Ο νόμος για κοινοφελή εργασία στη Γκάνα επιχειρεί να αποσυμφορήσει τις υπερπλήρεις φυλακές και να μειώσει το δημοσιονομικό βάρος του σωφρονιστικού συστήματος. Η μετατόπιση προς εναλλακτικές ποινές ευθυγραμμίζεται με μια ευρύτερη αφρικανική τάση προς πιο «αποκαταστατική» δικαιοσύνη.
Ο νόμος για κοινοφελή εργασία στη Γκάνα θεσπίζει την κοινωφελή προσφορά ως εναλλακτική στη φυλάκιση για αδικήματα χαμηλής και μεσαίας βαρύτητας, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπιστεί η χρόνια υπερπλήρωση των φυλακών και το κόστος για τον προϋπολογισμό. Η μεταρρύθμιση συνδέεται με μια δεκαετή προσπάθεια εκσυγχρονισμού της ποινικής δικαιοσύνης και μετατόπισης από την «τιμωρία με εγκλεισμό» σε πιο στοχευμένη κοινωνική επανένταξη.
Πώς αλλάζει η ποινική πολιτική με τον νόμο για κοινοφελή εργασία;
Το νέο πλαίσιο επιτρέπει στα δικαστήρια να επιβάλλουν κοινοφελή εργασία για αδικήματα με ανώτατη ποινή έως τρία έτη, με ή χωρίς πρόστιμο, αλλά και για παραβάσεις που μέχρι σήμερα τιμωρούνταν μόνο με χρηματικές ποινές. Πρακτικά, παραπτώματα όπως μικρές τροχαίες παραβάσεις, ψευδείς δημοσιεύσεις ή ήσσονος σημασίας κλοπές μπορούν να μετατραπούν σε ώρες εργασίας προς όφελος της κοινότητας αντί εγκλεισμού.
Η δημιουργία Εθνικής Γραμματείας Κοινοφελούς Εργασίας επιχειρεί να διασφαλίσει κεντρικό συντονισμό, καταγραφή και αξιολόγηση των ποινών εκτός φυλακής, στοιχείο κρίσιμο για την αξιοπιστία του συστήματος. Καθοριστικό εργαλείο θεωρείται η κοινωνική έρευνα πριν την επιβολή της ποινής, ώστε ο δικαστής να σταθμίζει προσωπικά και κοινωνικά δεδομένα του παραβάτη και να αποφεύγονται αυθαίρετες ή άνισες αποφάσεις.
Μπορεί η μεταρρύθμιση να λύσει την κρίση υπερπληρότητας των φυλακών;
Με ποσοστά υπερπληρότητας άνω του 30% και περίπου 13.000 κρατούμενους, το σωφρονιστικό σύστημα της Γκάνας λειτουργεί στα όρια των υποδομών του, με άμεσο κόστος για τη δημόσια υγεία και τα δημοσιονομικά. Μόνο για τη σίτιση των κρατουμένων απαιτούνται κάθε τρίμηνο κονδύλια εκατομμυρίων σε τοπικό νόμισμα, σε μια οικονομία που ήδη πιέζεται από υψηλό κόστος δανεισμού και περιορισμένο δημοσιονομικό χώρο.
Η υιοθέτηση κοινοφελούς εργασίας για χιλιάδες μικροπαραβάτες μπορεί να απελευθερώσει πόρους για βελτίωση υποδομών, υγειονομικής περίθαλψης και προγραμμάτων επανένταξης για τους βαρυποινίτες, μειώνοντας παράλληλα τα ποσοστά υποτροπής. Ωστόσο, το εύρος των εξαιρέσεων –ιδίως για σοβαρότερα αδικήματα όπως διαρρήξεις με κλοπή– δείχνει ότι η μεταρρύθμιση είναι στοχευμένη και όχι οριζόντια αποποινικοποίηση, κάτι που περιορίζει μεν τους κινδύνους για τη δημόσια ασφάλεια αλλά και το άμεσο αποσυμφορητικό αποτέλεσμα.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η κίνηση της Γκάνας εντάσσεται σε μια ευρύτερη αφρικανική στροφή προς μη στερητικές της ελευθερίας ποινές, με συμμετοχή χωρών όπως η Νιγηρία, η Κένυα και η Ουγκάντα, υπό την ενθάρρυνση διεθνών οργανισμών που συνδέουν την αποκαταστατική δικαιοσύνη με χαμηλότερη υποτροπή και πιο ορθολογική χρήση δημόσιων πόρων. Για την Ελλάδα, όπου το ζήτημα της υπερπληρότητας των φυλακών επανέρχεται τακτικά στον δημόσιο διάλογο και στις εκθέσεις ευρωπαϊκών θεσμών, η εμπειρία χωρών με πολύ πιο περιορισμένους πόρους προσφέρει ένα ενδιαφέρον εργαστήριο πολιτικής.
Σχόλιο 
: Η θεσμοθέτηση κοινοφελούς εργασίας στη Γκάνα υπογραμμίζει ότι η διαχείριση του εγκλεισμού είναι πρωτίστως δημοσιονομικό και αναπτυξιακό ζήτημα, όχι μόνο νομικό. Για την ελληνική οικονομία, κάθε σοβαρή συζήτηση για μεταρρύθμιση του σωφρονιστικού συστήματος συνδέεται με εξοικονόμηση πόρων, καλύτερη στόχευση κοινωνικών δαπανών και μείωση της υποτροπής, στοιχεία που επηρεάζουν μακροπρόθεσμα την απασχόληση, την κοινωνική συνοχή και τελικά τον κίνδυνο χώρας όπως αποτυπώνεται στο κόστος δανεισμού.
#Γκάνα #κοινοφελήςεργασία #σωφρονιστικόσύστημα #δημοσιονομικήπολιτική #δικαιοσύνη
