της IAEA έθεσε ξεκάθαρα δύο επιλογές για το απόθεμα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν: είτε αραίωση σε χαμηλότερο βαθμό εμπλουτισμού είτε αποστολή του υλικού στο εξωτερικό. Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία της υπηρεσίας, τα πυρηνικά υλικά της Τεχεράνης δεν έχουν μετακινηθεί από την τελευταία επιθεώρηση το 2025, στοιχείο κρίσιμο για τη συνέχεια των διαπραγματεύσεων.
Τι αποκαλύπτει η στάση του Ιράν και των ΗΠΑ;
Η αναφορά Γκρόσι σε «ρητή» ανάθεση ρόλου στην IAEA μέσα στη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν δείχνει ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη επιδιώκουν ένα πλαίσιο διεθνούς νομιμοποίησης, ώστε να καμφθούν οι επιφυλάξεις τρίτων χωρών. Η αποδοχή από το Ιράν της συζήτησης για αραίωση ή εξαγωγή του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου σηματοδοτεί διάθεση τεχνικού συμβιβασμού, χωρίς όμως να αίρονται οι βαθύτερες πολιτικές καχυποψίες.
Η επιμονή στην άμεση επιστροφή επιθεωρητών δείχνει ότι η IAEA επιχειρεί να αποφύγει ένα νέο κενό επιτήρησης, όπως σε προηγούμενες φάσεις της ιρανικής κρίσης. Ταυτόχρονα, η διαβεβαίωση ότι το υλικό δεν έχει μετακινηθεί από το 2025 λειτουργεί ως σήμα προς τις αγορές ενέργειας και τις περιφερειακές δυνάμεις ότι δεν υπάρχει, προς το παρόν, αιφνίδια κλιμάκωση στο πυρηνικό πεδίο.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, κάθε κίνηση αποκλιμάκωσης γύρω από το πυρηνικό Ιράν μειώνει τον κίνδυνο αστάθειας σε μια περιοχή από την οποία διέρχονται κρίσιμες θαλάσσιες οδοί και ενεργειακές ροές. Η ενίσχυση του ρόλου της IAEA επιβεβαιώνει τη σημασία των πολυμερών θεσμών, στους οποίους η Αθήνα παραδοσιακά επενδύει για τη διαχείριση κρίσεων στη γειτονιά της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.
Σχόλιο 
: Η έμφαση στις επιθεωρήσεις δίνει στην Ελλάδα ένα σαφέστερο θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να τοποθετήσει τη δική της διπλωματία απέναντι σε ΗΠΑ, ΕΕ και περιφερειακούς παίκτες. Όσο η συζήτηση για το πυρηνικό Ιράν παραμένει εντός διεθνών οργανισμών, τόσο διευκολύνεται η ελληνική στρατηγική που στηρίζεται στην προβλεψιμότητα και στο διεθνές δίκαιο.
#IAEA #ΡαφαέλΓκρόσι #ΗνωμένεςΠολιτείες #Ιράν #Πυρηνικόπρόγραμμα
