Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θέτει ανοιχτά θέμα επανασχεδιασμού της Ενιαίας Αγοράς, συνδέοντας ψηφιοποίηση, πράσινη μετάβαση και στρατηγική αυτονομία. Η συζήτηση δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια των Βρυξελλών, αλλά ορίζοντας για την επόμενη δεκαετία της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έστειλε σαφές μήνυμα από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: η Ευρωπαϊκή Ενιαία Αγορά, όπως τη γνωρίσαμε τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, δεν επαρκεί πλέον. Για να «παραμείνει κατάλληλη για τον σκοπό της», όπως τόνισε, πρέπει να εκσυγχρονιστεί σε βάθος, ενσωματώνοντας την ψηφιακή εποχή, την πράσινη μετάβαση, τη στρατηγική αυτονομία και μια πιο έντονη κοινωνική διάσταση.
Γιατί η Ενιαία Αγορά χρειάζεται επανασχεδιασμό τώρα
Η Ενιαία Αγορά υπήρξε ο βασικός μοχλός ανάπτυξης της Ευρώπης από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, επιτρέποντας την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, υπηρεσιών, κεφαλαίων και εργαζομένων. Όμως η αρχιτεκτονική της σχεδιάστηκε σε μια εποχή προ-ψηφιακή, με χαμηλότερο γεωπολιτικό ρίσκο και χωρίς την πίεση της κλιματικής μετάβασης. Σήμερα, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ταυτόχρονες προκλήσεις: αναδιάταξη των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας, τεχνολογικό ανταγωνισμό με ΗΠΑ και Κίνα, ενεργειακή ανασφάλεια και αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες.
Σε αυτό το περιβάλλον, η «διατήρηση της Ενιαίας Αγοράς όπως την ξέρουμε», όπως είπε η φον ντερ Λάιεν, δεν θεωρείται επαρκής στρατηγική. Το ζητούμενο είναι μια αγορά που δεν απλώς αφαιρεί εμπόδια, αλλά ενσωματώνει ενεργά νέους κανόνες για την ψηφιακή οικονομία, την κλιματική ουδετερότητα και την ανθεκτικότητα της παραγωγικής βάσης.
Ψηφιακή μετάβαση: από την προσαρμογή στον «ψηφιακό σχεδιασμό»
Κεντρικό στοιχείο της παρέμβασης ήταν η αναφορά σε μια Ενιαία Αγορά «digital by design» – δηλαδή σχεδιασμένη εξαρχής με ψηφιακά κριτήρια. Αυτό σημαίνει ότι οι κανόνες για υπηρεσίες, δεδομένα, ανταγωνισμό και κατανάλωση δεν θα προσαρμόζονται εκ των υστέρων στην τεχνολογία, αλλά θα δομούνται με βάση αυτήν. Για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ειδικά τις μικρομεσαίες, η μετάβαση αυτή συνεπάγεται τόσο ευκαιρίες όσο και κόστος συμμόρφωσης.
Η εναρμόνιση κανόνων για τα δεδομένα, οι ψηφιακές υποδομές πανευρωπαϊκής κλίμακας και η μείωση του διοικητικού βάρους για διασυνοριακές ψηφιακές υπηρεσίες είναι κρίσιμοι παράγοντες για την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Ταυτόχρονα, όμως, η ενίσχυση του ρυθμιστικού πλαισίου σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια και η προστασία προσωπικών δεδομένων σημαίνει ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να ακολουθεί ένα πιο «βαρύ» ρυθμιστικό μοντέλο σε σχέση με άλλες μεγάλες οικονομίες.
Πράσινοι κανόνες και στρατηγική αυτονομία στην προμήθεια
Η πρόεδρος της Κομισιόν υπογράμμισε ότι η βιωσιμότητα πρέπει να «ενσωματωθεί στους κανόνες της αγοράς». Αυτό παραπέμπει στη λογική της Πράσινης Συμφωνίας, όπου οι περιβαλλοντικοί στόχοι δεν είναι παράρτημα αλλά κεντρικός άξονας της οικονομικής πολιτικής. Η ενσωμάτωση κριτηρίων βιωσιμότητας σε δημόσιες συμβάσεις, χρηματοδότηση και εταιρική διακυβέρνηση αλλάζει σταδιακά το κόστος κεφαλαίου και τις επενδυτικές προτεραιότητες.
Παράλληλα, η αναφορά στην ανάγκη για μεγαλύτερη ανεξαρτησία και διαφοροποίηση προμηθευτών συνδέεται με τη συζήτηση για «στρατηγική αυτονομία». Από κρίσιμες πρώτες ύλες έως τεχνολογικά εξαρτήματα και φαρμακευτικά προϊόντα, η ΕΕ επιδιώκει να μειώσει την εξάρτηση από λίγους εξωτερικούς προμηθευτές. Η κίνηση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε αναδιάρθρωση των εφοδιαστικών αλυσίδων, με πιθανές αυξήσεις κόστους βραχυπρόθεσμα αλλά μεγαλύτερη ανθεκτικότητα σε περιόδους κρίσης.
Κοινωνική διάσταση: φτώχεια, ανισότητες και συνοχή
Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε στη «κοινωνική διάσταση» της Ενιαίας Αγοράς, με αναφορές στην ανάγκη περιορισμού της φτώχειας και ενίσχυσης της ένταξης. Η εμπειρία της δεκαετίας μετά την κρίση χρέους, αλλά και οι επιπτώσεις της πανδημίας και του πληθωριστικού κύματος, ανέδειξαν ότι η οικονομική ολοκλήρωση χωρίς επαρκή κοινωνικά αντισταθμίσματα ενισχύει τις περιφερειακές και εισοδηματικές ανισότητες.
Η νέα ατζέντα φαίνεται να κινείται προς ένα μοντέλο όπου οι κανόνες της αγοράς συνδέονται στενότερα με στόχους κοινωνικής συνοχής: από την πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες έως την προστασία των πιο ευάλωτων νοικοκυριών από τις διακυμάνσεις τιμών στην ενέργεια και τα τρόφιμα. Αυτό έχει άμεσες συνέπειες για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται τα ευρωπαϊκά ταμεία, τα προγράμματα στήριξης εισοδήματος και οι εθνικές μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας.
Τι σημαίνει ο μετασχηματισμός της Ενιαίας Αγοράς για την Ελλάδα
Για την ελληνική οικονομία, η συζήτηση αυτή δεν είναι αφηρημένη θεσμική άσκηση. Η Ελλάδα, ως μικρή ανοικτή οικονομία εντός της Ευρωζώνης, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πώς διαμορφώνονται οι κανόνες της Ενιαίας Αγοράς. Η ενίσχυση της ψηφιακής διάστασης μπορεί να διευκολύνει την εξωστρέφεια ελληνικών επιχειρήσεων σε υπηρεσίες πληροφορικής, τουρισμό υψηλής προστιθέμενης αξίας και logistics, υπό την προϋπόθεση ότι θα κλείσει γρήγορα το ψηφιακό χάσμα σε υποδομές και δεξιότητες.
Η ενσωμάτωση της βιωσιμότητας στους κανόνες της αγοράς ευνοεί κλάδους όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και οι πράσινες μεταφορές, όπου η Ελλάδα έχει σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον. Ταυτόχρονα, όμως, αυξάνει τις απαιτήσεις συμμόρφωσης για παραδοσιακούς κλάδους όπως η βιομηχανία τροφίμων, η ναυτιλιακή υποστήριξη και οι ενεργοβόρες δραστηριότητες.
Η έμφαση στη διαφοροποίηση προμηθευτών και στη στρατηγική αυτονομία μπορεί να ανοίξει περιθώρια για την Ελλάδα ως κόμβο διαμετακόμισης ενέργειας και εμπορευμάτων, αλλά προϋποθέτει αναβαθμισμένες υποδομές, σταθερό ρυθμιστικό περιβάλλον και επιτάχυνση των επενδύσεων σε λιμάνια, σιδηροδρομικά δίκτυα και αποθήκευση ενέργειας.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική αγορά, ο επανασχεδιασμός της Ενιαίας Αγοράς λειτουργεί ως διπλό φίλτρο: αναδεικνύει όσους κλάδους μπορούν να ενσωματώσουν γρήγορα την ψηφιακή και πράσινη ατζέντα και πιέζει όσους παραμένουν σε χαμηλή παραγωγικότητα και περιορισμένη εξωστρέφεια. Η ουσία για επιχειρήσεις και επενδυτές είναι ότι η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή ζήτηση θα συνοδεύεται ολοένα και περισσότερο από αυστηρότερους όρους σε δεδομένα, βιωσιμότητα και κοινωνική ευθύνη. Όσοι προσαρμοστούν έγκαιρα μπορούν να αξιοποιήσουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ως επιταχυντή, όχι ως εμπόδιο.
#ΕΕ #ΕνιαίαΑγορά #vonderLeyen #ΕυρωπαϊκήΟικονομία
