Η ανατροπή του Κιρ Στάρμερ από το Εργατικό Κόμμα μόλις δύο χρόνια μετά τη σαρωτική εκλογική του νίκη δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επεισόδιο βρετανικής πολιτικής αστάθειας. Είναι ένα ακόμη σύμπτωμα μιας βαθύτερης κρίσης που διαπερνά σχεδόν όλες τις δυτικές δημοκρατίες.
Η Βρετανία αποκτά τον έβδομο πρωθυπουργό της μέσα σε μία δεκαετία. Η Γαλλία αντιμετωπίζει διαρκείς πολιτικές αναταράξεις. Η Γερμανία δυσκολεύεται να επανακτήσει τον ρόλο της ως ατμομηχανή της Ευρώπης. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η πολιτική πόλωση έχει μετατραπεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό του συστήματος.
Το κοινό στοιχείο δεν είναι τα πρόσωπα.
Είναι η αυξανόμενη δυσκολία των δημοκρατικών κυβερνήσεων να παράγουν απτά αποτελέσματα σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτερα από τους θεσμούς τους.
Ο Κιρ Στάρμερ δεν υπήρξε χαρισματικός ηγέτης. Δεν ενέπνευσε μαζικά κινήματα ούτε άλλαξε το πολιτικό τοπίο της Βρετανίας. Όμως εξελέγη με μια σαφή εντολή: να αποκαταστήσει τη σταθερότητα μετά από χρόνια Brexit, οικονομικών αναταράξεων και κυβερνητικών κρίσεων.
Η απομάκρυνσή του αποκαλύπτει ένα παράδοξο της σύγχρονης πολιτικής. Οι κοινωνίες ζητούν σταθερότητα αλλά τα πολιτικά συστήματα παράγουν διαρκή μεταβλητότητα. Οι πολίτες απαιτούν μακροπρόθεσμες λύσεις, ενώ τα κόμματα λειτουργούν ολοένα και περισσότερο με ορίζοντα δημοσκοπήσεων εβδομάδων.
Η ανάδειξη του Άντι Μπέρναμ στην ηγεσία των Εργατικών ενδέχεται να προσφέρει προσωρινή πολιτική ανανέωση. Ωστόσο το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν ο νέος ηγέτης διαθέτει μεγαλύτερη δημοφιλία ή καλύτερη επικοινωνιακή ικανότητα.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αντιμετωπίσει προβλήματα που δεν έχουν εύκολες λύσεις.
Η βρετανική οικονομία αντιμετωπίζει χρόνια υποεπένδυση, χαμηλή παραγωγικότητα, πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες και δημοσιονομικούς περιορισμούς. Τα ίδια περίπου προβλήματα συναντά κανείς σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η μεταπολεμική υπόσχεση των δυτικών δημοκρατιών βασιζόταν σε μια απλή εξίσωση: κάθε γενιά θα ζούσε καλύτερα από την προηγούμενη. Η οικονομική ανάπτυξη θα χρηματοδοτούσε την κοινωνική πρόοδο και η πολιτική σταθερότητα θα εξασφάλιζε τη συνέχεια.
Σήμερα η εξίσωση αυτή αμφισβητείται.
Οι νεότερες γενιές αντιμετωπίζουν δυσκολότερη πρόσβαση στη στέγαση, αυξημένο κόστος ζωής και μεγαλύτερη εργασιακή αβεβαιότητα. Οι δημόσιες υποδομές πιέζονται από τη γήρανση του πληθυσμού. Η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί τεράστιες επενδύσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη αναδιαμορφώνει την αγορά εργασίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η πολιτική ηγεσία γίνεται όλο και πιο ευάλωτη.
Οι πολίτες δεν αξιολογούν πλέον τους ηγέτες με βάση τις προθέσεις τους αλλά με βάση την ικανότητά τους να παράγουν αποτελέσματα. Και όταν τα αποτελέσματα αργούν, η υπομονή εξαντλείται γρήγορα.
Αυτό εξηγεί την άνοδο των λαϊκιστικών κινημάτων σε ολόκληρη τη Δύση. Δεν πρόκειται απλώς για ιδεολογική μετατόπιση. Πρόκειται για έκφραση απογοήτευσης απέναντι σε πολιτικά συστήματα που δείχνουν ανίκανα να ανταποκριθούν στις προσδοκίες των πολιτών.
Η περίπτωση της Βρετανίας είναι ιδιαίτερα διδακτική. Η χώρα πέρασε από το Brexit στην πανδημία, από την ενεργειακή κρίση στον πληθωρισμό και από τις διαδοχικές κυβερνητικές αλλαγές στη σημερινή πολιτική αναταραχή. Κάθε νέα ηγεσία παρουσιαζόταν ως λύση. Καμία δεν κατάφερε να ανατρέψει τις βαθύτερες δομικές τάσεις.
Το ίδιο ισχύει σε μεγάλο βαθμό και για την υπόλοιπη Ευρώπη.
Οι πολιτικές αλλαγές είναι συχνά ταχύτερες από τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Οι κυβερνήσεις αλλάζουν, αλλά τα προβλήματα παραμένουν. Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος αυξανόμενης απογοήτευσης και μειωμένης εμπιστοσύνης στους θεσμούς.
Ο Άντι Μπέρναμ ξεκινά την πρωθυπουργία του με σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο. Διαθέτει εμπειρία, αναγνωρισιμότητα και μεγαλύτερη απήχηση από τον προκάτοχό του. Όμως η πραγματική δοκιμασία δεν θα είναι οι πρώτοι μήνες της θητείας του.
Θα είναι η ικανότητά του να αποδείξει ότι οι δημοκρατικές κυβερνήσεις μπορούν ακόμη να σχεδιάζουν και να υλοποιούν μακροπρόθεσμες πολιτικές σε έναν κόσμο που απαιτεί άμεσες απαντήσεις.
Η κρίση της Δύσης δεν είναι πρωτίστως κρίση ηγεσίας.
Είναι κρίση αποτελεσματικότητας.
Και όσο οι δημοκρατίες δυσκολεύονται να μετατρέψουν τις πολιτικές υποσχέσεις σε απτά αποτελέσματα, τόσο θα αυξάνεται ο πειρασμός για εύκολες λύσεις, ακραίες φωνές και πολιτικά πειράματα.
Η Βρετανία αλλάζει ακόμη έναν πρωθυπουργό.
Το αν αλλάζει και πορεία, μένει να αποδειχθεί.
SBC Opinion – Σχολιο
Η αλλαγή ηγεσίας στη Βρετανία αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου φαινομένου πολιτικής αστάθειας που χαρακτηρίζει τις δυτικές δημοκρατίες μετά την πανδημία, την ενεργειακή κρίση και την επιβράδυνση της παγκοσμιοποίησης. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι τα πρόσωπα αλλά η ικανότητα των πολιτικών συστημάτων να παράγουν ανάπτυξη, κοινωνική συνοχή και θεσμική εμπιστοσύνη.
