Η πώληση του έργου «Number 7A, 1948» του Jackson Pollock έναντι 181 εκατομμυρίων δολαρίων στη Νέα Υόρκη δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα εντυπωσιακό ρεκόρ δημοπρασίας. Αποτελεί ένα ακόμη ισχυρό μήνυμα ότι η παγκόσμια αγορά τέχνης έχει πλέον μετατραπεί σε μια ώριμη αγορά επενδυτικών περιουσιακών στοιχείων, όπου οι συλλέκτες λειτουργούν ολοένα και περισσότερο ως θεσμικοί επενδυτές και λιγότερο ως παραδοσιακοί φιλότεχνοι.
Η δημοπρασία του Christie’s απέδειξε ότι η ζήτηση για έργα κορυφαίας ποιότητας παραμένει εξαιρετικά ισχυρή, παρά το αβέβαιο γεωπολιτικό και οικονομικό περιβάλλον. Την ίδια στιγμή που οι αγορές παρακολουθούν τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, τις διακυμάνσεις στις τιμές της ενέργειας και τις μεταβολές των επιτοκίων, ένα έργο αφηρημένου εξπρεσιονισμού ηλικίας σχεδόν 80 ετών κατάφερε να προσελκύσει κεφάλαια που ξεπερνούν την κεφαλαιοποίηση πολλών εισηγμένων επιχειρήσεων.
Η περίπτωση του Pollock δεν είναι τυχαία.
Ο Αμερικανός καλλιτέχνης έχει εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα «brands» της παγκόσμιας αγοράς τέχνης. Το έργο του θεωρείται πλέον σπάνιο, ιστορικά σημαντικό και σχεδόν αδύνατο να αντικατασταθεί. Αυτά ακριβώς είναι τα χαρακτηριστικά που αναζητούν οι μεγάλοι συλλέκτες και τα family offices όταν τοποθετούν κεφάλαια σε έργα τέχνης.
Η αγορά σήμερα δεν αγοράζει απλώς έναν πίνακα.
Αγοράζει πολιτιστικό κύρος, ιστορική σημασία και κυρίως σπανιότητα.
Το γεγονός ότι το «Number 7A, 1948» έγινε το τέταρτο ακριβότερο έργο που έχει πωληθεί ποτέ σε δημοπρασία επιβεβαιώνει μια ευρύτερη τάση που παρατηρείται τα τελευταία χρόνια. Τα κορυφαία έργα τέχνης αποσυνδέονται σταδιακά από τους παραδοσιακούς οικονομικούς κύκλους και λειτουργούν ως ξεχωριστή κατηγορία επενδυτικών στοιχείων.
Για τους εξαιρετικά εύπορους επενδυτές, η τέχνη έχει μετατραπεί σε εργαλείο διαφοροποίησης χαρτοφυλακίου, αντίστοιχο με τα ακίνητα, τα private equity funds ή τα πολύτιμα μέταλλα.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτερες δημοπρασίες πραγματοποιούνται σε μια περίοδο όπου η παγκόσμια συγκέντρωση πλούτου βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις, ο αριθμός των ultra-high-net-worth individuals συνεχίζει να αυξάνεται, δημιουργώντας μια δεξαμενή αγοραστών που αναζητούν μοναδικά περιουσιακά στοιχεία.
Η τέχνη βρίσκεται στην κορυφή αυτής της λίστας.
Ταυτόχρονα, η αγορά δείχνει να επιβραβεύει ολοένα και περισσότερο την ποιότητα αντί της ποσότητας. Ενώ η μεσαία αγορά τέχνης αντιμετωπίζει πιέσεις και περιορισμένη ρευστότητα, τα κορυφαία έργα συνεχίζουν να σπάνε ρεκόρ.
Το ίδιο φαινόμενο παρατηρήθηκε και στη συγκεκριμένη δημοπρασία, όπου εκτός από τον Pollock, έργα των Constantin Brancusi, Mark Rothko και Joan Miró κατέγραψαν επίσης ιστορικές επιδόσεις.
Αυτό δημιουργεί μια διπλή ταχύτητα στην αγορά.
Από τη μία πλευρά βρίσκονται τα «museum quality» έργα που λειτουργούν ως παγκόσμια επενδυτικά assets. Από την άλλη πλευρά βρίσκεται η ευρύτερη αγορά τέχνης, η οποία εξαρτάται περισσότερο από την οικονομική συγκυρία, τη ρευστότητα και την καταναλωτική εμπιστοσύνη.
Η διαφορά μεταξύ των δύο κατηγοριών γίνεται ολοένα μεγαλύτερη.
Για τους οίκους δημοπρασιών αυτό αποτελεί θετική εξέλιξη. Οι Christie’s, Sotheby’s και Phillips βασίζονται πλέον περισσότερο από ποτέ σε λίγες αλλά εξαιρετικά υψηλής αξίας συναλλαγές που μπορούν να μεταμορφώσουν τα ετήσια αποτελέσματά τους.
Για τα μουσεία και τους πολιτιστικούς οργανισμούς όμως, η κατάσταση δημιουργεί νέες προκλήσεις. Καθώς οι τιμές εκτοξεύονται, γίνεται ολοένα δυσκολότερο για δημόσιους οργανισμούς να αποκτήσουν έργα παγκόσμιας σημασίας.
Η αγορά περνά στα χέρια ιδιωτών.
Αυτό αλλάζει σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται και κυκλοφορεί η πολιτιστική κληρονομιά.
Το ρεκόρ του Pollock έχει και μια ακόμη διάσταση. Αποδεικνύει ότι η αφηρημένη τέχνη εξακολουθεί να διατηρεί τεράστια επενδυτική και πολιτιστική αξία, παρά τις συχνές προβλέψεις για μετατόπιση του ενδιαφέροντος προς τη σύγχρονη ή την ψηφιακή τέχνη.
Οι συλλέκτες συνεχίζουν να αναζητούν έργα που έχουν ήδη καταγραφεί στην ιστορία.
Η ασφάλεια που προσφέρει ένα αναγνωρισμένο όνομα παραμένει ισχυρότερη από την υπόσχεση μιας νέας τάσης.
Σε τελική ανάλυση, τα 181 εκατομμύρια δολάρια του Pollock δεν αφορούν μόνο την τέχνη. Αφορούν τον τρόπο με τον οποίο ο παγκόσμιος πλούτος αναζητά ασφάλεια, κύρος και διαχρονική αξία σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα πιο αβέβαιος.
Και αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μήνυμα της δημοπρασίας.
