Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα καταγγέλλει την παραλυσία του Συμβουλίου Ασφαλείας και ζητά ριζική μεταρρύθμιση. Προειδοποιεί ότι η κατάρρευση του πολυμερούς συστήματος οδηγεί σε έναν κόσμο χωρίς κανόνες και με κλιμακούμενη βία.
Με μια αιχμηρή παρέμβαση για τον ρόλο του ΟΗΕ στη σημερινή διεθνή αρχιτεκτονική ασφάλειας, ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα καταλογίζει στο Συμβούλιο Ασφαλείας ότι έχει επιτρέψει την «ανεξέλεγκτη ισχύ και βαρβαρότητα», μετατρέποντας το βέτο σε όπλο και ασπίδα για τους ισχυρούς. Κατά τον ίδιο, η αδράνεια και η επιλεκτική εφαρμογή του διεθνούς δικαίου έχουν διαβρώσει την αξιοπιστία του ΟΗΕ και απειλούν να βυθίσουν τον πλανήτη σε μια νέα εποχή γενικευμένης ανασφάλειας.
Κρίση νομιμοποίησης και έκρηξη συγκρούσεων
Ο Λούλα συνδέει άμεσα την έκρηξη ένοπλων συγκρούσεων –τη μεγαλύτερη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο– με την αδυναμία του Συμβουλίου Ασφαλείας να επιβάλει κανόνες. Από το Αφγανιστάν και το Ιράν έως το Ιράκ, τη Λιβύη, τη Συρία, την Ουκρανία, τη Γάζα και τη Βενεζουέλα, περιγράφει μια σταδιακή θόλωση των ορίων ανάμεσα στο επιτρεπτό και το απαγορευμένο, όπου οι μόνιμοι εκπρόσωποι χρησιμοποιούν το βέτο χωρίς ουσιαστική αναφορά στον Χάρτη του ΟΗΕ.
Υποστηρίζει ότι, ενώ παλαιότερα υπήρχε τουλάχιστον προσπάθεια να δοθεί ένα «περίβλημα νομιμότητας» στις επεμβάσεις μέσω αποφάσεων του ΟΗΕ, σήμερα η ωμή επίδειξη ισχύος δεν τηρεί ούτε τα προσχήματα. Οι θεσμικές «μπάρες ασφαλείας» του πολυμερούς συστήματος, σημειώνει, έχουν γίνει πολύ στενές για να συγκρατήσουν τις ηγεμονικές αντιπαλότητες, με αποτέλεσμα ένα φαύλο κύκλο εξτρεμισμού, μισαλλοδοξίας και νέας βίας.
Τεχνολογία, ανθρωπιστικό δίκαιο και οικονομικές παρενέργειες
Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζει για τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης στην επιλογή στρατιωτικών στόχων, χωρίς σαφή νομικά και ηθικά πλαίσια. Αυτό, όπως τονίζει, απειλεί θεμελιώδεις αρχές του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, όπως η διάκριση μεταξύ αμάχων και μαχητών, με τις γυναίκες και τα παιδιά να αποτελούν τα κύρια θύματα.
Παράλληλα, περιγράφει μια νέα κούρσα εξοπλισμών που απορροφά περίπου 2,7 τρισ. δολάρια ετησίως, πόρους που θα μπορούσαν να κατευθυνθούν στην καταπολέμηση της φτώχειας, της πείνας, της κλιματικής κρίσης και στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Καταγγέλλει τη χρήση της πείνας ως όπλο πολέμου και την ατιμωρησία γύρω από τον βίαιο εκτοπισμό πληθυσμών.
Ο Βραζιλιάνος πρόεδρος αναδεικνύει και τη διάχυτη οικονομική επίπτωση των συγκρούσεων: μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου, ακριβότερη ενέργεια και μεταφορές, εμπόδια στο εμπόριο, ελλείψεις λιπασμάτων, πληθωριστικές πιέσεις και αύξηση επιτοκίων που διογκώνουν το δημόσιο και ιδιωτικό χρέος και πλήττουν επενδύσεις και απασχόληση.
Κριτική σε μονομερείς κυρώσεις και κάλεσμα για ριζική μεταρρύθμιση
Κεντρικό σημείο της κριτικής του είναι οι μονομερείς κυρώσεις χωρίς έγκριση του ΟΗΕ. Επικαλούμενος μελέτη στο περιοδικό «Lancet», σημειώνει ότι τέτοια μέτρα, ιδίως οικονομικού χαρακτήρα, έχουν συσχετιστεί με περίπου μισό εκατομμύριο επιπλέον θανάτους ετησίως από τη δεκαετία του 1970, γεγονός που υπογραμμίζει το ανθρωπιστικό τους κόστος.
Ο Λούλα θεωρεί πως οι προνομίες των μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι πλέον ασύμβατες με μια διεθνή τάξη που υποτίθεται ότι στηρίζεται στην κυρίαρχη ισότητα των κρατών. Όταν αυτές οι εξουσίες ασκούνται ανεύθυνα, υποστηρίζει, γίνονται πολιτικά και ηθικά «αφόρητες». Γι’ αυτό καλεί σε αποφασιστική μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, ώστε να αποκατασταθεί η ικανότητά του να δρα και να πάψει να είναι «θεατής» σε γεγονότα που επηρεάζουν ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Στο όραμά του, η εναλλακτική σε έναν ατελή αλλά λειτουργικό πολυμερή μηχανισμό συλλογικής ασφάλειας δεν είναι η «εθνική κυριαρχία» με την κλασική έννοια, αλλά μια πραγματικότητα γενικευμένης αναρχίας, όπου «οποιοσδήποτε μπορεί να είναι ο επόμενος στόχος» και όπου η βία υποκαθιστά οριστικά τη διπλωματία.
Σχόλιο 
: Η παρέμβαση Λούλα ενισχύει το μέτωπο του «παγκόσμιου Νότου» που αμφισβητεί την αρχιτεκτονική ασφάλειας της μεταπολεμικής Δύσης. Η κριτική του στο βέτο, στις μονομερείς κυρώσεις και στην κούρσα εξοπλισμών αγγίζει υπαρκτές αντιφάσεις του συστήματος, αλλά αφήνει ανοιχτό το πιο δύσκολο ερώτημα: ποιο συγκεκριμένο μοντέλο μεταρρύθμισης μπορεί να γίνει αποδεκτό και από τους ίδιους τους μόνιμους ισχυρούς, χωρίς να οδηγήσει σε πλήρη παράλυση ή διάσπαση του ΟΗΕ.
#ΟΗΕ #ΣυμβούλιοΑσφαλείας #Λούλα #ΔιεθνεςΔικαιο #ΠολυμερέςΣύστημα
