Η κλιμάκωση της έντασης ανάμεσα στο Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα για τη ναυτιλία: πόσα ελληνικά πλοία βρίσκονται αυτή τη στιγμή στον Περσικό Κόλπο και πόσο εκτεθειμένα είναι σε μια πιθανή σύγκρουση.
Η απάντηση δεν είναι απλή, γιατί τα πλοία κινούνται συνεχώς και οι στόλοι αλλάζουν θέση από ώρα σε ώρα. Ωστόσο τα στοιχεία της διεθνούς ναυτιλιακής αγοράς και των συστημάτων εντοπισμού πλοίων δίνουν μια σαφή εικόνα.
Σε μια τυπική ημέρα λειτουργίας της αγοράς, περίπου 900 έως 1.100 εμπορικά πλοία βρίσκονται στον ευρύτερο χώρο Περσικού Κόλπου – Στενών του Ορμούζ – Κόλπου του Ομάν.
Από αυτά, ένα σημαντικό ποσοστό ανήκει σε ελληνικών συμφερόντων ναυτιλιακές εταιρείες.
Το πραγματικό μέγεθος της ελληνικής παρουσίας
Η Ελλάδα ελέγχει περίπου το 20% της παγκόσμιας χωρητικότητας δεξαμενόπλοιων και ένα ακόμη σημαντικό ποσοστό στον στόλο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Με βάση αυτή την αναλογία, οι εκτιμήσεις της ναυτιλιακής αγοράς δείχνουν ότι:
-
120 έως 180 πλοία ελληνικών συμφερόντων βρίσκονται συνήθως στον ευρύτερο χώρο του Περσικού Κόλπου
-
από αυτά 70 έως 100 είναι δεξαμενόπλοια μεταφοράς πετρελαίου (VLCC, Suezmax, Aframax)
-
περίπου 20 έως 30 είναι πλοία μεταφοράς LNG ή LPG
-
τα υπόλοιπα είναι bulk carriers ή product tankers
Τα νούμερα αυτά μεταβάλλονται καθημερινά, όμως δείχνουν ξεκάθαρα κάτι βασικό: η ελληνική ναυτιλία έχει τεράστια έκθεση στην περιοχή.
Και αυτό είναι απολύτως λογικό.
Γιατί η ελληνική ναυτιλία είναι τόσο παρούσα εκεί
Ο Περσικός Κόλπος είναι το μεγαλύτερο ενεργειακό hub στον κόσμο. Από εκεί εξάγεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου.
Οι βασικοί εξαγωγείς είναι:
-
Σαουδική Αραβία
-
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
-
Κουβέιτ
-
Ιράκ
-
Κατάρ
Τα φορτία αυτά μεταφέρονται κυρίως προς:
-
Κίνα
-
Ινδία
-
Ιαπωνία
-
Νότια Κορέα
-
Ευρώπη
Οι ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες κυριαρχούν ακριβώς σε αυτό το κομμάτι της αγοράς: τα μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου.
Σε εταιρικούς όρους, ο Περσικός Κόλπος είναι για τους Έλληνες εφοπλιστές το μεγαλύτερο «παραγωγικό πεδίο» ναύλων.
Τι σημαίνει μια κρίση για τα ελληνικά πλοία
Σε περιόδους γεωπολιτικής έντασης η πρώτη επίπτωση εμφανίζεται στις ασφαλίσεις.
Οι ασφαλιστικές εταιρείες επιβάλλουν το λεγόμενο war risk premium — ένα επιπλέον ασφάλιστρο για πλοία που κινούνται σε περιοχές σύγκρουσης.
Σε προηγούμενες κρίσεις στον Περσικό Κόλπο, το κόστος αυτό αυξήθηκε ακόμη και κατά:
-
300% έως 400% μέσα σε λίγες ημέρες
-
εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια για κάθε ταξίδι
Αυτό επηρεάζει άμεσα το λειτουργικό κόστος των πλοίων.
Το παράδοξο της ναυτιλιακής αγοράς
Παρά τον αυξημένο κίνδυνο, οι κρίσεις στην περιοχή συχνά οδηγούν σε άνοδο των ναύλων.
Ο λόγος είναι απλός.
Όταν αυξάνεται ο κίνδυνος, λιγότερα πλοία είναι πρόθυμα να δραστηριοποιηθούν στην περιοχή. Η διαθέσιμη χωρητικότητα μειώνεται και οι ναύλοι ανεβαίνουν.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ημερήσια έσοδα ενός δεξαμενόπλοιου μπορούν να εκτοξευθούν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι πρόσφατα συμβόλαια ναύλωσης που ξεπέρασαν ακόμη και τα 700.000 δολάρια για ένα ταξίδι, όταν η αγορά βρίσκεται σε συνθήκες έντονης κρίσης.
Με άλλα λόγια, ο ίδιος κίνδυνος που αυξάνει το γεωπολιτικό ρίσκο μπορεί να δημιουργήσει και τεράστια έσοδα για τον κλάδο.
Πόσο επικίνδυνη είναι πραγματικά η περιοχή
Η απειλή για τα πλοία στον Περσικό Κόλπο δεν είναι θεωρητική.
Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί:
-
κατασχέσεις δεξαμενόπλοιων
-
επιθέσεις με drones
-
παρενόχληση από ταχύπλοα σκάφη
-
επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις
Οι Φρουροί της Επανάστασης του Ιράν έχουν αναπτύξει μια στρατηγική «ασύμμετρης ναυτικής πίεσης» που βασίζεται σε μικρά σκάφη, drones και πυραύλους.
Η στρατηγική αυτή δεν χρειάζεται να κλείσει το πέρασμα. Αρκεί να δημιουργήσει φόβο στην αγορά.
Και ο φόβος στις θαλάσσιες μεταφορές μεταφράζεται άμεσα σε οικονομικό κόστος.
Το μεγάλο διακύβευμα
Για την Ελλάδα το θέμα δεν είναι απλώς γεωπολιτικό. Είναι και οικονομικό.
Η ελληνική ναυτιλία είναι η μεγαλύτερη στον κόσμο σε χωρητικότητα και αποτελεί έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας.
Όταν μια περιοχή όπου δραστηριοποιούνται εκατοντάδες ελληνικά πλοία μπαίνει σε τροχιά στρατιωτικής έντασης, το ζήτημα μετατρέπεται αυτόματα σε θέμα εθνικού οικονομικού ενδιαφέροντος.
Η κρίση στον Περσικό Κόλπο δεν αφορά μόνο τη Μέση Ανατολή.
Αφορά και την Ελλάδα.
Γιατί στα Στενά του Ορμούζ δεν περνά μόνο το πετρέλαιο του κόσμου.
Περνά και ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής ναυτιλιακής ισχύος.
