Δύο μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, ο πόλεμος μεταξύ των Ηνωμένες Πολιτείες, του Ιράν και του Ισραήλ δεν έχει παραγάγει ξεκάθαρο στρατηγικό αποτέλεσμα. Αντίθετα, έχει δημιουργήσει ένα ευρύ πλέγμα απωλειών, με επιπτώσεις που ξεπερνούν κατά πολύ το πεδίο της μάχης και επηρεάζουν οικονομίες, κοινωνίες και γεωπολιτικές ισορροπίες.
Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ είχε υποσχεθεί μια «γρήγορη και αποφασιστική νίκη». Σήμερα, οι εχθροπραξίες μπορεί να έχουν περιοριστεί, αλλά η σύγκρουση παραμένει ανοιχτή, χωρίς σαφή έκβαση και χωρίς κανένα μέρος να μπορεί να ισχυριστεί ότι κέρδισε.
Οι μεγάλοι χαμένοι
Οι πρώτοι και μεγαλύτεροι χαμένοι είναι οι πολίτες του Ιράν. Χιλιάδες στόχοι έχουν πληγεί από επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ, ενώ σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων οι νεκροί ξεπερνούν τους 3.600, εκ των οποίων περισσότεροι από 1.700 άμαχοι (πηγή: Human Rights Activists in Iran). Παράλληλα, το καθεστώς εντείνει την εσωτερική καταστολή, με εκατοντάδες εκτελέσεις και παρατεταμένο blackout στο διαδίκτυο. Το αποτέλεσμα είναι μια κοινωνία διπλά πιεσμένη: από τον εξωτερικό πόλεμο και την εσωτερική καταστολή.
Στον Λίβανο, η κατάσταση εξελίσσεται σε παράλληλη ανθρωπιστική κρίση. Οι συγκρούσεις μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ έχουν προκαλέσει πάνω από 2.500 θανάτους (πηγή: Υπουργείο Υγείας Λιβάνου) και μαζικές καταστροφές υποδομών. Περισσότεροι από 600.000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί, ενώ ο κίνδυνος μόνιμης αποσταθεροποίησης της χώρας είναι πλέον ορατός.
Οι χώρες του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ και το Κουβέιτ, βρίσκονται επίσης σε δύσκολη θέση. Παρά το γεγονός ότι προσπάθησαν να αποφύγουν τη σύγκρουση, έχουν δεχθεί επιθέσεις ή υφίστανται σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις λόγω του κλεισίματος του Στενό του Ορμούζ. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει ήδη υποβαθμίσει τις προβλέψεις ανάπτυξης για την περιοχή και εκτιμά ύφεση σε ορισμένες οικονομίες.
Οι ίδιοι οι Αμερικανοί πολίτες πληρώνουν επίσης το κόστος. Η αύξηση στις τιμές καυσίμων και μεταφορών έχει ενισχύσει τον πληθωρισμό στο 3,3% (από 2,4% τον προηγούμενο μήνα), ενώ η καταναλωτική εμπιστοσύνη υποχωρεί (πηγές: στοιχεία αγοράς και ανάλυση Brookings Institution). Η εξάρτηση της οικονομίας από την ενέργεια καθιστά τις ΗΠΑ ευάλωτες σε τέτοιου είδους σοκ.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι επιπτώσεις είναι ακόμη πιο εκτεταμένες. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναθεώρησε προς τα πάνω τον παγκόσμιο πληθωρισμό στο 4,4% και προς τα κάτω την ανάπτυξη στο 3,1% για το 2026. Οι μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται σε Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική, όπου οι οικονομίες εξαρτώνται περισσότερο από εισαγωγές ενέργειας και τροφίμων.
Οι «γκρίζες ζώνες» – κανείς δεν έχει κερδίσει ακόμη
Ο Ντόναλντ Τραμπ βρίσκεται πολιτικά εκτεθειμένος. Η δημοτικότητά του κινείται σε χαμηλά επίπεδα, ενώ ο πόλεμος δεν έχει αποδώσει τα στρατηγικά αποτελέσματα που είχε υποσχεθεί. Η επιλογή στρατιωτικής σύγκρουσης αποδεικνύεται υψηλού ρίσκου χωρίς εγγυημένη απόδοση.
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου πέτυχε αρχικά έναν στρατηγικό στόχο, οδηγώντας σε άμεση σύγκρουση με το Ιράν. Ωστόσο, η μακροχρόνια φθορά, οι απώλειες και η διεθνής πίεση περιορίζουν τα οφέλη. Παράλληλα, οι απειλές από τη Χεζμπολάχ παραμένουν ενεργές.
Το ιρανικό καθεστώς, αν και έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα, εξακολουθεί να στέκεται. Μάλιστα, έχει αποδείξει ότι μπορεί να επηρεάσει την παγκόσμια οικονομία μέσω του ελέγχου στο Στενό του Ορμούζ, αποκτώντας ένα νέο διαπραγματευτικό όπλο.
Η Ουκρανία, αν και βραχυπρόθεσμα ζημιώνεται λόγω μετατόπισης της διεθνούς προσοχής και περιορισμού στρατιωτικών πόρων, ενδέχεται να επωφεληθεί μακροπρόθεσμα μέσω νέων συνεργασιών, ειδικά στον τομέα των drones.
Οι προσωρινοί «κερδισμένοι»
Η Κίνα εμφανίζεται ανθεκτική. Έχει επενδύσει εδώ και χρόνια σε ενεργειακή διαφοροποίηση και αποθέματα, περιορίζοντας την έκθεσή της στο σοκ τιμών. Παράλληλα, ενισχύει τη γεωπολιτική της εικόνα ως δύναμη σταθερότητας.
Οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων καταγράφουν υψηλά κέρδη λόγω των αυξημένων τιμών ενέργειας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Oxfam, οι μεγαλύτερες ενεργειακές εταιρείες αναμένεται να φτάσουν συνολικά κέρδη 94 δισ. δολαρίων το 2026.
Η Ρωσία επωφελείται επίσης από τις υψηλές τιμές πετρελαίου και λιπασμάτων. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας αναφέρει ότι τα ενεργειακά έσοδα σχεδόν διπλασιάστηκαν σε έναν μήνα. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη εικόνα παραμένει αβέβαιη λόγω γεωπολιτικών κινδύνων.
Παράλληλα, η κρίση επιταχύνει τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη παρουσιάσει στρατηγική για μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, ενισχύοντας τις επενδύσεις σε καθαρές μορφές ενέργειας.
Τέλος, η αμυντική βιομηχανία και οι κατασκευαστές drones επωφελούνται από την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών. Το Stockholm International Peace Research Institute καταγράφει αύξηση 2,9% στις παγκόσμιες αμυντικές δαπάνες το 2025, με περαιτέρω άνοδο να αναμένεται.
Συμπέρασμα
Η εικόνα είναι ξεκάθαρη: πρόκειται για μια σύγκρουση όπου το κόστος διαχέεται σε όλους και τα οφέλη είναι περιορισμένα και ασταθή. Δεν υπάρχει καθαρός νικητής, μόνο διαφορετικά επίπεδα ζημιάς.
SBC Analysis
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι αποτυχημένος επειδή δεν έχει τελειώσει. Είναι αποτυχημένος γιατί δεν μπορεί να τελειώσει με καθαρό αποτέλεσμα. Όταν μια σύγκρουση επηρεάζει ταυτόχρονα ενέργεια, ναυτιλία, πληθωρισμό και γεωπολιτική ισορροπία, τότε δεν μιλάμε για πόλεμο περιορισμένης κλίμακας. Μιλάμε για systemic crisis. Και σε τέτοιες κρίσεις, η έννοια του «νικητή» απλά δεν υπάρχει.
