Το νέο Δόγμα Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ σηματοδοτεί, σύμφωνα με τους Πολ Κρούγκμαν και Μάρτιν Γουλφ, ιδεολογική ρήξη με την παραδοσιακή αμερικανική φιλελεύθερη παράδοση και κλιμάκωση της έντασης με την Ευρώπη. Οι δύο κορυφαίοι οικονομολόγοι βλέπουν ταυτόχρονα άνοδο της Κίνας και ανάγκη για πραγματική στρατηγική αυτονομία της ΕΕ.
Η δημοσιοποίηση του νέου Δόγματος Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ δεν αποτελεί μια ακόμη τεχνική αναθεώρηση στρατηγικών προτεραιοτήτων. Για τον νομπελίστα Πολ Κρούγκμαν και τον επικεφαλής αναλυτή των Financial Times Μάρτιν Γουλφ, το κείμενο αυτό καταγράφει μια βαθιά ιδεολογική και γεωπολιτική στροφή της Ουάσιγκτον, με άμεσες συνέπειες για την Ευρώπη και την αρχιτεκτονική του «Δυτικού κόσμου».
Από τον φιλελευθερισμό στον εθνικιστικό απομονωτισμό
Ο Κρούγκμαν επισημαίνει ότι το νέο δόγμα δεν συνιστά απλώς απομάκρυνση από τις κλασικές φιλελεύθερες αξίες που διακήρυσσαν οι ΗΠΑ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αντιθέτως, εκπέμπει ανοιχτή εχθρότητα προς αυτές, με ιδιαίτερη στόχευση την Ευρώπη, την οποία παρουσιάζει ως ήπειρο υπό «πολιτισμική απειλή».
Στο κείμενο, η έμφαση σε «πατριωτικές» δυνάμεις λειτουργεί, κατά τον ίδιο, ως έμμεση πολιτική στήριξη σε ακροδεξιά και εθνολαϊκιστικά κόμματα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Η Ουάσιγκτον, αντί να υπερασπίζεται τη φιλελεύθερη δημοκρατία, εμφανίζεται να ενθαρρύνει πολιτικές δυνάμεις που αμφισβητούν τον πυρήνα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Ο Γουλφ προχωρά ένα βήμα παραπέρα, τονίζοντας ότι η ρητορική του δόγματος θυμίζει ανησυχητικά το κλίμα του μεσοπολέμου, όταν οι μεγάλες δυνάμεις εργαλειοποιούσαν ιδεολογικά κινήματα στο εσωτερικό άλλων χωρών για να αποσταθεροποιήσουν τα δημοκρατικά τους συστήματα. Πολλοί Ευρωπαίοι, υποστηρίζει, αρχίζουν πλέον να βλέπουν τις ΗΠΑ όχι ως εγγυήτρια σταθερότητας, αλλά ως δύναμη που μπορεί να υπονομεύσει τους δημοκρατικούς θεσμούς τους.
Η πρόκληση της στρατηγικής αυτονομίας και η άνοδος της Κίνας
Παρά την ανησυχητική αυτή μετατόπιση, ο Κρούγκμαν επισημαίνει ότι η Ευρώπη δεν είναι αδύναμη. Αντιθέτως, διαθέτει πολύ μεγαλύτερη οικονομική και τεχνολογική ισχύ από όση της αναγνωρίζεται στον δημόσιο διάλογο. Η ταχεία ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας τα τελευταία χρόνια αποτελεί, κατά τον ίδιο, χειροπιαστό παράδειγμα ότι η ΕΕ μπορεί να κινηθεί προς μια πιο αυτόνομη στρατηγική πορεία.
Η ανάγκη για στρατηγική αυτονομία δεν είναι πλέον θεωρητικό σύνθημα, αλλά πρακτική ανάγκη, εφόσον οι ΗΠΑ παύουν να λειτουργούν ως σταθερός και προβλέψιμος σύμμαχος. Η Ευρώπη καλείται να αναλάβει μεγαλύτερο βάρος για τη δική της ασφάλεια, τη θωράκιση της δημοκρατίας και τη διασφάλιση της ευημερίας της, χωρίς δεδομένη την αμερικανική «ομπρέλα».
Στο ευρύτερο γεωπολιτικό σκηνικό, η Κίνα εμφανίζεται, σύμφωνα με τους δύο οικονομολόγους, να κερδίζει έδαφος. Όχι μόνο λόγω του μεγέθους της οικονομίας της, αλλά κυρίως επειδή οι ΗΠΑ εγκαταλείπουν τον ρόλο του ηγετικού πυλώνα του «ελεύθερου κόσμου». Το κενό ισχύος και αξιοπιστίας που δημιουργείται επιτρέπει στο Πεκίνο να επεκτείνει την επιρροή του σε Ασία, Αφρική, αλλά και Ευρώπη.
Παρά το ζοφερό πλαίσιο, ο Κρούγκμαν διακρίνει μια αχτίδα αισιοδοξίας στο εσωτερικό των ίδιων των ΗΠΑ. Η κοινωνική και πολιτική στήριξη στις ακραίες επιλογές της κυβέρνησης Τραμπ θεωρεί ότι είναι πιο εύθραυστη απ’ όσο φαίνεται και ενδέχεται να υποχωρήσει στο μέλλον. Ωστόσο, μέχρι να αποδειχθεί αν αυτή η τάση θα ανατραπεί εκλογικά, οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να στηρίζονται σε προσδοκίες αλλαγής: οφείλουν να σχεδιάσουν με όρους αυτοδυναμίας.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η ανάλυση Κρούγκμαν–Γουλφ επιβεβαιώνει ότι η εποχή της «άνετης» αμερικανικής ομπρέλας για την Ευρώπη έχει λήξει. Για την ΕΕ –και κατ’ επέκταση για χώρες όπως η Ελλάδα– το πραγματικό δίλημμα δεν είναι φιλοαμερικανισμός ή αντι-αμερικανισμός, αλλά αν θα αποκτήσει θεσμούς, αμυντικές δυνατότητες και βιομηχανική βάση αντάξια του οικονομικού της βάρους. Όποιος συνεχίσει να επενδύει σε μια αυτόματη επιστροφή της παλιάς αμερικανικής κανονικότητας, κινδυνεύει να βρεθεί γεωπολιτικά εκτεθειμένος.
#ΗΠΑ #Ευρώπη #Κρούγκμαν #Γουλφ #Γεωπολιτική #Κίνα
