Έντονες ανησυχίες προκαλεί στην Τσεχία διαρρεύσαν σχέδιο νόμου για τις ΜΚΟ, που επικριτές παρομοιάζουν με τη ρωσική νομοθεσία. Η κυβέρνηση μιλά για διαφάνεια, η αντιπολίτευση και η κοινωνία των πολιτών για εργαλείο φίμωσης.
Στο επίκεντρο σφοδρής πολιτικής και θεσμικής αντιπαράθεσης βρίσκεται η κυβέρνηση του Τσέχου πρωθυπουργού Αντρέι Μπάμπις, μετά τη διαρροή σχεδίου νόμου που προβλέπει αυστηρή ρύθμιση της χρηματοδότησης και λειτουργίας των μη κυβερνητικών οργανώσεων (ΜΚΟ) με ξένους δεσμούς. Αντιπολίτευση, πανεπιστημιακοί και οργανώσεις κάνουν λόγο για «ρωσική συνταγή» περιορισμού της κοινωνίας των πολιτών, παραπέμποντας ευθέως στους νόμους περί «ξένων πρακτόρων» της Μόσχας και στις πρόσφατες εξελίξεις στη Γεωργία.
Τι προβλέπει το διαρρεύσαν σχέδιο και πώς το υπερασπίζεται η κυβέρνηση
Σύμφωνα με το προσχέδιο που αποκάλυψε το μέσο Seznam Zprávy και είδε στη συνέχεια το Politico, προβλέπεται η δημιουργία ειδικής βάσης δεδομένων για οργανώσεις με «ξένες σχέσεις». Οι ΜΚΟ θα υποχρεώνονται να δηλώνουν αναλυτικά τις πηγές χρηματοδότησής τους, τη δομή του προσωπικού τους και το εύρος των δραστηριοτήτων τους. Αν και δεν προβλέπεται να αυτοχαρακτηρίζονται ως «ξένης χρηματοδότησης», το ρυθμιστικό βάρος είναι ιδιαίτερα υψηλό.
Οι κυρώσεις είναι εξίσου αποτρεπτικές: τα πρόστιμα ξεκινούν από 1.000.000 τσεχικές κορώνες (περίπου 40.000 ευρώ) για διοικητικές παραβάσεις και μπορούν να φθάσουν έως 15.000.000 κορώνες (περίπου 600.000 ευρώ) για σοβαρές παραβιάσεις. Πρόκειται για ποσά που για πολλές ΜΚΟ θα ήταν πρακτικά θανατηφόρα.
Ο Αντρέι Μπάμπις και ο υπουργός Εξωτερικών Πέτρ Ματσίνκα υπερασπίζονται την πρωτοβουλία, υποστηρίζοντας ότι ο στόχος είναι αποκλειστικά η ενίσχυση της διαφάνειας: «Δεν πρόκειται για νόμο περί ξένων πρακτόρων, αλλά για διαφάνεια στη χρηματοδότηση», τόνισε ο πρωθυπουργός, ενώ ο Ματσίνκα δήλωσε χαρακτηριστικά ότι «θέλουμε να το κάνουμε και θα το κάνουμε». Ο ίδιος απέρριψε τις αναφορές στη Ρωσία λέγοντας: «Όταν τελειώνουν τα επιχειρήματα, φέρνεις τη Ρωσία, κλασική τακτική».
Κατηγορίες για αυταρχική στροφή και ρωσικό μοντέλο
Το σχέδιο, αν και συντάχθηκε από βουλευτές του κυβερνητικού συνασπισμού ως «εργασιακό προσχέδιο» και όχι ως επίσημη κυβερνητική πρόταση, έχει σημάνει συναγερμό. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Γερονίμ Τέιτς έσπευσε να αποστασιοποιηθεί, δηλώνοντας ότι το κείμενο δεν προήλθε από το υπουργείο του και ότι ο ίδιος δεν το θεωρεί κατάλληλο για διαβούλευση. Ωστόσο, η ουσία των ρυθμίσεων παραμένει στο τραπέζι, με την κυβέρνηση να ανακοινώνει ότι πλέον αρμόδιο υπουργείο θα αναλάβει την τελική επεξεργασία πριν το νομοσχέδιο κατατεθεί στο κοινοβούλιο.
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών Γιαν Λιπάβσκι χαρακτήρισε το προσχέδιο «ρωσική συνταγή για ολοκληρωτισμό», ενώ η ευρωβουλευτής του ΕΛΚ και πρώην υποψήφια για την προεδρία της Τσεχίας, Ντανουσέ Νερουντόβα, προειδοποίησε ότι «στιγματίζει την κοινωνία των πολιτών, τις ΜΚΟ, τους ειδικούς και τα μέσα ενημέρωσης, εισάγοντας αρχές που ανήκουν σε αυταρχικά καθεστώτα».
Ακόμη πιο αιχμηρή ήταν η Νάντια Ιβάνοβα, επικεφαλής του Κέντρου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Δημοκρατίας της ΜΚΟ People in Need, η οποία επισήμανε ότι η σκόπιμη ασάφεια σε τέτοιου είδους νόμους δημιουργεί «εργαλεία επιλεκτικής χρήσης» εναντίον οποιουδήποτε κριτικού προς την εξουσία.
Ευρύτερες ευρωπαϊκές προεκτάσεις και το διακύβευμα για την ΕΕ
Η υπόθεση αποκτά ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς η Τσεχία, κράτος-μέλος της ΕΕ, φαίνεται να ακολουθεί μονοπάτι που θυμίζει τη ρωσική και γεωργιανή εμπειρία, όπου οι νόμοι περί ξένων πρακτόρων χρησιμοποιήθηκαν για να περιορίσουν ανεξάρτητες οργανώσεις και αντιπολιτευόμενες φωνές. Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι Βρυξέλλες εμφανίζονται ιδιαίτερα ευαίσθητες σε ζητήματα κράτους δικαίου και δημοκρατικών ελευθεριών, ιδίως μετά τις συγκρούσεις με την Ουγγαρία και την Πολωνία.
Η τελική μορφή του νομοσχεδίου θα κρίνει αν η Τσεχία θα βρεθεί στο επίκεντρο νέας θεσμικής αντιπαράθεσης με την ΕΕ ή αν θα επιλέξει έναν πιο ισορροπημένο δρόμο, που θα διασφαλίζει διαφάνεια χωρίς να υπονομεύει την ανεξαρτησία και τη βιωσιμότητα της κοινωνίας των πολιτών.
Σχόλιο 
: Η τσεχική πρωτοβουλία είναι κρίσιμο τεστ αντοχής για το ευρωπαϊκό αφήγημα περί φιλελεύθερης δημοκρατίας. Αν η ΕΕ ανεχθεί, στο όνομα της «διαφάνειας», εργαλεία που πρακτικά επιτρέπουν στο κράτος να στραγγαλίζει οικονομικά και νομικά τις ανεξάρτητες ΜΚΟ, ανοίγει επικίνδυνο προηγούμενο για μίμηση και σε άλλα κράτη-μέλη. Η λεπτή γραμμή μεταξύ εύλογου ελέγχου χρηματοδότησης και de facto ποινικοποίησης της κριτικής προς την εξουσία θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της τσεχικής κοινωνίας των πολιτών, αλλά και την αξιοπιστία της ίδιας της Ένωσης ως εγγυήτριας δικαιωμάτων.
#Τσεχία #ΜΚΟ #Δημοκρατία #Δικαιώματα #ΕΕ
