Η αφαντασία αφορά περίπου το 4% των ανθρώπων και σημαίνει ότι ο νους δεν δημιουργεί καθόλου νοητικές εικόνες. Νέα φιλοσοφική και γνωστική έρευνα δείχνει ότι, παρά αυτό το «μαύρο» στο μυαλό, η αφηρημένη σκέψη και η νοημοσύνη παραμένουν άθικτες.
Η αφαντασία αφορά περίπου το 4% των ανθρώπων και σημαίνει ότι ο νους δεν δημιουργεί καθόλου νοητικές εικόνες. Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με νέα ανάλυση φιλοσόφων και γνωστικών επιστημόνων, όσοι έχουν αυτό το χαρακτηριστικό μπορούν να σκέφτονται αφηρημένα και να λύνουν σύνθετα προβλήματα όπως όλοι οι άλλοι.
Τι είναι η αφαντασία και γιατί μας αφορά;
Η αφαντασία είναι η αδυναμία να «δει» κανείς εικόνες με το μάτι του νου. Αν ζητήσετε από κάποιον με αφαντασία να φανταστεί ένα δέντρο ή το πρόσωπο ενός φίλου, δεν θα εμφανιστεί καμία εσωτερική εικόνα· στη θέση της υπάρχουν λέξεις, έννοιες ή λογικοί συνειρμοί.
Οι ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Τάρτου στην Εσθονία μελέτησαν πώς σκέφτονται αυτοί οι άνθρωποι. Διαπίστωσαν ότι μπορούν να κατανοούν πολύ καλά αφηρημένες έννοιες, όπως γεωμετρία, ηθική, μαθηματικά, παρότι δεν «βλέπουν» τίποτα στο μυαλό τους. Αυτό αμφισβητεί παλιές φιλοσοφικές θεωρίες για το πώς λειτουργεί η σκέψη.
Καταρρίπτεται η ιδέα ότι «χωρίς εικόνα δεν υπάρχει σκέψη»
Από τον 18ο αιώνα, ο φιλόσοφος Ντέιβιντ Χιουμ υποστήριζε ότι κάθε αφηρημένη σκέψη βασίζεται πρώτα σε μια συγκεκριμένη νοητική εικόνα. Η αφαντασία όμως δείχνει ότι αυτό δεν ισχύει για όλους: υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν εικόνες, αλλά σκέφτονται κανονικά και σε υψηλό επίπεδο.
Οι φιλόσοφοι Uku Tooming και Roomet Jakapi εξέτασαν διάφορες πιθανές εξηγήσεις. Μήπως αυτοί οι άνθρωποι χρησιμοποιούν άλλες αισθήσεις, όπως εσωτερικούς ήχους ή την αίσθηση της αφής; Σε αρκετές περιπτώσεις όμως υπάρχει «πολυτροπική αφαντασία», όπου λείπουν όχι μόνο οι εικόνες, αλλά και οι εσωτερικοί ήχοι και οι «αισθητηριακές» φαντασίες γενικά.
Μια άλλη ιδέα ήταν ότι βασίζονται σε εικόνες που εμφανίζονται αυθόρμητα, χωρίς προσπάθεια. Όμως η θεωρία του Χιουμ μιλά για εικόνες που μπορούμε να δημιουργήσουμε εκούσια, κάτι που στην αφαντασία δεν συμβαίνει. Εξετάστηκε επίσης αν στηρίζονται μόνο στη γλώσσα, δηλαδή σε λέξεις και προτάσεις. Όμως και αυτό συγκρούεται με τον Χιουμ, ο οποίος πίστευε ότι ακόμη και οι λέξεις παίρνουν το νόημά τους από νοητικές εικόνες.
Στο τέλος, οι ερευνητές καταλήγουν ότι η αφαντασία αποτελεί σοβαρή πρόκληση για την παραδοσιακή άποψη πως η σκέψη εξαρτάται από εικόνες. Η σύγχρονη γνωστική επιστήμη στρέφεται πλέον περισσότερο στο «πώς» οργανώνεται η σκέψη, παρά στο αν υπάρχουν ή όχι εσωτερικές εικόνες.
Τι σημαίνει αυτό για εσάς
Αν όταν κλείνετε τα μάτια δεν μπορείτε να «δείτε» ούτε ένα μήλο, ούτε το σπίτι σας, ούτε το πρόσωπο ενός αγαπημένου, είναι πιθανό να έχετε αφαντασία. Αυτό δεν είναι ασθένεια, δεν χρειάζεται θεραπεία και δεν σημαίνει ότι έχετε χαμηλότερη νοημοσύνη ή πρόβλημα μνήμης.
Μπορεί όμως να εξηγεί γιατί δυσκολεύεστε με οδηγίες του τύπου «φαντάσου ότι…», γιατί δεν θυμάστε «εικόνες» από την παιδική ηλικία ή γιατί προτιμάτε λογικές, δομημένες εξηγήσεις αντί για παραστατικές περιγραφές. Αντίστροφα, αν έχετε πολύ ζωντανές εικόνες, καταλαβαίνετε ότι δεν σκέφτονται όλοι με τον ίδιο τρόπο.
Για τους γονείς και τους εκπαιδευτικούς στην Ελλάδα, η γνώση της αφαντασίας είναι κρίσιμη: κάποια παιδιά μπορεί να δυσκολεύονται σε εργασίες που βασίζονται στη φαντασία εικόνων, αλλά να τα πηγαίνουν εξαιρετικά σε μαθηματικά ή λογική. Χρειάζονται άλλους δρόμους μάθησης, όχι την ταμπέλα του «αδιάφορου» ή «αδύναμου».
Αν υποψιάζεστε ότι έχετε αφαντασία και αυτό σας προκαλεί άγχος ή δυσκολίες στην καθημερινότητα, μπορείτε να το συζητήσετε με ψυχολόγο ή ψυχίατρο. Δεν υπάρχει επίσημη διάγνωση στο ελληνικό σύστημα υγείας, αλλά ένας ειδικός μπορεί να σας βοηθήσει να καταλάβετε καλύτερα τον τρόπο που σκέφτεστε και να βρείτε στρατηγικές που σας ταιριάζουν.
Σχόλιο 
: Η αφαντασία ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση για το ελληνικό σχολείο και το ΕΣΥ: σχεδόν 1 στους 25 πολίτες μπορεί να σκέφτεται χωρίς εικόνες, αλλά το εκπαιδευτικό σύστημα και οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας δεν το λαμβάνουν υπόψη. Χρειαζόμαστε ενημέρωση, εργαλεία αξιολόγησης και πιο «ευέλικτες» μεθόδους διδασκαλίας και συμβουλευτικής που να σέβονται τις διαφορετικές μορφές σκέψης.
Πηγή: iatronet.gr
#αφαντασία #εγκέφαλος #ψυχικήυγεία #γνωστικήεπιστήμη #νευροεπιστήμη
