Η ολοένα και μεγαλύτερη τοξικότητα των μεγάλων πλατφορμών, από τον ρατσισμό και τη μισογυνία έως την ακροδεξιά προπαγάνδα, εγείρει πλέον ένα σκληρό ερώτημα: είναι ακόμη ηθικό να τις χρησιμοποιούμε. Ανάμεσα στην ανάγκη για επικοινωνία και στην κανονικοποίηση της βίας, πολίτες και πολιτικοί εγκλωβίζονται σε ένα ψηφιακό αδιέξοδο.
Η δημόσια σφαίρα μετακινείται εδώ και χρόνια στα social media, όμως η ηθική βάση αυτής της μετάβασης κλονίζεται. Η υπόθεση του βρετανού πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ, που βρέθηκε στο επίκεντρο σκανδάλων σεξουαλικής κακοποίησης και σχέσεων συνεργατών του με καταδικασμένους δράστες, ανέδειξε μια οξεία αντίφαση: υπουργοί σπεύδουν να τον υπερασπιστούν στο X, την ίδια στιγμή που η ίδια πλατφόρμα επιτρέπει τη διάδοση σεξουαλικοποιημένων, μη συναινετικών εικόνων γυναικών και κοριτσιών.
Πλατφόρμες βουτηγμένες στην τοξικότητα
Το άρθρο αναδεικνύει πως σχεδόν κάθε μεγάλη πλατφόρμα φέρει πλέον βαρύ ηθικό φορτίο. Από τότε που ο Έλον Μασκ αγόρασε το X, το site κατηγορείται για ενίσχυση ακροδεξιού περιεχομένου μέσω του αλγορίθμου, ενώ ο ίδιος ο Μασκ αναρτά επαναλαμβανόμενα ακραίες ρατσιστικές απόψεις για τη «λευκή φυλή». Παράλληλα, η πλατφόρμα έχει βρεθεί στο στόχαστρο για deepfake πορνογραφικές εικόνες.
Το Facebook κατηγορείται εδώ και χρόνια για μαζική συλλογή δεδομένων και ρόλο σε ρωσικές παρεμβάσεις σε εκλογές, ενώ πρόσφατα εγκατέλειψε τους fact-checkers λίγο πριν την έναρξη της δεύτερης θητείας του Ντόναλντ Τραμπ. Το Instagram, της ίδιας μητρικής εταιρείας, γνώριζε –σύμφωνα με αποκαλύψεις– ότι επιδεινώνει την εικόνα σώματος των εφήβων κοριτσιών. Το TikTok δέχεται κριτική ότι «εκμεταλλεύεται» παιδιά, εκθέτοντας ακόμη και κάτω των 13 ετών σε περιεχόμενο αυτοτραυματισμού.
Ακόμη και οι «εναλλακτικές» λύσεις δεν αποδεικνύονται ηθικά ουδέτερες. Αποκάλυψη της Guardian έδειξε ότι το Substack, στο οποίο κατέφυγαν πολλοί προοδευτικοί χρήστες, κερδίζει χρήματα φιλοξενώντας ναζιστικά newsletters με ρητορική λευκής υπεροχής, άρνηση Ολοκαυτώματος και ανοιχτό θαυμασμό για τον Χίτλερ. Η εικόνα είναι ενός οικοσυστήματος όπου δεν υπάρχει καθαρός ψηφιακός χώρος.
Γιατί δεν «σβήνουμε» απλώς τις εφαρμογές
Παρά την αηδία, η έλξη παραμένει. Η αρθρογράφος επισημαίνει ότι τα social media έχουν γίνει, εδώ και 15 χρόνια, βασικός τρόπος κοινωνικής σύνδεσης. Η αποχώρηση δεν είναι ισότιμα εφικτή για όλους: για ανάπηρους, ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα ή οικονομικά ευάλωτους, οι διαδικτυακές κοινότητες συχνά είναι ζωτικής σημασίας για κοινωνική ζωή και πρακτική υποστήριξη. Όπως δεν είναι το ίδιο εύκολο να «κόψεις» το Amazon αν δεν έχεις πρόσβαση σε καταστήματα, έτσι δεν είναι το ίδιο εύκολο να εγκαταλείψεις τα social αν δεν έχεις ασφαλείς φυσικούς χώρους.
Ταυτόχρονα, τα social media λειτουργούν κυριολεκτικά ως σωσίβιο για καταπιεσμένους: Παλαιστίνιοι χρησιμοποιούν πλατφόρμες όπως το Bluesky για να συγκεντρώσουν πόρους για τρόφιμα και φάρμακα, ενώ δικηγόροι πολιτικών κρατουμένων στο Ιράν ενημερώνουν τον κόσμο για συλλήψεις και απεργίες πείνας. Στις ίδιες οθόνες όπου κάποιοι βλέπουν lifestyle περιεχόμενο, άλλοι παρακολουθούν σε πραγματικό χρόνο βομβαρδισμούς και προσπάθειες διαφυγής.
Η παραμόρφωση της πραγματικότητας και η πολιτική συνενοχή
Ένα από τα πιο ύπουλα αποτελέσματα αυτής της τοξικότητας είναι η αίσθηση ότι το σκοτεινό περιεχόμενο αντιπροσωπεύει την κοινωνική πλειοψηφία. Ρατσισμός, τραμπισμός, ισλαμοφοβία, γυμνό, AI εικόνες – όλα εμφανίζονται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, δημιουργώντας την ψευδαίσθηση ότι «όλοι είναι έτσι» και αποθαρρύνοντας την αντίσταση.
Παρά ταύτα, πολλοί πολιτικοί και θεσμοί επιμένουν ότι χρειάζονται πλατφόρμες όπως X και Facebook για να επικοινωνούν με τους ψηφοφόρους, ειδικά με ηλικιωμένους ή αποξενωμένους πολίτες που ενημερώνονται κυρίως από εκεί – μαζί με τις ψευδείς ειδήσεις. Όμως, όταν κυβερνήσεις χρησιμοποιούν αυτά τα μέσα για να υπερασπίζονται σκάνδαλα ή να σιωπούν απέναντι στην ακροδεξιά, στην πράξη νομιμοποιούν το χειρότερο περιεχόμενο. Η αρθρογράφος υποστηρίζει ότι μια πραγματική απόσταση από τη σεξουαλική κακοποίηση και τον φασισμό θα έπρεπε να ξεκινά από το «log off».
Σχόλιο 
: Το κείμενο φωτίζει ένα κρίσιμο, και για την Ελλάδα, δίλημμα: όταν τα ίδια τα κανάλια πληροφόρησης μετατρέπονται σε αγωγούς μίσους και χειραγώγησης, η συζήτηση δεν είναι πια μόνο ρυθμιστική ή τεχνολογική, αλλά βαθιά ηθική. Η απλή παραμονή στις πλατφόρμες, ιδίως από θεσμικούς παίκτες, ισοδυναμεί με σιωπηρή αποδοχή των όρων τους· το ερώτημα είναι αν οι κοινωνίες θα τολμήσουν να θέσουν κόκκινες γραμμές, ακόμη κι αν αυτό έχει πολιτικό ή επικοινωνιακό κόστος.
#socialmedia #ηθική #διαδίκτυο #ρατσισμός #μισογυνία #πολιτική
