Το πρωτογενές πλεόνασμα στο 4,9% του ΑΕΠ το 2025 αλλάζει τους όρους του παιχνιδιού για την ελληνική οικονομία και το δημόσιο χρέος. Η ανάλυση της ΕΤΕ δείχνει ότι συνδυασμός τουρισμού, ψηφιοποίησης και φορολογικής συμμόρφωσης δημιουργεί νέο, διαρκή δημοσιονομικό χώρο.
Το πρωτογενές πλεόνασμα στο 4,9% του ΑΕΠ το 2025 δεν είναι απλώς ένας εντυπωσιακός αριθμός, αλλά η κορύφωση μιας τετραετίας σταθερής δημοσιονομικής υπεραπόδοσης. Η Ελλάδα καταγράφει το υψηλότερο ιστορικά ποσοστό και την κορυφαία επίδοση στην ΕΕ, δημιουργώντας ένα νέο σημείο αναφοράς για την οικονομική πολιτική της επόμενης τριετίας.
Πώς χτίστηκε το πρωτογενές πλεόνασμα 4,9%;
Η ανάλυση της Διεύθυνσης Οικονομικής Ανάλυσης της ΕΤΕ δείχνει ότι τα φορολογικά έσοδα εξηγούν περίπου τα 2/3 της υπεραπόδοσης, με σωρευτική αύξηση 27,1 δισ. ευρώ από φόρους και εισφορές την περίοδο 2022-2025. Το 2026 η δυναμική συνεχίζεται, με το πλεόνασμα της Γενικής Κυβέρνησης στο πρώτο τετράμηνο να είναι υψηλότερο κατά 1,4 δισ. ευρώ, προδιαγράφοντας ετήσιο πρωτογενές πλεόνασμα κοντά στο 4,0% του ΑΕΠ, πάνω από τον στόχο.
Κεντρικός πρωταγωνιστής είναι ο ΦΠΑ, με τα έσοδα να αυξάνονται κατά 12% ετησίως και να φτάνουν το 9,5% του ΑΕΠ το 2025, έναντι 7,2% στην ΕΕ. Η ώθηση προήλθε από την ιδιωτική κατανάλωση που αντιστοιχεί στο 69% του ΑΕΠ, την εκρηκτική άνοδο του τουρισμού και τη μετατόπιση της δαπάνης σε υπηρεσίες και διαρκή αγαθά με υψηλότερους συντελεστές, σε συνδυασμό με τη θεαματική μείωση του «κενού ΦΠΑ» κάτω από το 10%.
Ψηφιοποίηση, τουρισμός και το «παράδοξο» των φυσικών προσώπων
Η ψηφιοποίηση του κράτους και των συναλλαγών λειτουργεί ως καταλύτης για την αύξηση των εσόδων χωρίς αύξηση συντελεστών. Η υποχρεωτική χρήση POS, η διασύνδεση με τις ταμειακές, η ψηφιακή κάρτα εργασίας και η πλατφόρμα «myDATA» εκτόξευσαν τις ηλεκτρονικές πληρωμές από 9,3% του ΑΕΠ το 2016 στο 30,0% το 2025, κλείνοντας τη στρόφιγγα της φοροδιαφυγής. Παράλληλα, η τουριστική έκρηξη με άνοδο εισερχόμενου τουρισμού κατά 25,0% ετησίως προσθέτει περίπου 300 εκατ. ευρώ τον χρόνο στα έσοδα ΦΠΑ από μη κατοίκους.
Την ίδια στιγμή, στα φυσικά πρόσωπα καταγράφεται ένα δομικό «παράδοξο». Παρότι τα έσοδα από φόρο εισοδήματος αυξάνονται κατά 13,2% ετησίως τη διετία 2024-2025, παραμένουν στο 6,9% του ΑΕΠ έναντι 9,8% στην ΕΕ, καθώς πάνω από το 40% των φορολογουμένων δηλώνει εισοδήματα κοντά ή κάτω από τα 8.600 ευρώ. Η κυβέρνηση απαντά με στοχευμένες ελαφρύνσεις στη μεσαία τάξη από το 2026 – μείωση συντελεστή κατά 1,5 μονάδα για εισοδήματα άνω των 10.000 ευρώ και πρόσθετες εκπτώσεις για νέους και πολυμελείς οικογένειες, με κόστος 1,6 δισ. ευρώ.
Επιχειρήσεις, δαπάνες και το στοίχημα του δημόσιου χρέους
Στο μέτωπο των επιχειρήσεων, η εικόνα είναι αντίστοιχα ισχυρή: τα έσοδα από τη φορολογία εταιρικών κερδών αυξήθηκαν σωρευτικά κατά 4,2 δισ. ευρώ, με μέσο ετήσιο ρυθμό 24,4%. Το ακαθάριστο λειτουργικό πλεόνασμα των μη χρηματοπιστωτικών επιχειρήσεων ενισχύθηκε κατά 9,9% και σταθεροποιήθηκε στο 13,5% του ΑΕΠ, ενώ η αύξηση των εταιρικών μορφών (97.400 το 2025 από 84.200 το 2022) δείχνει μετατόπιση από την άτυπη στην οργανωμένη επιχειρηματικότητα.
Στην πλευρά των δαπανών, η πειθαρχία είναι εξίσου καθοριστική: οι πρωτογενείς δαπάνες υποχώρησαν στο 45,1% του ΑΕΠ την περίοδο 2024-2025, από 56,3% το 2020, και αν εξαιρεθούν οι επενδύσεις με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση διαμορφώνονται στο 37,7%, έναντι 42,6% στην ΕΕ. Ο συνδυασμός υψηλών πλεονασμάτων και ανάπτυξης έχει ήδη μειώσει τον λόγο χρέους/ΑΕΠ κατά 51 ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ 2022-2025, με 12 μονάδες να προέρχονται απευθείας από τα πλεονάσματα, και η ΕΤΕ εκτιμά ότι με ανάπτυξη γύρω στο 4,0% και πρωτογενές πλεόνασμα 3,0% μπορεί να υποχωρήσει κάτω από το 120% έως το 2029.
SBC Red Line
Η «μηχανή» του πρωτογενούς πλεονάσματος στηρίζεται λιγότερο σε νέους φόρους και περισσότερο σε ψηφιοποίηση, τουρισμό και συρρίκνωση της σκιάς της οικονομίας – αλλά αυτό σημαίνει ότι κάθε επιβράδυνση σε αυτούς τους τρεις πυλώνες θα δοκιμάσει αμέσως τη δημοσιονομική αντοχή. Η εξάρτηση από την κατανάλωση και τον ΦΠΑ είναι κερδοφόρα, αλλά ταυτόχρονα ευάλωτη σε εξωγενείς κραδασμούς.
Για τις επιχειρήσεις, το νέο περιβάλλον σημαίνει ότι το «παράθυρο» της αδήλωτης δραστηριότητας κλείνει σταδιακά, ενώ η οργανωμένη εταιρική μορφή γίνεται μονόδρομος. Για τα νοικοκυριά της μεσαίας τάξης, οι ελαφρύνσεις από το 2026 είναι πραγματικές, αλλά θα κριθούν στην πράξη από το αν η αύξηση των εσόδων θα επαρκεί για να τις καταστήσει μόνιμες χωρίς νέους έμμεσους φόρους.
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η χώρα επιχειρεί να μετατρέψει ένα ιστορικό πρωτογενές πλεόνασμα σε στρατηγικό πλεονέκτημα για το χρέος, στοχεύοντας σε επίπεδα κάτω από το 120% του ΑΕΠ. Το επόμενο στοίχημα για κυβέρνηση και αγορές είναι αν αυτή η δημοσιονομική «φόρμα» μπορεί να διατηρηθεί σε ένα διεθνές περιβάλλον υψηλής μεταβλητότητας, χωρίς να φρενάρει την ανάπτυξη και τις επενδύσεις.
#πρωτογενέςπλεόνασμα #δημόσιοχρέος #φορολογικάέσοδα #ΦΠΑ #τουρισμός #ψηφιοποίηση #ηλεκτρονικέςπληρωμές #φοροδιαφυγή #φορολογίαεισοδήματος #εταιρικάκέρδη #μεσαίατάξη #δημοσιονομικήπολιτική #ΕθνικήΤράπεζα #ελληνικήοικονομία #δημόσιεςδαπάνες
