«Αρχή μας είναι να έχουμε μία σχέση, μία αρχή που ζωντανεύει, που εφαρμόζεται. Η αρχή του καζάν καζάν, δηλαδή, η αρχή του win win είναι να βγουν κερδισμένες και οι δύο πλευρές» ήταν το μήνυμα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν από την Κ.Ο. του AKP, του κόμματος του οποίου ηγείται τα τελευταία 22 χρόνια, προς την Αθήνα. Ως συνέχεια της πολιτικής των «ήρεμων νερών» και με πιθανή κατάληξη τη Χάγη για οριστική επίλυση της μιας και μοναδικής διαφοράς, όπως είναι η πάγια ελληνική θέση, των θαλασσίων ζωνών, η έλευση Ερντογάν στην πρωτεύουσα μπορεί πράγματι να σηματοδοτήσει τη win-win σχέση σε ζητήματα ήπιας πολιτικής, με μεγάλο αντίκτυπο όμως στην καθημερινότητα των πολιτών.
Το 5ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας συνεδριάζει μετά από επτά χρόνια, τα οποία χρωματίστηκαν από εντάσεις και σημαδεύτηκαν από την πολεμική ρητορική της Άγκυρας. Η εγκατάλειψη της ευρωπαϊκής προοπτικής από τον Ερντογάν, η επιχείρηση ανάληψης της ηγεσίας του ισλαμικού κόσμου και η αμφισβήτηση των διεθνών συνθηκών, κυρίως της Συνθήκης της Λοζάνης που καθόρισε τα σύνορα και τις σχέσεις ανάμεσα στους γειτονικούς λαούς, έφεραν τις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας σε κρίση επανειλημμένα. Κι όλα αυτά την ώρα που αναβίωνε η προσπάθεια επαναφοράς της θετικής ατζέντας ανάμεσα στις δυο πλευρές, που ακολούθησε την υπεύθυνη στάση της πολιτικής ηγεσίας της χώρας μας τον Ιούλιο του 2016 όταν στήριξε τη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση Ερντογάν στην απόπειρα πραξικοπήματος σε βάρος του. Ήρθε, όμως, ο ίδιος να δυναμιτίσει την προσέγγιση και να ρίξει τους τίτλους τέλους σε αυτήν τον Δεκέμβριο του 2017, όταν επισκεπτόμενος Αθήνα και Θράκη προκάλεσε με αναφορές στην μουσουλμανική μειονότητα ζητώντας επί της ουσίας την αναθεώρηση της Συνθήκης της Λοζάνης μέσα στο Προεδρικό Μέγαρο της Ηρώδου του Αττικού!
Από την κρίση του 2020 στη συνάντηση της Αθήνας με τον «καλό φίλο»
Τους έντονους διαλόγους του Ερντογάν με Παυλόπουλο και Τσίπρα ακολούθησαν ακόμη πιο δύσκολες μέρες στα ελληνοτουρκικά. Σκάφη της τουρκικής ακτοφυλακής και του ελληνικού λιμενικού, ακταιωροί, φρεγάτες, υποβρύχια των πολεμικών στόλων και μαχητικά αεροσκάφη βρέθηκαν κατ’ επανάληψη ενώπιος ενωπίω, με την απειλή θερμού επεισοδίου να είναι συνεχής. Τα πράγματα έγιναν χειρότερα, όταν ο Ερντογάν αποφάσισε να εκδηλώσει δημόσια την αμφισβήτηση της Λοζάνης μέσα από τα συναισθηματικά συνθήματα για «τα σύνορα της καρδιάς» που εμπεριείχαν ελληνικά εδάφη και το ιδεολόγημα της «Γαλάζιας πατρίδας» που αμφισβητούσε τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα στην Ανατολική Μεσόγειο κυρίως μέσω του ψευτοσυμφώνου της Τουρκίας με την προσωρινή κυβέρνηση της Λιβύης. Το 2020 μια σειρά γεγονότων φτάνουν την κατάσταση στο χείλος της σύγκρουσης. Στις αρχές του καλοκαιριού η Τουρκία παραβαίνοντας όλες τις συμφωνίες με την Ε.Ε. για το μεταναστευτικό επιχειρεί να σπρώξει χιλιάδες πρόσφυγες και μετανάστες στα σύνορα του Έβρου. Με την τουρκική στρατοχωροφυλακή από τη μία και τις ελληνικές δυνάμεις από την άλλη, μαζί με τους χιλιάδες μετανάστες, η κατάσταση μύριζε μπαρούτι, με αναφορές για ανταλλαγή πυρών να διαρρέονται χωρίς να έχουν επιβεβαιωθεί.
Ακολουθεί η πρόκληση με την πρώτη προσευχή του μουεζίνη στην Αγιά Σοφιά, για να κλιμακωθεί η κατάσταση με την έξοδο του Ορούτς Ρέις στο Αιγαίο, «αντίποινα» της υπογραφής της ελληνοαιγυπτιακής ΑΟΖ, και την «εισβολή» του στην ελληνική υφαλοκρηπίδα στις 10 Αυγούστου με ελληνικά και τουρκικά πολεμικά πλοία να βρίσκονται πλώρη με πλώρη.
Τελικά η κατάσταση δεν έφτασε στα άκρα, με παρέμβαση και τρίτων δυνάμεων, όμως η ένταση στο Αιγαίο παρέμεινε και το επόμενο διάστημα.
Η υποχώρηση της έντασης άρχισε, για ακόμα μια φορά, με τη «διπλωματία των σεισμών».
Ο καταστροφικός σεισμός στην Ανατόλια τον περασμένο Φεβρουάριο και το κύμα συμπαράστασης από τη χώρα μας προς τον δοκιμαζόμενο τουρκικό λαό, πέρασε και στα υψηλά ηγετικά κλιμάκια. Οι συναντήσεις Δένδια-Τσαβούσογλου και Παναγιωτόπουλου-Ακάρ σηματοδότησαν τη στροφή της Άγκυρας με κατεύθυνση τα «ήρεμα νερά», η οποία επισημοποιήθηκε με τις δηλώσεις Ερντογάν τόσο προεκλογικά όσο και μετά την εκλογική νίκη του την άνοιξη. Στη συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν στο Βίλνιους τον περασμένο Ιούλιο αποφασίστηκε η επανεκκίνηση των σχέσεων με την επανάληψη των διερευνητικών συνομιλιών ανάμεσα στα δυο μέρη, η επαναφορά των Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης και η συνέχιση του οδικού χάρτη σε ζητήματα «θετικής ατζέντας», για να καταλήξουμε στη συνάντηση στην Αθήνα σε καλό κλίμα, όπως προοιωνίζει και η προσφώνηση του Ερντογάν «Κυριάκο, φίλε μου…».
Ο τουρισμός μας φέρνει πιο κοντά…
Και η αλήθεια είναι πως η εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων μόνο αμοιβαία επωφελής μπορεί να αποδειχθεί, ακόμα κι αν δεν φτάσουμε βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα στην επίλυση της βασικής διαφοράς των θαλασσίων ζωνών, υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Μια σειρά τομέων «χαμηλής Πολιτικής» με στενότερη συνεργασία ανάμεσα στα δυο κράτη περιμένουν είτε να επανεκκινήσουν, είτε να αρχίσουν για να φέρουν θετικά αποτελέσματα σε Έλληνες και Τούρκους. Ακόμα και με την περιθωριοποίηση του ακανθώδους ζητήματος των υδρογονανθράκων και του φυσικού αερίου που κρύβεται κάτω από το βυθό του Αιγαίου, η εκμετάλλευση του οποίου μπορεί να εγείρει αξιώσεις από την Τουρκία, που συνήθως καταλήγουν σε κρίση των σχέσεων, αλλά είναι και χρονοβόρα και κοστοβόρα, μέχρις ότου υπάρξει μια ολιστική επίλυση, διανοίγονται άλλα πεδία συνεργασία και από κοινού οικονομικής εκμετάλλευσης.
Μια πρώτη σκέψη, που θα συζητηθεί σε επίπεδο τεχνικών κλιμακίων αλλά μπορεί να υπάρξει ως αναφορά και στις κοινές δηλώσεις αφορά στην χωρίς περιορισμούς μετακίνηση των πολιτών των δυο χωρών και στις δυο πλευρές του Αιγαίου για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Με πρωτοβουλία της ελληνικής πλευράς έχει τεθεί το ζήτημα της «έξυπνης βίζας», μιας άδειας ταχείας έκδοσης για διάστημα λίγων ημερών, που θα επιτρέπει στους Τούρκους υπηκόους να εισέρχονται στη χώρα μας για λίγα 24ωρα. Είναι ένα αίτημα που έχουν καταθέσει τουριστικοί παράγοντες κυρίως των νησιών του ανατολικού Αιγαίου, καθώς οι Τούρκοι δείχνουν ενδιαφέρον για επισκέψεις καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Υπενθυμίζεται πως από το 2016 έχει αυστηροποιηθεί το πλαίσιο εισόδου σε χώρες Σέγκεν από εκτός χώρες, λόγω της έξαρσης του μεταναστευτικού. Αναφορά για το θέμα έχει κάνει και ο υπουργός Μεταναστευτικής Πολιτικής Δ. Καιρίδης, ο οποίος θα συμμετέχει στις αυριανές συζητήσεις.
Μια ακόμα ιδέα που αφορά στον τουρισμό στην κατεύθυνση «win-win» αφορά στην παραγωγή κοινών τουριστικών πακέτων Ελλάδας και Τουρκίας, που να απευθύνονται σε εν δυνάμει επισκέπτες από μακρινούς προορισμούς (Άπω Ανατολή, Αυστραλία, Αμερική). Πρόκειται για την αναθέρμανση παλαιότερης σκέψης, την οποία είχε δημοσιοποιήσει η κα. Κεφαλογιάννη πριν 10 χρόνια, όταν ήταν υπουργός Τουρισμού. Η συγκυρία της παρουσίας της και σήμερα στο υπουργείο προσφέρει την ευκαιρία για να ξανασυζητηθεί το θέμα, το οποίο έχει τη στήριξη και των τουριστικών κλάδων από τις δυο πλευρές, τουριστικών πρακτόρων, ξενοδόχων, αεροπορικών εταιρειών κλπ. Απαραίτητα τα βήματα καλής θέλησης από την Άγκυρα, που έχει «βαρύνει» το κλίμα με τη διαφημιστική εκστρατεία του TurkAegean αλλά και με την πριμοδότηση της τουριστικής προβολής των κατεχομένων της βόρειας Κύπρου στις διεθνείς τουριστικές εκθέσεις.
Holdings, ενέργεια και… κοινές ανασκαφές
Εκτός τουρισμού και τον σχετιζόμενο με αυτό κομμάτι της ναυτιλίας και των μεταφορών όπως είναι η εκμετάλλευση λιμένων και μαρίνων νησιών, υπάρχει ήδη έντονη τουρκική παρουσία, η οποία επεκτείνεται τα τελευταία χρόνια, παρά το δυσμενές κλίμα σε διπλωματικό επίπεδο. Διάφορες τουρκικές εταιρείες συμμετοχών, όπως η Akfen, η Yildirim Holding, η Gendiz που δραστηριοποιούνται στους τομείς των κατασκευών, της εμπορίας τροφίμων και αλλού έχουν επενδύσει στη χώρα μας, διαδεχόμενες τις μεγάλες εταιρείες όπως η Doguz και η Koc της περασμένης δεκαετίας.
Ενδιαφέρον για συνεργασίες σε έναν τομέα που μέχρι τώρα προκαλεί πολεμικό κλίμα παρά συγκλήσεις, υπάρχει και στην ενέργεια. Οι μεγάλες εταιρείες με ελληνική παρουσία δεν εμφανίζονται αρνητικές στη δημιουργία κονσόρτσιουμ και πιο μόνιμων κοινοπραξιών με τουρκικές ενεργειακές εταιρείας, που να μπορούν να εκμεταλλευτούν τις δυνατότητες ΑΠΕ σε Ελλάδα και Τουρκία. Το γεωγραφικό ανάγλυφο της Τουρκίας, κυρίως στις ασιατικές οροσειρές της, προσφέρει δυνατότητες μεγάλων αιολικών και ηλιακών πάρκων. Και από τουρκικής πλευράς υπάρχει ενδιαφέρον για επενδύσεις κυρίως στη Βόρεια Ελλάδα.
Προσωπικό ενδιαφέρον από πλευράς Ερντογάν υπάρχει και για τη δυνατότητα συνεργασιών στον πολιτισμό με προγράμματα κοινών ανασκαφών, ένα ζήτημα όμως που μπορεί να προκαλέσει «πονοκεφάλους» στην Αθήνα αν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως και προβληθεί ως «μοίρασμα» της αρχαίας ελληνικής κληρονομιάς στις δυο ακτές του Αιγαίου. Η προβολή αξιοθέατων της Ιωνίας, όπως ο ναός της Αρτέμιδος και το θέατρο της Εφέσου, που συστηματικά κάνει η Άγκυρα μπορεί να «μπερδέψει» τους επισκέπτες της Τουρκίας. Και με τον Ερντογάν ποτέ δεν ξέρεις…
