Αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών φέρονται να παρακολουθούν επαφές κινεζικών εταιρειών με την Τεχεράνη για πωλήσεις όπλων. Πίσω από τη φαινομενικά τεχνική κίνηση, διακυβεύεται η αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
Η Ουάσινγκτον εμφανίζεται να έχει συλλέξει πληροφορίες ότι κινεζικές εταιρείες βρίσκονται σε συνομιλίες με Ιρανούς αξιωματούχους για πιθανές πωλήσεις οπλικών συστημάτων, μετέδωσε η εφημερίδα «New York Times» επικαλούμενη Αμερικανούς αξιωματούχους. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, εξετάζεται ακόμη και η μεταφορά εξοπλισμού μέσω τρίτων χωρών, ώστε να συγκαλυφθεί η προέλευση της στρατιωτικής βοήθειας.
Παρότι παραμένει ασαφές αν έχουν ήδη γίνει αποστολές ή αν έχει δοθεί πολιτική έγκριση από το Πεκίνο, η ίδια η ύπαρξη τέτοιων συζητήσεων επαρκεί για να ανησυχήσει τις ΗΠΑ και τους περιφερειακούς συμμάχους τους. Η Κίνα, που μέχρι σήμερα προτιμούσε να εμφανίζεται στη Μέση Ανατολή ως εμπορικός και ενεργειακός εταίρος, δοκιμάζει πλέον τα όρια της εμπλοκής της στον ευαίσθητο τομέα της ασφάλειας.
Τι σημαίνει μια κινεζοϊρανική στρατιωτική σύγκλιση
Η πιθανή εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας Κίνας–Ιράν δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Εδράζεται σε μια ήδη υφιστάμενη στρατηγική σχέση, που περιλαμβάνει μακροχρόνιες ενεργειακές συμφωνίες, κινεζικές επενδύσεις σε ιρανικές υποδομές και την ένταξη της Τεχεράνης στην πρωτοβουλία «Μία Ζώνη, Ένας Δρόμος».
Η διάσταση των εξοπλισμών, όμως, αλλάζει ποιοτικά το πλαίσιο. Αν επιβεβαιωθούν πωλήσεις προηγμένων οπλικών συστημάτων –από μη επανδρωμένα αεροσκάφη μέχρι αντιαεροπορικά μέσα–, το Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την αποτρεπτική του ικανότητα έναντι ΗΠΑ, Ισραήλ και αραβικών μοναρχιών του Κόλπου. Αυτό θα καθιστούσε πιο περίπλοκο κάθε ενδεχόμενο στρατιωτικό υπολογισμό στην περιοχή και θα αύξανε το κόστος μιας ανοικτής σύγκρουσης.
Για την Κίνα, μια τέτοια κίνηση θα λειτουργούσε ως μοχλός πίεσης προς την Ουάσινγκτον, σε μια περίοδο που οι δύο δυνάμεις αντιπαρατίθενται σε τεχνολογία, εμπόριο και Ταϊβάν. Η σταδιακή είσοδος του Πεκίνου στην αγορά όπλων της Μέσης Ανατολής μπορεί να του προσφέρει πολιτική επιρροή και πρόσβαση σε κρίσιμες ενεργειακές ροές, με αντάλλαγμα την τεχνολογία και τον εξοπλισμό.
Ο ρόλος των ενδιάμεσων χωρών και η παράκαμψη κυρώσεων
Η αναφορά σε μεταφορά όπλων μέσω τρίτων χωρών φωτίζει μια γνώριμη πρακτική στις γκρίζες ζώνες του διεθνούς εμπορίου εξοπλισμών. Δίκτυα εταιρειών–«βιτρίνα», ενδιάμεσοι διαμεσολαβητές και χρήση λιμανιών με χαλαρό έλεγχο αποτελούν κλασικά εργαλεία για την παράκαμψη κυρώσεων και περιορισμών.
Για το Ιράν, που βρίσκεται αντιμέτωπο με πολυεπίπεδες αμερικανικές και ευρωπαϊκές κυρώσεις, η πρόσβαση σε τέτοια δίκτυα είναι ζήτημα στρατηγικής επιβίωσης. Για την Κίνα, η χρήση ιδιωτικών ή ημικρατικών εταιρειών δημιουργεί μια «ζώνη άρνησης ευθύνης», επιτρέποντας στο Πεκίνο να υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει επίσημη κρατική εμπλοκή, ακόμη κι όταν τα συμφέροντα συμπίπτουν.
Η πρακτική αυτή, ωστόσο, διαβρώνει σταδιακά την αποτελεσματικότητα του διεθνούς καθεστώτος ελέγχου εξοπλισμών. Όσο περισσότερες μεγάλες δυνάμεις επιλέγουν να κινηθούν στο περιθώριο των θεσμικών μηχανισμών, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να επιβληθούν κανόνες σε περιοχές υψηλής έντασης, όπως ο Περσικός Κόλπος και η Ανατολική Μεσόγειος.
Πιθανές αντιδράσεις ΗΠΑ και η πίεση προς συμμάχους
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν στη διάθεσή τους ένα ευρύ φάσμα εργαλείων για να αποτρέψουν ή να τιμωρήσουν τέτοιες συναλλαγές: από δευτερογενείς κυρώσεις σε εμπλεκόμενες εταιρείες έως περιορισμούς στη μεταφορά τεχνολογίας και πρόσβασης σε αμερικανικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η χρήση αυτών των μέσων, όμως, συνεπάγεται κόστος και για τους ίδιους τους συμμάχους των ΗΠΑ, που συναλλάσσονται με την Κίνα.
Σε πολιτικό επίπεδο, η Ουάσινγκτον ενδέχεται να αξιοποιήσει την υπόθεση για να ενισχύσει την επιχειρηματολογία της περί «υπεύθυνων» και «μη υπεύθυνων» προμηθευτών όπλων, πιέζοντας χώρες της Ευρώπης και της Ασίας να ευθυγραμμιστούν στενότερα με τη δυτική γραμμή απέναντι στο Πεκίνο. Η σταδιακή διχοτόμηση της παγκόσμιας αγοράς αμυντικού υλικού σε δύο μπλοκ –δυτικό και σινοκεντρικό– είναι ένα πιθανό μεσοπρόθεσμο σενάριο.
Η κλιμάκωση της αντιπαράθεσης σε αυτό το πεδίο θα επηρεάσει όχι μόνο τις στρατιωτικές ισορροπίες, αλλά και τις οικονομικές ροές: από τις αμυντικές βιομηχανίες μέχρι τις τράπεζες που χρηματοδοτούν εξαγωγές και τις ναυτιλιακές εταιρείες που μεταφέρουν ευαίσθητα φορτία.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη Μέση Ανατολή
Η Μέση Ανατολή κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο δοκιμής της νέας παγκόσμιας αντιπαράθεσης. Αν η Κίνα εδραιώσει ρόλο προμηθευτή όπλων σε χώρες που τελούν υπό δυτικές κυρώσεις, η περιοχή θα βρεθεί μπροστά σε ένα νέο κύμα εξοπλισμών, με μεγαλύτερη τεχνολογική πολυπλοκότητα και δυσκολότερη ιχνηλάτηση.
Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε ένα περιβάλλον όπου οι περιφερειακές συγκρούσεις θα έχουν πιο απρόβλεπτη δυναμική και υψηλότερο ρίσκο ατυχημάτων ή λανθασμένων υπολογισμών. Παράλληλα, η παρουσία πολλαπλών μεγάλων δυνάμεων με αντικρουόμενα συμφέροντα δυσχεραίνει την οικοδόμηση οποιουδήποτε σταθερού θεσμικού πλαισίου ασφάλειας.
Για το διεθνές σύστημα, η υπόθεση Κίνας–Ιράν είναι ενδεικτική μιας ευρύτερης τάσης: της μετάβασης από ένα σχετικά ελεγχόμενο πλαίσιο μη διάδοσης όπλων, σε ένα περισσότερο κατακερματισμένο περιβάλλον, όπου οι κυρώσεις αντιμετωπίζονται ως τεχνικό εμπόδιο και όχι ως πολιτικός φραγμός.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία και αγορά, η πιθανή εμβάθυνση της στρατιωτικής σχέσης Κίνας–Ιράν έχει έμμεσες αλλά ουσιαστικές συνέπειες. Πρώτον, οποιαδήποτε άνοδος της γεωπολιτικής έντασης στον Περσικό Κόλπο μπορεί να επηρεάσει τις τιμές ενέργειας, επιβαρύνοντας το κόστος για βιομηχανία και νοικοκυριά. Δεύτερον, η εντατικοποίηση των αμερικανικών κυρώσεων και ελέγχων σε κινεζικές και ιρανικές οντότητες αυξάνει τον κανονιστικό κίνδυνο για ελληνικές ναυτιλιακές και τραπεζικές δραστηριότητες που σχετίζονται με τη μεταφορά πετρελαίου ή τη χρηματοδότηση εμπορίου. Τρίτον, η σταδιακή πόλωση της αγοράς αμυντικού υλικού μπορεί να επηρεάσει τις μελλοντικές επιλογές της Ελλάδας σε εξοπλιστικά προγράμματα, συμπιέζοντας τον βαθμό ευελιξίας ανάμεσα σε δυτικούς και μη δυτικούς προμηθευτές. Σε αυτό το περιβάλλον, η ελληνική στρατηγική οφείλει να συνδυάσει αυστηρή συμμόρφωση με κυρώσεις, προληπτική διαχείριση κινδύνων στο ναυτιλιακό και χρηματοπιστωτικό σύστημα και ενεργητική διπλωματία σε ΕΕ και ΝΑΤΟ, ώστε να περιοριστούν οι παρενέργειες από μια ενδεχόμενη νέα κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή.
#Κίνα #Ιράν #ΜέσηΑνατολή #Εξοπλισμοί #ΔιεθνείςΣχέσεις
