Η άτυπη σύνοδος κορυφής της ΕΕ στην Κύπρο μετατρέπεται σε πολυεπίπεδη κρίσιμη διαπραγμάτευση για τον πόλεμο στο Ιράν, την ενεργειακή ασφάλεια και τον επταετή προϋπολογισμό. Στο παρασκήνιο, η αποχώρηση Όρμπαν και η άνοδος νέων ηγετών επανακαθορίζουν τις ισορροπίες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο.
Η Κύπρος φιλοξενεί μία από τις πιο φορτισμένες πολιτικά συνόδους κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης των τελευταίων ετών. Πίσω από το τουριστικό σκηνικό της Αγίας Νάπας, οι ηγέτες των 27 συζητούν τις επιπτώσεις του πολέμου ΗΠΑ – Ισραήλ με το Ιράν, την εκτόξευση των τιμών ενέργειας λόγω του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ και το αδιέξοδο γύρω από τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό ύψους 1,8 τρισ. ευρώ.
Ιράν, Στενά του Ορμούζ και διχασμένη ευρωπαϊκή ασφάλεια
Στο επίκεντρο βρίσκεται η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και η ναυτική ασφυξία στα Στενά του Ορμούζ, που έχει προκαλέσει νέο σοκ στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα ζητά από τους ηγέτες να διαμορφώσουν κοινή γραμμή για την «αποκλιμάκωση και την ελευθερία της ναυσιπλοΐας». Ωστόσο, οι πρωτεύουσες εμφανίζονται βαθιά διχασμένες ως προς τον ρόλο της ΕΕ.
Η Γαλλία προωθεί μια «αυτοτελή, αμιγώς αμυντική» αποστολή προστασίας της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, χωρίς άμεση αμερικανική συμμετοχή. Αντιθέτως, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δηλώνει ότι το Βερολίνο είναι «καταρχήν έτοιμο» να συνδράμει, αλλά ζητά ρητά να συζητηθεί και η συμμετοχή των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων. Η διαφωνία αναδεικνύει το σταθερό έλλειμμα στρατηγικής αυτονομίας της ΕΕ σε περιόδους πολέμου.
Παράλληλα, η Κύπρος –εκτός ΝΑΤΟ και στην πρώτη γραμμή της έντασης, μετά και την πρόσφατη επίθεση με drone στη βρετανική βάση Ακρωτηρίου– πιέζει για σαφήνεια σχετικά με τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής του άρθρου 42.7. Η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας παρουσιάζει στους ηγέτες τις εργασίες για την επιχειρησιακή εφαρμογή της, καθώς είναι προφανές ότι σε ένα πραγματικό επεισόδιο κανείς δεν γνωρίζει τι ακριβώς στήριξη θα προσφέρει σε ποιον.
Ενεργειακό σοκ και επιτάχυνση της «Ενεργειακής Ένωσης»
Το κλείσιμο του Ορμούζ επαναφέρει τον εφιάλτη του 2022. Η Κομισιόν κατέθεσε πακέτο μέτρων για φθηνότερη και ασφαλή ενέργεια: χαλάρωση κρατικών ενισχύσεων, επιτάχυνση ηλεκτροδότησης και δικτύων, αλλαγές στη φορολογία ενέργειας και κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων και κοινοτικών πόρων. Η σύνοδος είναι η πρώτη ευκαιρία για μια σκληρή πολιτική αποτίμηση: οι χώρες με υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα ζητούν πιο γενναία στήριξη, ενώ οι «φειδωλοί» του Βορρά ανησυχούν για μόνιμη διόγκωση παρεμβάσεων στην αγορά.
Μάχη για τον προϋπολογισμό και ο παράγοντας λαϊκισμός
Τυπικά, η συνάντηση στην Κύπρο είχε σχεδιαστεί ως οικονομική σύνοδος, με στόχο να ξεμπλοκάρει ο επταετής δημοσιονομικός σχεδιασμός. Ο Κόστα έχει δεσμευθεί να κλείσει συμφωνία για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο μέχρι το τέλος του έτους, φοβούμενος ότι μια πιθανή νίκη της άκρας δεξιάς στη Γαλλία το 2027 θα τινάξει στον αέρα τις διαπραγματεύσεις.
Όπως πάντα, η σύγκρουση είναι γεωγραφική και πολιτική: ο πλούσιος Βορράς αντιστέκεται σε αυξήσεις εισφορών και νέες φορολογικές αρμοδιότητες της Κομισιόν, ενώ ο Νότος και η Ανατολή υπερασπίζονται έναν μεγαλύτερο προϋπολογισμό, με διατήρηση αγροτικών ενισχύσεων και διαρθρωτικών ταμείων. Την εικόνα περιπλέκει η ανάγκη αποπληρωμής, από το 2028, περίπου 25 δισ. ευρώ ετησίως για το κοινό χρέος της πανδημίας, καθώς και οι πιέσεις να συνδεθεί ο προϋπολογισμός με τις γεωπολιτικές προκλήσεις, από τον πόλεμο στο Ιράν μέχρι τη στήριξη της Ουκρανίας.
Μετά τον Όρμπαν: νέες ισορροπίες στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο
Η σύνοδος είναι η πρώτη μετά την εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος επέλεξε μάλιστα να μην παραστεί. Οι ηγέτες προετοιμάζονται για ένα διαφορετικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο από τον Ιούνιο, με τον διάδοχό του Πέτερ Μάγιαρ στην Ουγγαρία, πιθανή επιστροφή του Γιάνεζ Γιάνσα στην Σλοβενία και ενίσχυση του φιλορωσικού προέδρου Ρούμεν Ράντεφ στη Βουλγαρία.
Διπλωμάτες πάντως προειδοποιούν να μην αναζητείται «ο επόμενος Όρμπαν», εκτιμώντας ότι η αποχώρηση του Ούγγρου ηγέτη θα διευκολύνει την οικοδόμηση πλειοψηφιών σε κρίσιμα θέματα. Ωστόσο, η γενικευμένη άνοδος λαϊκιστικών και ευρωσκεπτικιστικών δυνάμεων διατηρεί τον κίνδυνο παράλυσης, ειδικά σε ζητήματα που απαιτούν ομοφωνία, όπως ο προϋπολογισμός και η εξωτερική πολιτική.
Για την Κύπρο, πέρα από τη γεωπολιτική διάσταση, η επιτυχής και ασφαλής διοργάνωση της συνόδου έχει και τουριστικό διακύβευμα: η Λευκωσία ελπίζει ότι η εικόνα σταθερότητας θα αντιστρέψει την πτώση αφίξεων λόγω φόβων για πολεμική κλιμάκωση στην περιοχή.
Σχόλιο 
: Η σύνοδος στην Κύπρο λειτουργεί ως crash test για τρία μέτωπα: την ικανότητα της ΕΕ να αντιδρά συντεταγμένα σε έναν ενεργειακό και γεωπολιτικό κλυδωνισμό, την πολιτική βούληση να αναμορφώσει έναν προϋπολογισμό που πιέζεται από χρέος, πόλεμο και πράσινη μετάβαση, και την ανθεκτικότητα των θεσμών απέναντι στο νέο κύμα λαϊκιστών ηγετών. Αν δεν υπάρξει ουσιαστική πρόοδος, το μήνυμα προς αγορές και εταίρους θα είναι ότι η Ευρώπη παραμένει αργή και διχασμένη σε έναν κόσμο που κινείται πολύ γρήγορα.
#ΕΕ #Κύπρος #Ιράν #Ενέργεια #Προϋπολογισμός
