Εξοικονομώ επιδοτήσεις και δεκάδες δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης έχουν κατευθυνθεί σε ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, αλλά η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί να αποδείξει με ασφάλεια πόση ενέργεια εξοικονομήθηκε. Η νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου βάζει στο μικροσκόπιο την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων και στέλνει σαφές μήνυμα για τους επόμενους κύκλους του ελληνικού προγράμματος.
Εξοικονομώ επιδοτήσεις, δεκάδες δισ. ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και χιλιάδες ανακαινίσεις κατοικιών συνθέτουν μια εντυπωσιακή εικόνα επενδύσεων, την οποία όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν μπορεί ακόμη να «μετρήσει» με βεβαιότητα σε πραγματική εξοικονόμηση ενέργειας. Η ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου αναδεικνύει κρίσιμες αδυναμίες στον τρόπο που σχεδιάζονται και αξιολογούνται τα προγράμματα, με άμεσο ενδιαφέρον για τη συνέχεια του ελληνικού «Εξοικονομώ».
Πού «σκοντάφτουν» οι Εξοικονομώ επιδοτήσεις στην Ευρώπη;
Οι ελεγκτές εξετάζουν κατά πόσο οι πόροι του RRF οδήγησαν σε αποδοτικές και οικονομικά αποτελεσματικές ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών. Περίπου 43 δισ. ευρώ, δηλαδή το 8% των συνολικών πόρων, κατευθύνθηκαν σε ιδιωτικές κατοικίες, αλλά η Ένωση δεν διαθέτει επαρκή στοιχεία για να αποδείξει την πραγματική εξοικονόμηση ενέργειας.
Το βασικό «τυφλό σημείο» είναι ότι τα αποτελέσματα υπολογίζονται κυρίως βάσει θεωρητικών εκτιμήσεων από Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης και όχι από πραγματικά δεδομένα κατανάλωσης μετά τις παρεμβάσεις. Η συμπεριφορά των ενοίκων, οι καιρικές συνθήκες και οι ανακρίβειες στα ΠΕΑ δημιουργούν σημαντικές αποκλίσεις ανάμεσα στη θεωρία και στην πράξη, περιορίζοντας την αξιοπιστία της συνολικής αποτίμησης.
Μεσαίες ανακαινίσεις, «lock-in effect» και απουσία κόστους-οφέλους
Η έκθεση καταγράφει ότι το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων, περίπου 36,3 δισ. ευρώ από τα 43 δισ., διοχετεύθηκε σε ανακαινίσεις μέσης κλίμακας και όχι σε βαθιές παρεμβάσεις υψηλής ενεργειακής απόδοσης. Μόνο η Ρουμανία έθεσε ρητό στόχο για βαθιές ενεργειακές ανακαινίσεις, γεγονός που υπογραμμίζει τη γενικευμένη προτίμηση στα «μεσαία» έργα.
Οι ελεγκτές προειδοποιούν για τον κίνδυνο «lock-in effect», όταν περιορισμένες παρεμβάσεις σήμερα εγκλωβίζουν τα κτίρια σε χαμηλότερα επίπεδα απόδοσης για χρόνια. Σε αυτή την περίπτωση, μελλοντικές αναβαθμίσεις μπορεί να απαιτήσουν δαπανηρές πρόσθετες εργασίες ή ακόμη και αποξήλωση τμημάτων προηγούμενων παρεμβάσεων, αυξάνοντας το συνολικό κόστος για τα δημόσια ταμεία και τους ιδιοκτήτες.
Το μήνυμα για την Ελλάδα και τα επόμενα «Εξοικονομώ»
Ένα ακόμη κενό που επισημαίνεται είναι ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν παρακολουθεί συστηματικά πόσο κοστίζει κάθε μονάδα εξοικονόμησης ενέργειας που επιτυγχάνεται. Παρά τον προσανατολισμό του Ταμείου Ανάκαμψης στη χρηματοδότηση βάσει αποτελεσμάτων, δεν υπάρχει υποχρέωση συστηματικής αξιολόγησης της σχέσης κόστους-οφέλους, όπως δείχνει και το παράδειγμα του ιταλικού Superbonus που κάλυπτε έως και το 110% του κόστους εργασιών.
Για την Ελλάδα, που απορροφά περίπου το 4% των πόρων του RRF για παρεμβάσεις σε κατοικίες, τα συμπεράσματα της έκθεσης λειτουργούν ως προειδοποίηση και ευκαιρία ανασχεδιασμού. Στους επόμενους κύκλους του «Εξοικονομώ» το ζητούμενο δεν θα είναι μόνο ο αριθμός των ενταγμένων κατοικιών ή η ταχύτητα απορρόφησης, αλλά η τεκμηρίωση ότι οι επιδοτούμενες παρεμβάσεις παράγουν πράγματι τις εξοικονομήσεις για τις οποίες χρηματοδοτούνται.
SBC Red Line
Το μεγάλο ερώτημα για τις Εξοικονομώ επιδοτήσεις δεν είναι πια «πόσα σπίτια μπήκαν», αλλά «πόση ενέργεια σώθηκε στην πράξη». Χωρίς πραγματικά δεδομένα κατανάλωσης, η πολιτική νομιμοποίηση των δαπανών θα γίνεται ολοένα πιο δύσκολη, ειδικά σε περιβάλλον στενότερης δημοσιονομικής πειθαρχίας.
Για τα ελληνικά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις του κλάδου, η επόμενη μέρα σημαίνει αυστηρότερη στόχευση, περισσότερη τεκμηρίωση και λιγότερο «τυφλή» επιδότηση. Όσοι επενδύουν σε σοβαρές, βαθιές ανακαινίσεις και αξιόπιστη παρακολούθηση απόδοσης θα βρεθούν σε πλεονεκτική θέση απέναντι σε επιφανειακές λύσεις.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η στροφή από την ποσότητα στην ποιότητα των παρεμβάσεων προδιαγράφει μια νέα γενιά προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης. Το στοίχημα για την Ελλάδα είναι να περάσει εγκαίρως από τη λογική «να τρέξουν τα κονδύλια» σε μια στρατηγική που μετρά, αποδεικνύει και μεγιστοποιεί το ενεργειακό και οικονομικό όφελος.
#Εξοικονομώ #επιδοτήσεις #ΤαμείοΑνάκαμψης #ΕυρωπαϊκόΕλεγκτικόΣυνέδριο #ενεργειακήαναβάθμιση #κατοικίες #ενεργειακήαπόδοση #RRF #δημόσιοχρήμα #ΕυρωπαϊκήΕπιτροπή #Ελλάδα #νοικοκυριά #ανακαινίσεις #κόστοςοφέλους #ενεργειακήπολιτική
