Η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή αναζωπυρώνει τον φόβο για νέο κύμα ανατιμήσεων. Οι Έλληνες καταναλωτές απαντούν με κρίσιμες προσαρμογές στη συμπεριφορά τους.
Η αναζωπύρωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων σε ενέργεια και τρόφιμα, με άμεσο αντίκτυπο στο διαθέσιμο εισόδημα των ελληνικών νοικοκυριών. Ωστόσο, η πολυετής τριβή με διαδοχικές κρίσεις έχει δημιουργήσει έναν καταναλωτή πιο «εκπαιδευμένο», που αναπτύσσει άμυνες απέναντι στην ακρίβεια, χωρίς όμως να κρύβει την έντονη ανασφάλειά του για το μέλλον.
«Έξυπνη αγορά», ιδιωτική ετικέτα και ενεργειακή εξοικονόμηση
Σύμφωνα με την έρευνα του ΙΕΛΚΑ που παρουσιάστηκε στο 16ο Food Retail Conference από τον πρόεδρο του Ινστιτούτου, Γιώργο Δουκίδη, οι Έλληνες καταναλωτές έχουν υιοθετήσει πιο ορθολογικές και οργανωμένες πρακτικές. Η συστηματική σύγκριση τιμών, η αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών, καθώς και η παρακολούθηση προσφορών και φυλλαδίων, συγκροτούν πλέον τον πυρήνα της «έξυπνης αγοράς».
Κεντρική τάση αποτελεί η ισχυρή στροφή προς τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, τα οποία έχουν πάψει να θεωρούνται λύση ανάγκης και εξελίσσονται σε βασική επιλογή σε πολλές κατηγορίες. Τα σούπερ μάρκετ ενισχύουν τις σχετικές σειρές, ενώ οι καταναλωτές υπερβαίνουν παλαιότερες επιφυλάξεις, αναζητώντας ισορροπία μεταξύ τιμής και ποιότητας.
Παράλληλα, ο προγραμματισμός αγορών γίνεται αυστηρότερος: λίστες, αποφυγή παρορμητικών επιλογών, προτίμηση σε μεγαλύτερες συσκευασίες όταν είναι οικονομικότερες ανά μονάδα. Στο μέτωπο της ενέργειας, η αύξηση του κόστους καυσίμων και ηλεκτρικού ρεύματος ωθεί σε πιο συνετή χρήση, επενδύσεις σε αποδοτικές συσκευές και αλλαγές καθημερινών συνηθειών. Η εξοικονόμηση δεν είναι πλέον επιλογή, αλλά αναγκαστική στρατηγική επιβίωσης.
Κλίμα φόβου, πίεση στα εισοδήματα και προσδοκία κρατικής στήριξης
Παρά την προσαρμοστικότητα, το ψυχολογικό αποτύπωμα της κρίσης είναι βαρύ. Η έρευνα του ΙΕΛΚΑ δείχνει ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή προκαλεί υψηλότερα επίπεδα φόβου, άγχους και ανησυχίας σε σχέση με τον πόλεμο στην Ουκρανία ή την περιβαλλοντική κρίση: 25% δηλώνει φόβο, 27% θυμό και 26% ανησυχία. Η ανησυχία εστιάζει κυρίως σε τρόφιμα και ενέργεια, με 40% να θεωρεί τις ανατιμήσεις στα τρόφιμα «εξαιρετικά επιβαρυντικές» και 34% να δηλώνει το ίδιο για το ενεργειακό κόστος.
Η αντίδραση είναι άμεση: 60% αναβάλλει ή ακυρώνει αγορές, 54% κόβει δαπάνες για εστίαση και υπηρεσίες, 40% στρέφεται εντονότερα σε προσφορές και φθηνότερες εναλλακτικές. Την ίδια στιγμή, διαμορφώνεται μια σταθερή κουλτούρα προσδοκίας κρατικής παρέμβασης: 81% αναμένει μέτρα για ενέργεια, 77% για καύσιμα και 67% για τρόφιμα στους επόμενους έξι μήνες.
Καταναλωτική εμπιστοσύνη σε ιστορικά χαμηλά και αβεβαιότητα για το μέλλον
Τα στοιχεία του ΙΟΒΕ επιβεβαιώνουν το αρνητικό κλίμα. Ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης υποχώρησε τον Μάρτιο στις -52,5 μονάδες, με τους Έλληνες να παραμένουν οι πιο απαισιόδοξοι στην ΕΕ. Το 67% δηλώνει ότι η οικονομική του κατάσταση επιδεινώθηκε τους τελευταίους 12 μήνες, ενώ 69% αναμένει περαιτέρω επιδείνωση στο επόμενο έτος. Για την οικονομία της χώρας, 72% προβλέπει χειρότερες ημέρες.
Η πρόθεση για σημαντικές αγορές παραμένει καθηλωμένη, η αποταμίευση θεωρείται απίθανη από το 87% των νοικοκυριών, ενώ 76% αναμένει νέες αυξήσεις τιμών με τον ίδιο ή ταχύτερο ρυθμό. Το 63% δηλώνει ότι «μόλις τα βγάζει πέρα», 11% αντλεί ήδη από αποταμιεύσεις και 7% αναφέρει ότι έχει χρεωθεί. Η αβεβαιότητα είναι κυρίαρχη: 61% θεωρεί ότι η μελλοντική οικονομική του κατάσταση δύσκολα μπορεί να προβλεφθεί.
Σχόλιο 
: Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια φάση όπου ο καταναλωτής είναι πιο ώριμος, αλλά όχι πιο αισιόδοξος. Η «έξυπνη» κατανάλωση λειτουργεί ως ατομική άμυνα απέναντι στην ακρίβεια, όμως τα δεδομένα του ΙΟΒΕ δείχνουν ότι η πραγματική αγοραστική δύναμη διαβρώνεται σταθερά. Η αυξανόμενη εξάρτηση από προσφορές, ιδιωτική ετικέτα και κρατικά μέτρα στήριξης συνιστά προειδοποιητικό σήμα: χωρίς ουσιαστική ενίσχυση των εισοδημάτων και σταθεροποίηση των τιμών ενέργειας, ο συνδυασμός οικονομικής κόπωσης και γεωπολιτικής αβεβαιότητας μπορεί να περιορίσει μόνιμα την κατανάλωση, με ευρύτερες επιπτώσεις στην αναπτυξιακή δυναμική της χώρας.
#καταναλωτής #ακρίβεια #ΙΕΛΚΑ #ΙΟΒΕ #οικονομία
