Σε ιστορική δίκη στο Λος Άντζελες, ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, κατέθεσε για το αν τα προϊόντα της εταιρείας – όπως το Instagram – είναι εθιστικά και επιβλαβή για παιδιά και εφήβους. Η υπόθεση μπορεί να αποτελέσει ορόσημο για τον ρυθμιστικό έλεγχο των μεγάλων πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης στις ΗΠΑ.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, βρέθηκε την Τετάρτη αντιμέτωπος με σκληρή ανάκριση σε δικαστήριο του Λος Άντζελες, σε μια δίκη με εν δυνάμει ευρείες συνέπειες για το σύνολο της βιομηχανίας των social media. Η δίκη στο Ανώτερο Δικαστήριο της Καλιφόρνιας εξετάζει αν οι πλατφόρμες της Meta, και ειδικά το Instagram, είναι σχεδιασμένες με τρόπο που ενισχύει τον εθισμό και προκαλεί ψυχικές και άλλες βλάβες σε ανηλίκους.
Εσωτερικά emails, στόχοι χρήσης και ανήλικοι στο Instagram
Κεντρικό σημείο της αντιπαράθεσης αποτέλεσαν εσωτερικά emails του 2015, όπου – σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν – ο Ζάκερμπεργκ φέρεται να πιέζει για αύξηση του χρόνου παραμονής των χρηστών στην εφαρμογή κατά 12%. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με παλαιότερη κατάθεσή του στο Κογκρέσο, όπου είχε υποστηρίξει ότι οι εργαζόμενοι του Instagram δεν είχαν στόχους που σχετίζονταν με την αύξηση της καθημερινής χρήσης.
Οι συνήγοροι της ενάγουσας, μιας 20χρονης που αναφέρεται με τα αρχικά KGM και χρησιμοποιεί το μικρό της όνομα, Kaley, εστίασαν επίσης στη χρήση «beauty filters» από το Instagram. Σύμφωνα με εσωτερικούς ειδικούς της ίδιας της Meta, τα φίλτρα αυτά θα έπρεπε να απαγορεύονται για εφήβους λόγω των επιπτώσεων στην αυτοεικόνα και την ψυχική υγεία.
Παράλληλα, παρουσιάστηκαν έγγραφα της Meta με εκτιμήσεις για την παρουσία παιδιών κάτω των 13 ετών στην πλατφόρμα. Ένα εσωτερικό έγγραφο του 2018 ανέφερε ότι ήδη από το 2015 περίπου 4 εκατ. παιδιά κάτω των 13 είχαν λογαριασμό στο Instagram, συμπεριλαμβανομένου περίπου του 30% των παιδιών 10–12 ετών στις ΗΠΑ. Ο Ζάκερμπεργκ αντέτεινε ότι η επαλήθευση ηλικίας είναι τεχνικά δύσκολη και επέρριψε μέρος της ευθύνης στους κατασκευαστές smartphones, όπως η Apple, ζητώντας πιο ισχυρά εργαλεία ηλικιακού ελέγχου σε επίπεδο συσκευής.
Η στρατηγική άμυνας της Meta και οι πιθανές συνέπειες
Σύμφωνα με ανταποκρίσεις από την αίθουσα του δικαστηρίου, ο Ζάκερμπεργκ παρέμεινε πιστός στις επίσημες θέσεις της εταιρείας, υποστηρίζοντας ότι οι δικηγόροι της ενάγουσας αποσπούν εσωτερικά έγγραφα από το συνολικό τους πλαίσιο ή τα παρερμηνεύουν. Η νομική ομάδα της Meta επιχειρεί να μετατοπίσει το βάρος των ψυχικών προβλημάτων της Kaley σε ένα δύσκολο οικογενειακό και παιδικό περιβάλλον, υποστηρίζοντας ότι οι εφαρμογές δεν αποτελούν την κύρια αιτία.
Η Kaley έχει κινηθεί νομικά κατά τεσσάρων μεγάλων εταιρειών social media, κατηγορώντας τες για εθιστικό σχεδιασμό και βλάβες στην υγεία της. TikTok και Snap επέλεξαν να διευθετήσουν εξωδικαστικά πριν από την έναρξη της δίκης, ενώ YouTube και Meta συνεχίζουν να υπερασπίζονται τις πλατφόρμες τους.
Το διακύβευμα ξεπερνά κατά πολύ την ατομική υπόθεση. Από την ετυμηγορία ενόρκων ενδέχεται να προκύψουν βαθιές θεσμικές αλλαγές: από αυστηρότερους κανόνες σχεδιασμού και λειτουργίας των social media, μέχρι νέα νομοθεσία για την προστασία ανηλίκων και πιθανές αποζημιώσεις σε θύματα, εφόσον τα δικαστήρια κρίνουν ότι οι εταιρείες φέρουν ευθύνη.
Ήδη, η αυξανόμενη πολιτειακή νομοθεσία στις ΗΠΑ για την επαλήθευση ηλικίας και την προστασία ανηλίκων στις πλατφόρμες – στην οποία αναφέρθηκε και ο Ζάκερμπεργκ – δείχνει ότι το κλίμα ρυθμιστικά στρέφεται εναντίον των ανεξέλεγκτων πρακτικών των Big Tech. Το αποτέλεσμα της συγκεκριμένης δίκης μπορεί να λειτουργήσει ως «πιλότος» για δεκάδες ανάλογες υποθέσεις και να αποτελέσει σημείο καμπής για το επιχειρηματικό μοντέλο των social media, που μέχρι σήμερα βασίζεται στην παράταση του χρόνου χρήσης με κάθε δυνατό μέσο.
Σχόλιο 
: Η δίκη Ζάκερμπεργκ δεν είναι απλώς μια ακόμη νομική διαμάχη, αλλά ουσιαστική αμφισβήτηση του ίδιου του business model των social media: αν το δικαστήριο αναγνωρίσει ότι ο εθιστικός σχεδιασμός συνιστά βλάβη, οι πλατφόρμες θα κληθούν να επανασχεδιάσουν προϊόντα και αλγορίθμους, με σημαντικό κόστος και για τα έσοδα και για την αποτίμησή τους.
#Meta #Ζάκερμπεργκ #Instagram #SocialMedia #Έφηβοι #Εθισμός
