Η Κνεσέτ ενέκρινε νόμο που επαναφέρει τη θανατική ποινή για Παλαιστινίους καταδικασμένους για φονικές επιθέσεις. Το μέτρο διχάζει βαθιά την ισραηλινή κοινωνία και προκαλεί διεθνείς αντιδράσεις.
Η Κνεσέτ ενέκρινε τον νόμο «Τροποποίηση Ποινικού Κώδικα – Θανατική Ποινή για Τρομοκράτες», επαναφέροντας ουσιαστικά τη θανατική ποινή για Παλαιστινίους που καταδικάζονται για θανατηφόρες επιθέσεις κατά Ισραηλινών. Η πρωτοβουλία προωθήθηκε από την ακροδεξιά πτέρυγα της κυβέρνησης Νετανιάχου, σε ένα κλίμα έντονης πόλωσης μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023.
Τι προβλέπει ο νέος νόμος και πού εφαρμόζεται
Μέχρι σήμερα, η θανατική ποινή στο Ισραήλ είχε πρακτικά καταργηθεί για κοινά εγκλήματα από το 1954 και διατηρούνταν μόνο θεωρητικά για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας ή του εβραϊκού λαού, καθώς και υπό ορισμένες συνθήκες στρατιωτικού δικαίου. Στην πράξη, ακόμη και όταν στρατιωτικά δικαστήρια είχαν επιβάλει θανατικές ποινές για τρομοκρατία, αυτές μετατρέπονταν σε ισόβια μετά από προσφυγές.
Ο νέος νόμος στοχεύει ειδικά σε «τρομοκράτες που διέπραξαν φονικές τρομοκρατικές επιθέσεις». Ορίζει ότι όποιος «σκοπίμως προκαλεί τον θάνατο άλλου με σκοπό να βλάψει πολίτη ή κάτοικο του Ισραήλ, με πρόθεση να απορρίψει την ύπαρξη του Κράτους του Ισραήλ», τιμωρείται με θάνατο ή ισόβια κάθειρξη.
Κρίσιμη διαφοροποίηση υπάρχει μεταξύ ποινικών δικαστηρίων στο Ισραήλ και στρατιωτικών δικαστηρίων στη Δυτική Όχθη, όπου δικάζονται Παλαιστίνιοι υπό στρατιωτικό νόμο. Για τους Παλαιστινίους που καταδικάζονται σε στρατιωτικά δικαστήρια για τρομοκρατία, η διατύπωση είναι ακόμη πιο απόλυτη: «η ποινή είναι θάνατος, και μόνο αυτή η ποινή». Μόνο εάν το δικαστήριο κρίνει ότι συντρέχουν «ειδικοί λόγοι» μπορεί να μετατρέψει την ποινή σε ισόβια – αντιστρέφοντας τη μέχρι τώρα πρακτική επιείκειας.
Παράλληλα, μειώνονται οι ασφαλιστικές δικλείδες: δεν απαιτείται πλέον ομοφωνία των δικαστών για θανατική καταδίκη, αλλά απλή πλειοψηφία, ενώ οι δυνατότητες έφεσης είναι εξαιρετικά περιορισμένες. Ο νόμος δεν εφαρμόζεται αναδρομικά και δεν καλύπτει τους φερόμενους ως δράστες της 7ης Οκτωβρίου, αν και εξετάζεται ξεχωριστό νομοσχέδιο για ειδικό στρατιωτικό δικαστήριο γι’ αυτές τις υποθέσεις.
Κατηγορίες για διακρίσεις και παραβίαση διεθνούς δικαίου
Ο νόμος εγκρίθηκε με 62 ψήφους υπέρ και 48 κατά, με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να τον στηρίζει, αλλά να αντιμετωπίζει σφοδρή κριτική τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς. Ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας και επικεφαλής του ακροδεξιού κόμματος «Εβραϊκή Δύναμη», Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ, υπήρξε ο βασικός πολιτικός μοχλός πίσω από την πρωτοβουλία, μετατρέποντάς την σε κεντρικό προεκλογικό σύνθημα, με έντονα συμβολική ρητορική υπέρ της «σκληρής τιμωρίας».
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η ισραηλινή B’Tselem, επισημαίνουν ότι τα στρατιωτικά δικαστήρια στη Δυτική Όχθη έχουν ποσοστό καταδίκης περίπου 96%, βασισμένο σε μεγάλο βαθμό σε «ομολογίες» που, σύμφωνα με καταγγελίες, αποσπώνται υπό πίεση ή βασανιστήρια. Υπό αυτές τις συνθήκες, η επιβολή θανατικής ποινής θεωρείται από τους επικριτές ως θεσμοθέτηση μιας εξαιρετικά επισφαλούς και άνισης δικαιοσύνης.
Παλαιστίνιοι νομικοί χαρακτηρίζουν τον νόμο «πολύ επικίνδυνο» και «απολύτως διακριτικό», υποστηρίζοντας ότι, de facto, θα εφαρμόζεται μόνο σε Παλαιστινίους. Υπογραμμίζουν ότι, βάσει του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, ένα κράτος-κατακτητής δεν έχει δικαίωμα να επιβάλλει θανατική ποινή σε πληθυσμό υπό κατοχή. Αντίστοιχες ανησυχίες εξέφρασαν ειδικοί του ΟΗΕ για τα ανθρώπινα δικαιώματα, καλώντας το Ισραήλ να αποσύρει το μέτρο, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση το χαρακτήρισε «βαθιά ανησυχητικό», επαναλαμβάνοντας την πάγια αντίθεσή της στη θανατική ποινή «σε όλες τις περιπτώσεις και υπό όλες τις συνθήκες».
Ακόμη και εντός του Ισραήλ, νομικοί σύμβουλοι της Κνεσέτ προειδοποίησαν ότι η έλλειψη πρόβλεψης για δυνατότητα χάριτος αντίκειται σε διεθνείς συμβάσεις και μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά νομικά προβλήματα. Η ισραηλινή κοινωνία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα νέο, οξύ δίλημμα: ανάμεσα στην απαίτηση για ασφάλεια και εκδίκηση μετά την 7η Οκτωβρίου και στις θεμελιώδεις αρχές κράτους δικαίου και ισότητας.
Σχόλιο 
: Ο νέος νόμος παγιώνει έναν επικίνδυνο νομικό διπλό κανόνα ανάμεσα σε Εβραίους και Παλαιστινίους, ενισχύοντας τον χαρακτήρα της σύγκρουσης ως εθνοτικού και όχι μόνο πολιτικού. Πέρα από το ηθικό βάρος της θανατικής ποινής, η εφαρμογή της μέσα σε ένα σύστημα στρατιωτικής δικαιοσύνης με συντριπτικά ποσοστά καταδίκης απειλεί να υπονομεύσει περαιτέρω την αξιοπιστία των ισραηλινών θεσμών και να οξύνει τη διεθνή απομόνωση του Τελ Αβίβ.
#Ισραήλ #ΘανατικήΠοινή #Παλαιστίνη #ΑνθρώπιναΔικαιώματα
