Οι αμυντικές δαπάνες επανέρχονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στους «πρωταθλητές» ως ποσοστό του ΑΕΠ. Η νέα στοχοθεσία του ΝΑΤΟ για 5% έως το 2035 αναδιαμορφώνει τα δημοσιονομικά και γεωπολιτικά δεδομένα στην ήπειρο.
Οι αμυντικές δαπάνες επανέρχονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ατζέντας, με την Ελλάδα να βρίσκεται στις πρώτες θέσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ και να ξεπερνά τις μεγαλύτερες οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης. Την ίδια ώρα, ο πόλεμος στην Ουκρανία και ο νέος στόχος του ΝΑΤΟ για δαπάνες 5% του ΑΕΠ έως το 2035 ωθούν την ήπειρο σε μια παρατεταμένη φάση επανεξοπλισμού.
Πόσο αλλάζουν οι ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες και πού στέκεται η Ελλάδα;
Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του SIPRI, οι αμυντικές δαπάνες στην Ευρώπη διαμορφώθηκαν κατά μέσο όρο στο 2,94% του ΑΕΠ το 2025, με την εικόνα να αλλοιώνεται έντονα από την Ουκρανία, που αφιερώνει το 39,56% του ΑΕΠ της στην άμυνα. Η Ουκρανία είναι μακράν η χώρα με τις υψηλότερες στρατιωτικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ, σε βαθμό που υπερβαίνουν αθροιστικά τις αντίστοιχες δαπάνες των έντεκα επόμενων χωρών.
Η Ελλάδα, με αμυντικές δαπάνες στο 3% του ΑΕΠ, τοποθετείται πάνω από Γερμανία, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία και Ισπανία. Η θέση αυτή δεν είναι νέα για την Αθήνα, αλλά αποκτά διαφορετικό βάρος σε ένα περιβάλλον όπου όλο και περισσότερες χώρες αυξάνουν τους προϋπολογισμούς τους για άμυνα, αντανακλώντας αυξημένους γεωπολιτικούς κινδύνους.
Ανατολική Ευρώπη «σε συναγερμό», Δύση πιο αργή στην προσαρμογή
Οι χώρες που συνορεύουν άμεσα ή έμμεσα με τη Ρωσία έχουν περάσει σε καθεστώς ενισχυμένης αποτροπής, αυξάνοντας θεαματικά τις αμυντικές δαπάνες τους. Η Πολωνία ηγείται μεταξύ των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ με 4,5% του ΑΕΠ, ενώ Λετονία, Εσθονία, Λιθουανία, Φινλανδία και Νορβηγία κινούνται επίσης σε υψηλά επίπεδα, μεταξύ περίπου 2,5% και άνω του 3%.
Αντίθετα, οι μεγάλες οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης παραμένουν πιο συγκρατημένες ως προς το ποσοστό του ΑΕΠ που κατευθύνουν στην άμυνα. Η Βρετανία δαπανά 2,35%, η Γερμανία 2,27%, η Ισπανία 2,13%, η Γαλλία 2,03% και η Ιταλία 1,89%, με την Ελλάδα να ξεχωρίζει στο 3%. Η απόκλιση μεταξύ της «πρώτης γραμμής» στα ανατολικά σύνορα και των υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών έχει γίνει ολοένα και πιο έντονη τα τελευταία χρόνια.
Αμυντικές δαπάνες και στόχος 5%: Το νέο πλαίσιο του ΝΑΤΟ
Το 2026, τριάντα ευρωπαϊκές χώρες συμμετέχουν στο ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων των νεότερων μελών Φινλανδίας και Σουηδίας, αλλά και της Τουρκίας. Η Συμμαχία έχει συμφωνήσει ότι έως το 2035 οι αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών θα πρέπει να φθάσουν το 5% του ΑΕΠ, με εξαίρεση την Ισπανία, σηματοδοτώντας μια σαφή στροφή σε πιο φιλόδοξους στόχους χρηματοδότησης της άμυνας.
Η αλλαγή αυτή αποδίδεται στην επιθετικότητα της Ρωσίας και στον πόλεμο στην Ουκρανία, αλλά και στις αυξημένες πιέσεις των ΗΠΑ, ιδίως κατά τη δεύτερη προεδρική θητεία του Ντόναλντ Τραμπ. Η διαχρονική δυσαρέσκεια της Ουάσιγκτον για τις χαμηλές ευρωπαϊκές δαπάνες έχει φτάσει έως και σε συζητήσεις για πιθανή αποχώρηση από το ΝΑΤΟ ή για άρνηση παροχής στρατιωτικής βοήθειας σε ευρωπαϊκή χώρα που θα δεχόταν ρωσική επίθεση.
Οικονομίες πολέμου, βιομηχανία και επιπτώσεις για την Ευρώπη
Ρωσία και Ουκρανία έχουν ουσιαστικά μετατραπεί σε οικονομίες πολέμου, διοχετεύοντας ολοένα μεγαλύτερο μέρος της βιομηχανικής και μεταποιητικής παραγωγής στην αμυντική βιομηχανία. Η Ρωσία δαπανά το 7,5% του ΑΕΠ της για στρατιωτικούς σκοπούς και, παρά τις κυρώσεις, εξακολουθεί να χρηματοδοτεί σχεδόν διπλάσιες συνολικές δαπάνες από την Ουκρανία, η οποία αντισταθμίζει το υστέρημά της με έναν από τους ισχυρότερους στόλους μη επανδρωμένων αεροσκαφών παγκοσμίως.
Η Ουκρανία στηρίζεται παράλληλα σε πακέτα οικονομικής και στρατιωτικής βοήθειας από τη Δύση, κυρίως την Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που συνδέει άμεσα τις ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες με την ανθεκτικότητα του Κιέβου. Η αυξημένη πίεση για επανεξοπλισμό οδηγεί σε ενίσχυση των προϋπολογισμών ειδικά σε χώρες χωρίς πυρηνικό οπλοστάσιο, όπως η Γερμανία, η Νορβηγία και οι χώρες της Βαλτικής, διαμορφώνοντας μια νέα ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και στη δημοσιονομική σταθερότητα.
SBC Red Line
Το ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη στο 3% του ΑΕΠ σε αμυντικές δαπάνες σημαίνει πως η απόσταση έως τον στόχο του 5% είναι μικρότερη, αλλά και πολύ πιο επώδυνη δημοσιονομικά. Κάθε επιπλέον μονάδα του ΑΕΠ στην άμυνα είναι πόροι που δεν κατευθύνονται σε υποδομές, υγεία ή φοροελαφρύνσεις.
Για τις επιχειρήσεις, το νέο περιβάλλον συνεπάγεται αυξημένη ζήτηση σε κλάδους που συνδέονται με την αμυντική βιομηχανία, την τεχνολογία και την εφοδιαστική αλυσίδα, αλλά και υψηλότερη συνολική φορολογική και χρηματοδοτική πίεση. Οι εταιρείες θα κληθούν να λειτουργήσουν σε ένα πλαίσιο όπου η ασφάλεια γίνεται κεντρικό κριτήριο χάραξης πολιτικής.
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε μια μακρά περίοδο «σκληρής ισχύος», με τις αμυντικές δαπάνες να αποτελούν νέο σημείο αναφοράς για επενδυτές και κυβερνήσεις. Το επόμενο στοίχημα για την Ελλάδα θα είναι αν μπορεί να μετατρέψει το υψηλό επίπεδο δαπανών σε ουσιαστική βιομηχανική και τεχνολογική υπεραξία, αντί για απλή κατανάλωση εισαγόμενων οπλικών συστημάτων.
Διαβάστε επίσης:
ΝΑΤΟ, Τραμπ και Τουρκία: μια συμμαχία σε δοκιμασία ισορροπιών
#αμυντικέςδαπάνες #Ελλάδα #ΝΑΤΟ #Ουκρανία #Ρωσία #Πολωνία #ευρωπαϊκήασφάλεια #ΑΕΠ #στρατιωτικόςπροϋπολογισμός #γεωπολιτική #ΕυρωπαϊκήΈνωση #ΗΠΑ #ΝτόναλντΤραμπ #αμυντικήβιομηχανία #δημοσιονομικήπολιτική
