Η προσπάθεια των ΗΠΑ να διαμορφώσουν μια διεθνή ναυτική συμμαχία για την «απελευθέρωση» των Στενών του Ορμούζ φαίνεται να προσκρούει σε μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα: πολλές χώρες δεν επιλέγουν τη σύγκρουση, αλλά τη συνεννόηση με την Τεχεράνη.
Το αποτέλεσμα είναι σαφές σύμφωνα με αναλυτές: ανεξαρτήτως στρατιωτικών εξελίξεων, το Ιράν έχει καταφέρει να καθορίζει ποιος και πώς διέρχεται από το πιο κρίσιμο ενεργειακό πέρασμα του κόσμου.
Η γεωγραφία ως όπλο μετά την κλιμάκωση
Μετά τις επιθέσεις ΗΠΑ–Ισραήλ που ξεκίνησαν στις 28 Φεβρουαρίου και οδήγησαν στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Ali Khamenei, η ιρανική στρατηγική προσαρμόστηκε άμεσα.
Η Τεχεράνη δεν επιδίωξε μια συμβατική σύγκρουση μεγάλης κλίμακας. Αντίθετα, αξιοποίησε το βασικό της συγκριτικό πλεονέκτημα: τη γεωγραφική της θέση.
Το Ιράν ελέγχει τη βόρεια πλευρά των Στενών του Ορμούζ — ενός θαλάσσιου διαύλου μόλις 33 χιλιομέτρων στο στενότερο σημείο του — από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε πλοίο που επιχειρεί να περάσει βρίσκεται εντός βεληνεκούς ιρανικών δυνάμεων από την ξηρά.
Περιορισμένες επιθέσεις, τεράστιος αντίκτυπος
Η κρίση δεν χρειάστηκε μαζικές επιθέσεις για να επηρεάσει τη ναυτιλία.
Από την έναρξη της σύγκρουσης:
-
Περίπου 20 πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις
-
Τα ασφάλιστρα κινδύνου εκτοξεύθηκαν
-
Η εμπιστοσύνη της αγοράς κατέρρευσε
Το αποτέλεσμα ήταν σχεδόν παράλυση της ναυτιλιακής δραστηριότητας στην περιοχή.
Σύμφωνα με δεδομένα ναυτιλιακής παρακολούθησης, η κίνηση στα Στενά μειώθηκε έως και 97% σε σχέση με τα φυσιολογικά επίπεδα, καθώς οι πλοιοκτήτες αποφεύγουν την περιοχή ή αναζητούν εναλλακτικές διαδρομές.
Η αδυναμία δημιουργίας διεθνούς ναυτικής δύναμης
Ο Donald Trump αρχικά πρότεινε την αποστολή αμερικανικών πολεμικών πλοίων για συνοδεία εμπορικών σκαφών.
Στη συνέχεια, απηύθυνε έκκληση σε συμμάχους και χώρες του ΝΑΤΟ να συμμετάσχουν σε μια πολυεθνική αποστολή, προειδοποιώντας για συνέπειες σε περίπτωση άρνησης.
Ωστόσο, η ανταπόκριση ήταν περιορισμένη ή αρνητική:
-
Η Ιαπωνία δεν σχεδιάζει αποστολή ναυτικών δυνάμεων
-
Η Αυστραλία απέκλεισε συμμετοχή
-
Το Ηνωμένο Βασίλειο αποφεύγει εμπλοκή
-
Η Γερμανία ξεκαθάρισε ότι δεν πρόκειται για δικό της πόλεμο
Η εικόνα είναι ξεκάθαρη: η διεθνής συμμαχία που επιδίωκαν οι ΗΠΑ δεν υλοποιήθηκε.
Διπλωματία αντί σύγκρουσης: συμφωνίες με την Τεχεράνη
Αντί να στηρίξουν στρατιωτική λύση, αρκετές χώρες προχώρησαν σε απευθείας διαπραγματεύσεις με το Ιράν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ινδία, η οποία εξασφάλισε τη διέλευση δεξαμενόπλοιων φυσικού αερίου έπειτα από επαφές σε υψηλό επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης επικοινωνίας μεταξύ του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι και της ιρανικής ηγεσίας.
Παράλληλα, πλοία από:
-
Πακιστάν
-
Τουρκία
-
Κίνα
έχουν ήδη πραγματοποιήσει διελεύσεις μέσω των Στενών.
Αναφορές κάνουν λόγο και για επαφές από ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία, αν και επισήμως δεν επιβεβαιώνονται.
Το νέο μοντέλο που διαμορφώνεται περιγράφεται ως:
«διέλευση κατόπιν άδειας»
Η επιστροφή της ασύμμετρης απειλής
Σε αντίθεση με την περίοδο του πολέμου Ιράν–Ιράκ τη δεκαετία του 1980, το σημερινό Ιράν διαθέτει σημαντικά ενισχυμένες δυνατότητες.
Μεταξύ αυτών:
-
drones που παράγονται μαζικά
-
ταχύπλοα σκάφη για αιφνιδιαστικές επιθέσεις
-
δυνατότητα ναρκοθέτησης
-
ευέλικτες τακτικές «γκρίζου πολέμου»
Αν και υπάρχουν εκτιμήσεις για πιθανή τοποθέτηση ναρκών, ειδικοί επισημαίνουν ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν αντιπαραγωγική, καθώς θα εμπόδιζε και τα ίδια τα ιρανικά πλοία.
Εκτίναξη τιμών και ενεργειακή πίεση
Οι επιπτώσεις στην αγορά ενέργειας είναι ήδη έντονες:
-
Η τιμή του πετρελαίου ξεπέρασε τα 100 δολάρια ανά βαρέλι
-
Καταγράφεται αύξηση άνω του 20% σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα
-
Το φυσικό αέριο έχει ενισχυθεί πάνω από 40%
Ως αντίδραση, χώρες προχώρησαν σε μαζικές αποδεσμεύσεις στρατηγικών αποθεμάτων — τις μεγαλύτερες στην ιστορία.
Πίεση και πέρα από τα Στενά
Η ένταση δεν περιορίζεται μόνο στο Ορμούζ.
Επίθεση με drone προκάλεσε πυρκαγιά στο λιμάνι της Φουτζάιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έναν κρίσιμο κόμβο εξαγωγών που βρίσκεται εκτός Στενών και χρησιμοποιείται για την παράκαμψή τους.
Ταυτόχρονα, οι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη απειλούν με παρεμβάσεις στο στενό Bab al-Mandeb, γεγονός που θα μπορούσε να επεκτείνει την κρίση σε πολλαπλά ναυτιλιακά μέτωπα.
Η στρατιωτική απάντηση των ΗΠΑ
Οι ΗΠΑ συνεχίζουν να ασκούν πίεση, με την US Central Command να ανακοινώνει επιθέσεις σε ιρανικές θέσεις πυραύλων κατά πλοίων κοντά στα Στενά.
Παράλληλα:
-
αναπτύσσονται αμφίβιες δυνάμεις πεζοναυτών
-
εξετάζονται σενάρια για κατάληψη της νήσου Kharg, βασικού εξαγωγικού κόμβου του Ιράν
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι ακόμη και μια τέτοια κίνηση δύσκολα θα οδηγήσει σε πλήρη αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Ο πραγματικός μοχλός: η αγορά, όχι ο στρατός
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ δεν είναι αποκλειστικά στρατιωτικό.
Η λειτουργία της αγοράς εξαρτάται από την εμπιστοσύνη — και αυτή δεν αποκαθίσταται με στρατιωτικά μέσα.
Μέχρι να υπάρξει διπλωματική λύση, το Ιράν φαίνεται να διατηρεί τον έλεγχο ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά «σημεία συμφόρησης» του πλανήτη.
