Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαναφέρει τον μηχανισμό κοινών αγορών φυσικού αερίου και διευρύνει τον συντονισμό και στα πετρελαϊκά προϊόντα. Αφορμή ο πόλεμος στο Ιράν και ο κίνδυνος νέας ενεργειακής κρίσης στην Ευρώπη.
Σε καθεστώς αυξημένου συναγερμού επαναφέρει την ενεργειακή πολιτική της η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχουν αναζωπυρώσει τους φόβους για επάρκεια προμηθειών και εκτίναξη τιμών. Σύμφωνα με προσχέδιο κειμένου που επικαλείται το Politico, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να επανεκκινήσει τις συντονισμένες, κοινές αγορές φυσικού αερίου, αξιοποιώντας και επεκτείνοντας τα εργαλεία που δημιουργήθηκαν μετά την κρίση του 2022–2023.
Επιστροφή της AggregateEU και διεύρυνση σε πετρέλαιο
Η πλατφόρμα AggregateEU, που συστάθηκε το 2023, επέτρεψε σε ευρωπαϊκές εταιρείες να συμμετέχουν σε διμερείς ή κοινές συμφωνίες για την αγορά φυσικού αερίου, με στόχο να αυξηθεί η διαπραγματευτική ισχύς τους και να αποφευχθεί ο εσωτερικός ανταγωνισμός για τις ίδιες ποσότητες. Αν και η πλατφόρμα έχει πλέον ενσωματωθεί σε ένα ευρύτερο πλέγμα εργαλείων, η Κομισιόν επιδιώκει τώρα να τα επαναενεργοποιήσει και να τα επεκτείνει.
Στο υπό διαμόρφωση κείμενο αναφέρεται ότι θα γίνει «πλήρης αξιοποίηση» των διαδόχων της AggregateEU, που ήδη περιλαμβάνουν μηχανισμούς συντονισμού για αγορές υδρογόνου και κρίσιμων πρώτων υλών. Η νέα φάση στοχεύει όχι μόνο στο φυσικό αέριο, αλλά και στην ενίσχυση του συντονισμού γύρω από τις αγορές πετρελαίου, σε μια συγκυρία όπου εντείνονται οι ανησυχίες για τη διαθεσιμότητα αεροπορικών καυσίμων.
Η Επιτροπή δηλώνει επίσης ότι θα επιδιώξει να ενισχύσει τη διεθνή συνεργασία, αυξάνοντας την προσφορά από τη «γειτονιά» της ΕΕ και αξιοποιώντας το δίκτυο εμπορικών συμφωνιών της. Ουσιαστικά, επιχειρείται μια πιο κεντρική, ευρωπαϊκή διαχείριση της πρόσβασης σε προμηθευτές πετρελαίου και φυσικού αερίου, με χώρες-εταίρους που έχουν παρόμοια προφίλ εισαγωγών ενέργειας.
Αντιδράσεις βιομηχανίας και νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας
Παρά τη λογική της κλίμακας και της αποφυγής εσωτερικού ανταγωνισμού, το σχέδιο δεν είναι αδιαμφισβήτητο. Τμήματα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας αμφισβητούν εδώ και καιρό την αποτελεσματικότητα των κοινών αγορών καυσίμων, θεωρώντας ότι προσθέτουν γραφειοκρατία και ενδέχεται να περιορίσουν την ευελιξία των μεγάλων παικτών στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ νωρίτερα μέσα στο έτος, που αφαίρεσε περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς φυσικού αερίου και οδήγησε σε προσωρινό διπλασιασμό του ευρωπαϊκού συμβολαίου αναφοράς TTF, λειτούργησε ως καμπανάκι κινδύνου. Οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν ήδη εντείνει τον συντονισμό τους, ανταλλάσσοντας δεδομένα και πληροφορίες σε ευρωπαϊκά φόρουμ, ενώ οι Βρυξέλλες ενθάρρυναν τη χαλάρωση των στόχων αποθήκευσης στο 80% της εγχώριας χωρητικότητας, για να διατηρηθεί ευελιξία.
Στο τραπέζι η υποχρεωτική κοινή χρήση αποθεμάτων jet fuel
Την ίδια στιγμή, ανοίγει ένα νέο, ευαίσθητο μέτωπο: η διαχείριση των αποθεμάτων αεροπορικών καυσίμων. Ο Επίτροπος Μεταφορών, Απόστολος Τζιτζικώστας, δήλωσε ότι, σε περίπτωση σοβαρής κρίσης στην προμήθεια jet fuel με ελλείψεις σε όλη την ΕΕ, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να κληθούν να μοιραστούν τα αποθέματά τους.
Η ΕΕ, όπως είπε, «διατηρεί αποθέματα έκτακτης ανάγκης» αεροπορικών καυσίμων, τα οποία «μπορούν και θα απελευθερωθούν μόνο εάν είναι απαραίτητο». Τόνισε ότι οποιαδήποτε απελευθέρωση πρέπει να γίνεται με πλήρη διαφάνεια, ώστε να αποφευχθούν στρεβλώσεις στην αγορά. Ερωτηθείς εάν ο σημερινός εθελοντικός συντονισμός θα μπορούσε να γίνει υποχρεωτικός, απάντησε χαρακτηριστικά: «Αυτό που σήμερα είναι εθελοντικό, θα μπορούσε να γίνει υποχρεωτικό», στέλνοντας σαφές μήνυμα προς τις πρωτεύουσες.
Παρά ταύτα, ο ίδιος υπογράμμισε ότι «δεν υπάρχει λόγος πανικού» για τη διαθεσιμότητα καυσίμων στην Ένωση, επιχειρώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη προετοιμασίας και την αποφυγή αυτοτροφοδοτούμενης κρίσης εμπιστοσύνης στις αγορές.
Σχόλιο 
: Η επαναφορά των κοινών αγορών αερίου και η συζήτηση για υποχρεωτική κοινή χρήση αποθεμάτων jet fuel δείχνουν ότι η ΕΕ μετακινείται από την ad hoc διαχείριση κρίσεων σε μια πιο κεντρικοποιημένη αρχιτεκτονική ενεργειακής ασφάλειας. Αυτό ενισχύει τη διαπραγματευτική ισχύ της Ένωσης διεθνώς, αλλά οξύνει τις τριβές με τη βιομηχανία και τα κράτη μέλη που φοβούνται απώλεια εθνικού ελέγχου πάνω σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Το διακύβευμα είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να θωρακιστεί απέναντι σε γεωπολιτικές αναταράξεις χωρίς να υπονομεύσει τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς και τα σήματα τιμών που χρειάζεται για επενδύσεις σε νέες, καθαρότερες μορφές ενέργειας.
#ΕΕ #Ενέργεια #ΦυσικόΑέριο #Ιράν #ΕνεργειακήΚρίση
