Οι επικουρικές συντάξεις στηρίζονται σήμερα όσο ποτέ στις εισφορές των εργαζόμενων συνταξιούχων, οι οποίες φέρνουν στο ΕΤΕΑΕΠ περίπου 90 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Παρά τα διαδοχικά πλεονάσματα, η ρήτρα του νόμου Κατρούγκαλου κρατά τις αυξήσεις παγωμένες, δημιουργώντας ένα ιδιότυπο «δημοσιονομικό μαξιλάρι» χωρίς αντίκρισμα για τους δικαιούχους.
Οι επικουρικές συντάξεις στηρίζονται πλέον κρίσιμα στις εισφορές 165.000 εργαζόμενων συνταξιούχων, που αποφέρουν περί τα 90 εκατ. ευρώ ετησίως στον κλάδο επικουρικής ασφάλισης του ΕΦΚΑ. Την ίδια στιγμή, η θεσμοθετημένη ρήτρα μηδενικού ελλείμματος μπλοκάρει κάθε προοπτική αύξησης, παρά τα διαδοχικά πλεονάσματα του ΕΤΕΑΕΠ.
Πώς οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι κρατούν όρθιες τις επικουρικές συντάξεις;
Από τους 294.000 συνταξιούχους που δηλώνουν ότι εργάζονται, μόλις 165.000 καταβάλλουν εισφορές κύριας και επικουρικής ασφάλισης, καθώς οι υπόλοιποι –με πρώτους τους συνταξιούχους του πρώην ΟΓΑ που συνεχίζουν αγροτική δραστηριότητα– εξαιρούνται βάσει νόμου. Με μέσο όρο μηνιαίας εισφοράς επικουρικής στα 45 ευρώ, το ΕΤΕΑΕΠ συγκεντρώνει περίπου 89,1 εκατ. ευρώ τον χρόνο, ποσό που λειτουργεί ως κρίσιμο «οξυγόνο» για τον κλάδο.
Η σημασία αυτών των εσόδων μεγαλώνει μετά τη λειτουργία του κεφαλαιοποιητικού ταμείου ΤΕΚΑ για τους νέους έως 35 ετών, καθώς από το 2023 δεν εισρέουν πλέον νέες εισφορές στο ΕΤΕΑΕΠ από αυτή την κατηγορία ασφαλισμένων. Ο κλάδος έχει μείνει ουσιαστικά με τις εισφορές των παλαιών ασφαλισμένων και των εργαζόμενων συνταξιούχων, ενώ το κράτος καλείται να καλύπτει ένα κενό 160–200 εκατ. ευρώ ετησίως.
Πλεόνασμα χωρίς αντίκρισμα για τους δικαιούχους
Τα πρόσθετα έσοδα από τους εργαζόμενους συνταξιούχους επέτρεψαν στο ΕΤΕΑΕΠ να εμφανίσει πλεονάσματα για δύο συνεχόμενες χρονιές, 2024 και 2025, με το πλεόνασμα του 2024 να διαμορφώνεται περίπου στα 50 εκατ. ευρώ. Θετικό αποτέλεσμα αναμένεται και για το 2026, εδραιώνοντας την εικόνα ενός κλάδου που δεν αντιμετωπίζει άμεσο κίνδυνο ελλειμμάτων.
Παράλληλα, η υπουργός Εργασίας έχει αποδώσει μέρος του δημοσιονομικού χώρου για την αποκατάσταση των περικοπών στις συντάξεις χηρείας στα επιπλέον έσοδα 514 εκατ. ευρώ από την ψηφιακή κάρτα εργασίας, μέρος των οποίων κατευθύνθηκε και στο ΕΤΕΑΕΠ. Ωστόσο, ούτε αυτά τα πρόσθετα κονδύλια, ούτε τα πλεονάσματα έχουν μεταφραστεί σε αυξήσεις για τις επικουρικές συντάξεις.
Η ρήτρα του νόμου Κατρούγκαλου και το πολιτικό δίλημμα
Η «κόκκινη γραμμή» για τις επικουρικές συντάξεις βρίσκεται στο άρθρο 96 του νόμου 4387/2016, τη γνωστή ρήτρα μηδενικού ελλείμματος. Η διάταξη προβλέπει ότι αρχικά, από το 2016 έως το 2019, δεν επιτρέπεται αναπροσαρμογή αν ο κλάδος εμφανίζει έλλειμμα ή αν η αρνητική διαφορά εσόδων–εξόδων είναι κάτω από 0,5% των εσόδων, ενώ μετά το 2019 απαγορεύεται κάθε αύξηση εφόσον υπάρχει οποιοδήποτε αρνητικό αποτέλεσμα.
Η ίδια διάταξη δίνει τη δυνατότητα, σε περίπτωση ελλείμματος, να αξιοποιείται και η περιουσία του κλάδου για τη διασφάλιση της επάρκειας των συντάξεων. Στην πράξη, όμως, τα οικονομικά δεδομένα των τριών τελευταίων ετών δείχνουν πλεονάσματα και όχι ελλείμματα, γεγονός που τροφοδοτεί τη συζήτηση για το αν η συνέχιση εφαρμογής της ρήτρας είναι πλέον πολιτική επιλογή και όχι τεχνική αναγκαιότητα.
SBC Red Line
Το ΕΤΕΑΕΠ εμφανίζεται πλεονασματικό κυρίως χάρη στις εισφορές εργαζόμενων συνταξιούχων, την ώρα που οι ίδιοι και οι υπόλοιποι δικαιούχοι βλέπουν τις επικουρικές συντάξεις τους παγωμένες. Η αντίφαση ανάμεσα σε πλεονάσματα και μηδενικές αυξήσεις μετατρέπει ένα εργαλείο βιωσιμότητας σε μόνιμο φρένο εισοδήματος.
Για τις επιχειρήσεις, η σταθερότητα των εισφορών χωρίς αυξήσεις παροχών σημαίνει προβλεψιμότητα κόστους, αλλά ταυτόχρονα ενισχύει την αίσθηση ότι το ασφαλιστικό σύστημα λειτουργεί περισσότερο ως φοροεισπρακτικός μηχανισμός. Για τους πολίτες, ιδίως όσους συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη συνταξιοδότηση, το μήνυμα είναι ότι πληρώνουν για ένα σύστημα που βελτιώνεται λογιστικά, χωρίς άμεσο όφελος στην τσέπη τους.
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η επόμενη μεταρρύθμιση στο ασφαλιστικό δεν θα κριθεί μόνο στους συντελεστές εισφορών, αλλά στην αξιοπιστία της υπόσχεσης «εισφορές έναντι παροχών». Αν τα πλεονάσματα του ΕΤΕΑΕΠ δεν οδηγήσουν σε έστω σταδιακές αυξήσεις στις επικουρικές συντάξεις, η συζήτηση για το κατά πόσο το σύστημα παραμένει κοινωνικά αποδεκτό θα επιστρέψει με μεγαλύτερη ένταση.
#επικουρικέςσυντάξεις #εργαζόμενοισυνταξιούχοι #ΕΤΕΑΕΠ #ΕΦΚΑ #ασφαλιστικέςεισφορές #νόμοςΚατρούγκαλου #συντάξειςχηρείας #ψηφιακήκάρταεργασίας #ασφαλιστικόσύστημα #πλεόνασματαμείων #ΤΕΚΑ #υπουργείοΕργασίας #δημοσιονομικόςχώρος #συνταξιοδοτικό
