Ένα ρωσικό τάνκερ χωρίς πλήρωμα παραμένει ακυβέρνητο στη Μεσόγειο, φορτωμένο με καύσιμα και αέριο, απειλώντας με τεράστια οικολογική καταστροφή. Το περιστατικό αποκαλύπτει τα όρια των κυρώσεων στη Ρωσία και τους κινδύνους της λεγόμενης «σκιώδους» ναυτιλιακής αρμάδας.
Το ρωσικό δεξαμενόπλοιο Arctic Metagaz, που σύμφωνα με τη Μόσχα επλήγη από ουκρανικά drones ανοικτά της Λιβύης, πλέει ακυβέρνητο στη Μεσόγειο χωρίς πλήρωμα και με σοβαρές ζημιές στην γάστρα. Το πλοίο, το οποίο μέχρι το βράδυ της 2ας Μαρτίου εντοπιζόταν ανατολικά της Μάλτας, μετέφερε περίπου 450 τόνους βαρέος καυσίμου, 250 τόνους ντίζελ και μεγάλες ποσότητες αερίου, με τις ρωσικές αρχές να κάνουν λόγο για διαρροές και εκρήξεις επί του σκάφους.
Άμεσος κίνδυνος για το θαλάσσιο περιβάλλον της ΕΕ
Περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι ενδεχόμενη διαρροή πετρελαιοειδών θα είχε καταστροφικές συνέπειες για τα οικοσυστήματα της Μεσογείου. Η εκπρόσωπος της Greenpeace Νατάλια Γκοζάκ τονίζει ότι είναι «απολύτως κρίσιμο» το πλοίο να τεθεί υπό έλεγχο, να αντληθούν τα φορτία και να βυθιστεί ελεγχόμενα, επισημαίνοντας παράλληλα τον κίνδυνο έκρηξης λόγω των δεκάδων χιλιάδων τόνων αερίου που φέρεται να μεταφέρει.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στις ΜΚΟ. Με κοινή επιστολή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, οι ηγέτες Μάλτας, Ιταλίας, Ισπανίας, Ελλάδας και Κύπρου έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου για πιθανή μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντική καταστροφή εντός ευρωπαϊκών υδάτων και ζήτησαν την ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού πολιτικής προστασίας.
Από τη λιβυκή πλευρά, η κρατική Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου ανακοίνωσε συνεργασία με την ιταλική Eni για την ανάκτηση του κατεστραμμένου τάνκερ και τη ρυμούλκησή του σε λιμάνι της Λιβύης, προειδοποιώντας ωστόσο ότι η επιχείρηση είναι εξαιρετικά πολύπλοκη λόγω του μεγάλου ρήγματος στην πλευρά του πλοίου.
Η «σκιώδης αρμάδα» της Ρωσίας και τα όρια των κυρώσεων
Η υπόθεση του Arctic Metagaz φέρνει στο προσκήνιο τη λεγόμενη «σκιώδη αρμάδα» της Ρωσίας: έναν παράλληλο στόλο χιλιάδων πλοίων, συχνά γερασμένων, κακοσυντηρημένων και ανασφάλιστων, που αλλάζουν συνεχώς ιδιοκτήτες, διαχειριστές και σημαίες προκειμένου να παρακάμπτουν τις δυτικές κυρώσεις και να συνεχίζουν τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου και αερίου.
Όπως επισημαίνει η Greenpeace, τα πλοία αυτά κινούνται συχνά με απενεργοποιημένα συστήματα εντοπισμού, πραγματοποιούν μεταφορτώσεις φορτίων εν πλω και προκαλούν επαναλαμβανόμενα μικρά αλλά σωρευτικά επεισόδια ρύπανσης. Ο ειδικός στη ναυτική ασφάλεια Ίαν Ράλμπι υπογραμμίζει ότι οι κυρώσεις έχουν δημιουργήσει ένα παράλληλο, λιγότερο ρυθμισμένο σύστημα θαλάσσιου εμπορίου, στο οποίο δραστηριοποιούνται κράτη και εταιρείες εκτός του παραδοσιακού πλαισίου κανόνων.
Κατά τον ίδιο, η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων προϋποθέτει στενότερη συνεργασία με χώρες που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με τη Ρωσία και άλλες υπό κυρώσεις χώρες, συμπεριλαμβανομένων μελών των BRICS, ώστε να περιοριστεί η λειτουργία αυτού του «γκρίζου» στόλου.
Νέοι κανόνες πολέμου στις θάλασσες;
Πέρα από την οικολογική διάσταση, το περιστατικό εγείρει σοβαρά νομικά ερωτήματα για το δίκαιο του πολέμου στη θάλασσα. Αν επιβεβαιωθεί ουκρανική ευθύνη για την επίθεση με drones, ο ερευνητής του Νορβηγικού Κέντρου Δικαίου της Θάλασσας Αλεξάντερ Λοτ σημειώνει ότι η Ουκρανία θα ευθυγραμμιστεί με την αμερικανική πρακτική, η οποία θεωρεί νόμιμους στόχους πλοία που μεταφέρουν αγαθά (όπως πετρέλαιο και αέριο) τα οποία χρηματοδοτούν πολεμικές επιχειρήσεις.
Παράλληλα, ρωσικές δηλώσεις περί ένοπλων ναυτικών περιπολιών για την προστασία εμπορικών πλοίων και πιθανής οπλοποίησης ίδιων των τάνκερ θέτουν το ερώτημα αν τέτοια πλοία θα θεωρούνται αυτομάτως «νόμιμοι στόχοι» σε μια όλο και πιο στρατιωτικοποιημένη θάλασσα. Η κλιμάκωση στη Μαύρη Θάλασσα και τα επαναλαμβανόμενα χτυπήματα σε τάνκερ στα στενά του Ορμούζ δείχνουν ότι η θάλασσα μετατρέπεται σε κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης.
Για την Greenpeace, η ρίζα του προβλήματος παραμένει η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και ειδικά από το ρωσικό πετρέλαιο και αέριο. «Όσο χρειαζόμαστε το πετρέλαιο, τα ρωσικά σκιώδη τάνκερ θα συνεχίσουν να αποτελούν απειλή» προειδοποιεί η Γκοζάκ, συνδέοντας άμεσα την ενεργειακή μετάβαση με την ασφάλεια των θαλασσών.
Σχόλιο 
: Το Arctic Metagaz είναι προειδοποιητική βολή για την Ευρώπη: η κρυφή ναυτιλιακή οικονομία των κυρώσεων διασταυρώνεται με την κλιματική και περιβαλλοντική κρίση. Η Μεσόγειος, από πυλώνας τουρισμού και εμπορίου, κινδυνεύει να γίνει πεδίο δοκιμής νέων «κανόνων πολέμου» και ενεργειακών εκβιασμών. Η ΕΕ οφείλει να κινηθεί σε τρία μέτωπα: αυστηρή ρύθμιση και διαφάνεια για τον σκιώδη στόλο, πραγματική ενεργειακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και επικαιροποίηση του διεθνούς ναυτικού δικαίου ώστε να μην μετατραπεί η θάλασσα σε άτυπη ζώνη πολέμου χωρίς κανόνες.
#Ρωσία #Μεσόγειος #Περιβάλλον #Πετρέλαιο #Κυρώσεις #Ναυτιλία #Ουκρανία #ΕΕ
