Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατηγορεί το TikTok ότι με τον τρόπο που είναι σχεδιασμένη η εφαρμογή ενισχύει τον εθισμό και υπονομεύει την αυτοκυριαρχία των χρηστών, ιδίως παιδιών και ευάλωτων ενηλίκων. Το προκαταρκτικό πόρισμα βάσει του Digital Services Act ανοίγει τον δρόμο για υποχρεωτικές αλλαγές στον αλγόριθμο και στις βασικές λειτουργίες της πλατφόρμας.
Σε μετωπική σύγκρουση με το TikTok οδηγείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά το προκαταρκτικό της πόρισμα ότι η δημοφιλής πλατφόρμα παραβιάζει τον Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA) λόγω «εθιστικού σχεδιασμού». Η Κομισιόν θεωρεί ότι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί η εφαρμογή δεν έχει αξιολογηθεί επαρκώς ως προς τις επιπτώσεις στη σωματική και ψυχική υγεία των χρηστών, ιδιαίτερα των παιδιών και των ευάλωτων ενηλίκων.
Ο «αυτόματος πιλότος» του άπειρου scroll
Σύμφωνα με το προκαταρκτικό συμπέρασμα, η πλατφόρμα, με περισσότερους από 1 δισ. χρήστες παγκοσμίως, «ανταμείβει» διαρκώς τον χρήστη με νέο περιεχόμενο, τροφοδοτώντας την ατελείωτη κύλιση και μεταφέροντας τον εγκέφαλο σε μια κατάσταση «λειτουργίας αυτόματου πιλότου». Αυτό, κατά την Επιτροπή, μπορεί να οδηγήσει σε καταναγκαστική χρήση και μείωση της αυτοσυγκράτησης.
Η Κομισιόν κατηγορεί το TikTok ότι αγνόησε βασικούς δείκτες καταναγκαστικής χρήσης, όπως ο χρόνος που περνούν τη νύχτα τα παιδιά στην εφαρμογή. Επιπλέον, κρίνει ανεπαρκές το υφιστάμενο πλαίσιο ασφάλειας: τα εργαλεία διαχείρισης χρόνου οθόνης θεωρούνται υπερβολικά εύκολο να παρακαμφθούν, ενώ τα εργαλεία γονικού ελέγχου χαρακτηρίζονται χρονοβόρα και δυσλειτουργικά στην εγκατάσταση.
Πιθανές παρεμβάσεις στον αλγόριθμο και βαριά πρόστιμα
Η Επιτροπή αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιβάλει βαθιές αλλαγές στον βασικό σχεδιασμό της υπηρεσίας. Μεταξύ των πιθανών μέτρων που αναφέρει είναι η σταδιακή απενεργοποίηση κρίσιμων εθιστικών λειτουργιών, όπως το «infinite scroll», η εφαρμογή ουσιαστικών διαλειμμάτων χρήσης –ιδίως στη διάρκεια της νύχτας– και η προσαρμογή του συστήματος προτάσεων (recommender system) ώστε να περιορίζονται οι βρόχοι συνεχούς κατανάλωσης περιεχομένου.
Στο πλαίσιο του DSA, οι παραβάσεις μπορούν να επιφέρουν πρόστιμα έως και 6% του ετήσιου τζίρου μιας εταιρείας, αλλά και διαρθρωτικά μέτρα, όπως επιβεβλημένο ανασχεδιασμό προϊόντος. Το TikTok δεν δημοσιοποιεί επισήμως τα έσοδά του, ωστόσο, σύμφωνα με εκτιμήσεις του World Advertising Research Centre, η πλατφόρμα αναμένεται να εμφανίσει φέτος έσοδα περίπου 35 δισ. δολαρίων.
Αντίδραση TikTok και ευρύτερη πολιτική πίεση
Η εταιρεία απορρίπτει κατηγορηματικά τα προκαταρκτικά ευρήματα. Εκπρόσωπός της έκανε λόγο για «καθολικά ψευδή και εντελώς αβάσιμη απεικόνιση» της πλατφόρμας, προσθέτοντας ότι το TikTok θα αξιοποιήσει «κάθε διαθέσιμο μέσο» για να τα αντικρούσει. Η Επιτροπή, από την πλευρά της, υπογραμμίζει ότι το τρέχον πόρισμα δεν προδικάζει την τελική απόφαση και ότι η εταιρεία θα έχει τη δυνατότητα να παρουσιάσει τις θέσεις της.
Η υπόθεση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα πολιτικής και κοινωνικής πίεσης στην Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο για περιορισμό των εθιστικών χαρακτηριστικών των social media, ειδικά για ανηλίκους. Οργανώσεις και εκστρατείες διαδικτυακής ασφάλειας ζητούν από τις κυβερνήσεις να «αποτοξινώσουν τους βρόχους ντοπαμίνης» των πλατφορμών, στοχοποιώντας ακριβώς τις τεχνικές που διατηρούν τον χρήστη διαρκώς συνδεδεμένο.
Η υπόθεση του TikTok έρχεται μετά το πρόστιμο 120 εκατ. ευρώ που επιβλήθηκε πέρυσι στην πλατφόρμα X του Ίλον Μασκ, στην πρώτη ιστορικά κύρωση βάσει DSA. Είναι σαφές ότι οι Βρυξέλλες χρησιμοποιούν πλέον ενεργά το νέο ρυθμιστικό οπλοστάσιο για να επηρεάσουν όχι μόνο το περιεχόμενο, αλλά και τον ίδιο τον σχεδιασμό των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών.
Σχόλιο 
: Η κίνηση της Κομισιόν σηματοδοτεί μετατόπιση από την απλή εποπτεία περιεχομένου σε ουσιαστικό έλεγχο του business model των social media. Αν τελικά επιβληθούν αλλαγές στον αλγόριθμο και στο άπειρο scroll, θα πρόκειται για προηγούμενο με τεράστιες συνέπειες στην οικονομία της προσοχής και στα έσοδα των πλατφορμών διεθνώς – και άρα για μια σύγκρουση που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια του TikTok.
#TikTok #ΕυρωπαϊκήΈνωση #DigitalServicesAct #ΚοινωνικάΔίκτυα #ΠροστασίαΑνηλίκων
