Η επιχείρηση των ΗΠΑ για τη σύλληψη και μεταφορά του Νικολάς Μαδούρο στη Νέα Υόρκη δεν είναι απλώς ένα επεισόδιο αλλαγής καθεστώτος, αλλά μια επιθετική επανερμηνεία του Δόγματος Μονρόε στον 21ο αιώνα. Η κίνηση Τραμπ ανοίγει επικίνδυνο προηγούμενο για την εξωεδαφική άσκηση αμερικανικής ισχύος και αποσταθεροποιεί το ήδη εύθραυστο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου.
Η αμερικανική επιχείρηση στη Βενεζουέλα, που κατέληξε στην απαγωγή του εκλεγμένου προέδρου Νικολάς Μαδούρο και την προσαγωγή του σε δικαστήριο της Νότιας Περιφέρειας Νέας Υόρκης, συνιστά ποιοτικό άλμα στον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους στο Δυτικό Ημισφαίριο – και πέρα από αυτό. Πίσω από τη θεαματική κίνηση του Ντόναλντ Τραμπ, διακρίνεται η επιστροφή, σε σκληρότερη εκδοχή, του ιστορικού Δόγματος Μονρόε.
Από τον Μονρόε στον Τραμπ: δύο αιώνες παρεμβάσεων
Το 1823, ο Τζέιμς Μονρόε διακήρυττε ότι η Λατινική Αμερική αποτελεί ζώνη αποκλειστικής επιρροής των ΗΠΑ, αποκλείοντας την επιστροφή των ευρωπαϊκών δυνάμεων. Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Θίοντορ Ρούζβελτ μετέτρεψε αυτή τη διακήρυξη σε ρητό «δικαίωμα επέμβασης» στον νότιο γείτονα. Έκτοτε, η περιοχή υπήρξε πεδίο επαναλαμβανόμενων αμερικανικών επεμβάσεων, από την Αϊτή και τη Νικαράγουα έως τη Γουατεμάλα, την Κούβα, τη Χιλή και τη Γρενάδα.
Ο ιστορικός Άλαν ΜακΦέρσον καταγράφει 17 άμεσες στρατιωτικές επεμβάσεις και τουλάχιστον 24 περιπτώσεις μυστικής ή έμμεσης εμπλοκής για την ανατροπή ανεπιθύμητων καθεστώτων ή τη στήριξη δικτατοριών. Μικρές παύσεις, όπως η «Πολιτική Καλής Γειτονίας» του Φραγκλίνου Ρούζβελτ, διακόπηκαν από τον Ψυχρό Πόλεμο, ο οποίος δικαιολόγησε τις παρεμβάσεις με το πρόσχημα της ανάσχεσης του κομμουνισμού. Μετά το 1990, το αφήγημα μετατοπίστηκε στον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών» και την αποτροπή αποσταθεροποίησης.
Η ανατροπή του Μανουέλ Νοριέγκα στον Παναμά το 1989 και η απαγωγή του στις ΗΠΑ αποτέλεσαν κομβικό προηγούμενο. Σήμερα, η υπόθεση Μαδούρο πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, καθώς επιχειρεί να προσδώσει καθολική ισχύ στην αμερικανική ποινική δικαιοσύνη, υπεράνω της κυριαρχίας ενός κράτους και του θεσμικού πλαισίου του ΟΗΕ.
Το νέο μήνυμα της Ουάσιγκτον προς BRICS και «Παλαιό Κόσμο»
Η κίνηση Τραμπ δεν στοχεύει μόνο σε ένα «σοσιαλίζον» καθεστώς ούτε περιορίζεται στον έλεγχο των τεράστιων κοιτασμάτων πετρελαίου της Βενεζουέλας. Αποτελεί σαφές μήνυμα προς τη Ρωσία και την Κίνα, που τα τελευταία χρόνια εμβάθυναν την οικονομική και πολιτική τους παρουσία στη «πίσω αυλή» των ΗΠΑ. Σε συνδυασμό με τις εξελίξεις σε Ταϊβάν, Νότια Αφρική και Ιράν, η Ουάσιγκτον δείχνει ότι επιλέγει στρατηγική «επιτάχυνσης» όσο ακόμη διαθέτει σχετική υπεροχή ισχύος.
Την ίδια ώρα, όμως, οι χώρες των BRICS εμφανίζονται απρόθυμες ή ανέτοιμες να κλιμακώσουν την αντιπαράθεση. Αν δεν αντιδράσουν ουσιαστικά στην απαγωγή ενός εκλεγμένου προέδρου, τίθεται εν αμφιβόλω η ίδια η αξιοπιστία τους ως εναλλακτικού πόλου στο διεθνές σύστημα. Παράλληλα, τα ισχυρότερα –και λιγότερο ελεγχόμενα από την Ουάσιγκτον– κράτη της Λατινικής Αμερικής, όπως η Βραζιλία, το Μεξικό και η Κολομβία, εισέρχονται αντικειμενικά σε κατάσταση πολιτικής επιφυλακής.
Η διάβρωση του διεθνούς δικαίου και μια ανολοκλήρωτη «αλλαγή καθεστώτος»
Η προσαγωγή Μαδούρο σε αμερικανικό δικαστήριο, την ώρα που οι ΗΠΑ αρνούνται να συνεργαστούν με το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο και επιβάλλουν κυρώσεις στους δικαστές της Χάγης, υπονομεύει την έννοια της πολυμερούς δικαιοσύνης. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ μιλά για «επικίνδυνο προηγούμενο», ενώ ακόμη και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που δεν θρηνούν για την πτώση Μαδούρο εκφράζουν ανησυχία για το ανομικό περιβάλλον που διαμορφώνεται.
Την ίδια στιγμή, η πραγματικότητα στο έδαφος είναι πολύ πιο σύνθετη από το αφήγημα μιας γρήγορης «μετάβασης». Η κυβέρνηση στη Βενεζουέλα παραμένει ουσιαστικά στα χέρια του τριγώνου Ντέλσι Ροντρίγκες, Βλαντίμιρ Παντρίνο Λόπες και Ντιοσδάδο Καμπέγιο, ενώ οι μαζικές κινητοποιήσεις στη χώρα είναι υπέρ –και όχι κατά– του Μαδούρο. Οι ΗΠΑ κηρύσσουν την επιχείρηση λήξασα, αλλά η αλλαγή καθεστώτος παραμένει ανολοκλήρωτη και δυνητικά αποσταθεροποιητική για ολόκληρη την περιοχή.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η απαγωγή Μαδούρο σηματοδοτεί ότι η Ουάσιγκτον δεν αρκείται πλέον σε κυρώσεις και έμμεση πίεση, αλλά διεκδικεί ρόλο παγκόσμιου «σερίφη» με εξωεδαφική δικαιοδοσία. Αν οι υπόλοιποι ισχυροί παίκτες αποδεχθούν σιωπηρά αυτό το προηγούμενο, το διεθνές δίκαιο θα μετατραπεί οριστικά σε εργαλείο ισχύος και όχι σε πλαίσιο κανόνων – με κόστος που θα ξεπεράσει κατά πολύ τα σύνορα της Βενεζουέλας.
#ΗΠΑ #Βενεζουέλα #Μαδούρο #Τραμπ #ΔόγμαΜονρόε #διεθνέςδίκαιο
