Τα Στενά του Ορμούζ είναι ίσως το πιο κρίσιμο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη. Πρόκειται για μια στενή θαλάσσια λωρίδα ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό. Από αυτό το πέρασμα περνά περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.
Κάθε φορά που η ένταση στη Μέση Ανατολή ανεβαίνει, η ίδια ερώτηση επανέρχεται: μπορεί το Ιράν να κλείσει πραγματικά τα Στενά του Ορμούζ;
Η σύντομη απάντηση είναι ότι το Ιράν μπορεί να προκαλέσει σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα για κάποιο διάστημα. Το να τα κλείσει όμως ολοκληρωτικά και για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι μια πολύ διαφορετική υπόθεση.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικά
Το πέρασμα έχει πλάτος περίπου 39 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο του, ενώ οι θαλάσσιοι διάδρομοι ναυσιπλοΐας που χρησιμοποιούν τα πλοία είναι ακόμη στενότεροι.
Από εκεί περνούν καθημερινά δεκάδες δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο από χώρες όπως:
– Σαουδική Αραβία
– Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
– Κουβέιτ
– Ιράκ
– Κατάρ
Υπολογίζεται ότι περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα διέρχονται από το σημείο αυτό. Σε εταιρικούς όρους, τα Στενά του Ορμούζ είναι το απόλυτο «chokepoint» της ενεργειακής αγοράς.
Αν η ροή αυτή διακοπεί, οι επιπτώσεις θα είναι άμεσες στις τιμές ενέργειας και στις διεθνείς αγορές.
Με ποιους τρόπους θα μπορούσε να το κάνει το Ιράν
Το Ιράν διαθέτει αρκετά μέσα για να προκαλέσει διαταραχή στη ναυσιπλοΐα.
Το πρώτο είναι οι ναυτικές νάρκες. Η τοποθέτηση ναρκών σε βασικά περάσματα θα μπορούσε να δημιουργήσει άμεσο κίνδυνο για τα εμπορικά πλοία και να αναγκάσει τις ναυτιλιακές εταιρείες να διακόψουν προσωρινά τα δρομολόγια.
Το δεύτερο είναι οι πύραυλοι κατά πλοίων. Οι ιρανικές δυνάμεις διαθέτουν παράκτια πυραυλικά συστήματα που μπορούν να πλήξουν πλοία σε μικρή ή μεσαία απόσταση.
Το τρίτο εργαλείο είναι τα drones και τα ταχύπλοα σκάφη των Φρουρών της Επανάστασης. Αυτές οι μονάδες έχουν χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα σε επιχειρήσεις παρενόχλησης εμπορικών πλοίων.
Σε ένα σενάριο κλιμάκωσης, η Τεχεράνη θα μπορούσε να συνδυάσει όλες αυτές τις τακτικές για να δημιουργήσει ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου για τη ναυσιπλοΐα.
Γιατί είναι δύσκολο να κλείσουν πραγματικά
Παρά τις δυνατότητες αυτές, το να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ για μεγάλο χρονικό διάστημα είναι εξαιρετικά δύσκολο.
Ο βασικός λόγος είναι η στρατιωτική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών και των συμμάχων τους στην περιοχή. Ο αμερικανικός Πέμπτος Στόλος που εδρεύει στο Μπαχρέιν έχει ως κύρια αποστολή την προστασία των θαλάσσιων γραμμών εμπορίου στον Περσικό Κόλπο.
Σε περίπτωση αποκλεισμού, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ξεκινούσε άμεσα επιχείρηση εκκαθάρισης ναρκών και προστασίας των εμπορικών πλοίων.
Επιπλέον, το ίδιο το Ιράν εξαρτάται από τα Στενά του Ορμούζ για τις δικές του εξαγωγές πετρελαίου. Ένας πλήρης αποκλεισμός θα έπληττε και την ιρανική οικονομία.
Με απλά λόγια, το Ιράν μπορεί να προκαλέσει κρίση. Το να κρατήσει όμως κλειστό το πέρασμα για μεγάλο διάστημα θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο χωρίς να οδηγηθεί σε γενικευμένη σύγκρουση.
Το πιθανότερο σενάριο: διαταραχή, όχι αποκλεισμός
Οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ότι το πιο ρεαλιστικό σενάριο δεν είναι το πλήρες κλείσιμο των Στενών αλλά η περιοδική διαταραχή της ναυσιπλοΐας.
Ακόμη και περιορισμένες επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια ή ενεργειακές εγκαταστάσεις θα μπορούσαν να ανεβάσουν δραματικά το κόστος ασφάλισης πλοίων και να μειώσουν προσωρινά την κίνηση.
Για τις αγορές ενέργειας αυτό θα ήταν αρκετό για να προκαλέσει ισχυρή άνοδο στις τιμές πετρελαίου.
Η αγορά πετρελαίου λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό με βάση τις προσδοκίες. Ακόμη και ο φόβος ενός αποκλεισμού μπορεί να οδηγήσει σε έντονη μεταβλητότητα.
Τι θα σήμαινε για τη ναυτιλία
Για τη διεθνή ναυτιλία τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους κόμβους μεταφοράς ενέργειας.
Οποιαδήποτε στρατιωτική ένταση στην περιοχή μεταφράζεται άμεσα σε:
– αύξηση των ασφαλίστρων πολέμου για τα πλοία
– αλλαγές στις διαδρομές μεταφοράς
– αυξημένο κόστος ναύλων
Σε περιόδους έντασης, τα δεξαμενόπλοια που συνεχίζουν να δραστηριοποιούνται στην περιοχή μπορούν να αποκομίσουν πολύ υψηλούς ναύλους λόγω του αυξημένου κινδύνου.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η συζήτηση για το αν το Ιράν μπορεί να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ είναι στην πραγματικότητα μια συζήτηση για κάτι ευρύτερο: την ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή.
Το πέρασμα αυτό είναι τόσο σημαντικό για την παγκόσμια οικονομία που οποιαδήποτε σοβαρή προσπάθεια αποκλεισμού θα οδηγούσε σχεδόν βέβαια σε διεθνή στρατιωτική αντίδραση.
Το Ιράν γνωρίζει αυτή την πραγματικότητα.
Για αυτό και η απειλή για το κλείσιμο των Στενών λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο στρατηγικής πίεσης. Είναι ένα μήνυμα προς τη διεθνή κοινότητα ότι μια σύγκρουση με την Τεχεράνη μπορεί να έχει άμεσο κόστος για την παγκόσμια οικονομία.
Και στις διεθνείς αγορές, η προοπτική του κινδύνου συχνά αρκεί για να δημιουργήσει πραγματικές συνέπειες.
