Ο προληπτικός έλεγχος συνταγματικότητας μπαίνει στο επίκεντρο της συζήτησης για την αναθεώρηση του Συντάγματος, με αιχμή τις αρμοδιότητες του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου. Η Νέα Δημοκρατία συνδέει την καταδίκη της πολιτικής βίας με βαθιές θεσμικές αλλαγές σε δικαιοσύνη και έλεγχο των νόμων.
Ο προληπτικός έλεγχος συνταγματικότητας μπαίνει στο επίκεντρο της συζήτησης για την αναθεώρηση του Συντάγματος, με αιχμή τις νέες αρμοδιότητες του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου. Στο φόντο της πρόσφατης δολοφονικής επίθεσης σε στελέχη της Νέας Δημοκρατίας, η κυβερνητική πλειοψηφία επιχειρεί να συνδέσει την καταδίκη της βίας με μια συνολική αναδιάταξη των θεσμικών αντιβάρων.
Πώς συνδέεται η καταδίκη της βίας με τον προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας;
Ο Ευριπίδης Στυλιανίδης ζήτησε από την Επιτροπή Αναθεώρησης ρητή, διακομματική καταγγελία της βίας και της τρομοκρατίας, με αφορμή την επίθεση σε τρία στελέχη της ΝΔ. Την ίδια στιγμή, η Νέα Δημοκρατία εισηγείται την κατάργηση της έννοιας του «πολιτικού εγκλήματος» στο άρθρο 97, υποστηρίζοντας ότι η βία είναι ενιαία και δεν μπορεί να απολαμβάνει ειδική συνταγματική μεταχείριση.
Η επιλογή αυτή μεταφέρει σαφές μήνυμα ότι το Σύνταγμα δεν πρέπει να αφήνει παράθυρα διαφοροποίησης για εγκλήματα με πολιτικό μανδύα. Η αποσύνδεση της βίας από τον πολιτικό χαρακτήρα της λειτουργεί ως θεσμική απάντηση στην τρομοκρατία, αλλά ταυτόχρονα κλείνει έναν ιστορικό κύκλο συζήτησης για τα λεγόμενα πολιτικά εγκλήματα.
Ποιες αλλαγές φέρνουν τα άρθρα 99 και 100 στη δικαιοσύνη;
Κεντρική τομή είναι η κατάργηση του Δικαστηρίου Αγωγών Κακοδικίας και η μεταφορά των αρμοδιοτήτων του στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο. Ο θεσμός της κακοδικίας, ήδη υπολειτουργικός με ελάχιστες δεκτές αγωγές και αυστηρά φίλτρα, χαρακτηρίζεται από τη ΝΔ ως θεσμός που έχει ουσιαστικά ατονήσει, περισσότερο προστατεύοντας τους δικαστές παρά δικαιώνοντας τους πολίτες.
Με τη μεταφορά των αγωγών κακοδικίας στο ΑΕΔ, η κυβέρνηση επιχειρεί να συγκεντρώσει κρίσιμες λειτουργίες σε ένα ενισχυμένο ανώτατο όργανο. Η νέα σύνθεση, με λιγότερους ανώτατους δικαστές από ΣτΕ και Άρειο Πάγο και μόνιμη συμμετοχή πανεπιστημιακών, στοχεύει στην αντιμετώπιση δυσλειτουργιών, αλλά ταυτόχρονα αλλάζει την ισορροπία ανάμεσα στη δικαστική ιεραρχία και την επιστημονική κοινότητα.
Τι σημαίνει ο προληπτικός έλεγχος συνταγματικότητας για τους νόμους;
Η πρόταση για προληπτικός έλεγχος συνταγματικότητας, στα πρότυπα του γαλλικού μοντέλου, φέρνει μια βαθιά μεταβολή στον τρόπο που γεννιέται ο νόμος στην Ελλάδα. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός ή η Βουλή με απόλυτη πλειοψηφία θα μπορούν να παραπέμπουν ψηφισμένα νομοσχέδια στο ΑΕΔ πριν από τη δημοσίευση, με τις αποφάσεις να δεσμεύουν στη συνέχεια όλα τα δικαστήρια.
Τα πλεονεκτήματα που προβάλλονται είναι η ενίσχυση της ασφάλειας δικαίου, η προληπτική προστασία των δικαιωμάτων και η αποσυμφόρηση των δικαστηρίων από μελλοντικές προσφυγές. Ωστόσο, ο ίδιος ο Στυλιανίδης αναγνωρίζει τους κινδύνους πολιτικοποίησης της δικαιοσύνης και «δικαστικοποίησης» της πολιτικής, καθώς ένα δικαστικό σώμα θα μπορεί να μπλοκάρει κεντρικά νομοσχέδια πριν καν εφαρμοστούν.
Τι σημαίνει για εσάς ως πολίτης
Για τον πολίτη, ο προληπτικός έλεγχος συνταγματικότητας μπορεί να σημαίνει λιγότερες εκπλήξεις τύπου «νόμος που καταρρέει στα δικαστήρια μετά από χρόνια εφαρμογής», με άμεση επίδραση σε φόρους, παροχές και εργασιακά. Αν ένας νόμος κριθεί αντισυνταγματικός πριν ισχύσει, αποφεύγονται ανατροπές σε συμβάσεις, επενδύσεις ή κοινωνικές παροχές που στηρίχθηκαν σε αυτόν.
Από την άλλη, η συγκέντρωση αρμοδιοτήτων στο ΑΕΔ και η κατάργηση του ειδικού δικαστηρίου κακοδικίας περιορίζει τα εξειδικευμένα κανάλια προσφυγής κατά δικαστών, έστω και αν αυτά ήταν σπάνια αποτελεσματικά. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι αν ο νέος μηχανισμός θα λειτουργήσει ως ουσιαστική εγγύηση για τον πολίτη ή ως ακόμη ένα δύσβατο, κεντρικοποιημένο φίλτρο ελέγχου.
Σχόλιο 
: Η ταυτόχρονη επίκληση της ανάγκης διακομματικής καταγγελίας της βίας και η προώθηση ενός ισχυροποιημένου Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου δείχνουν μια στρατηγική μετατόπιση: η ασφάλεια δικαίου και η αντιμετώπιση της βίας περνούν μέσα από συγκέντρωση κρίσιμων εξουσιών σε λίγα θεσμικά κέντρα. Το ερώτημα για την επόμενη μέρα είναι αν η Βουλή και οι πολίτες θα διαθέτουν επαρκή αντίβαρα απέναντι σε ένα σώμα που θα κρίνει εκ των προτέρων τους νόμους, τους δικαστές και τα αιρετά όργανα της αυτοδιοίκησης.
Διαβάστε επίσης:
Νέα Δημοκρατία προτείνει αυστηρότερους κανόνες για δικαστές και κυβέρνηση
Στυλιανίδης ζητά νηφάλια αναθεώρηση για ευθύνη υπουργών
#ΕυριπίδηςΣτυλιανίδης #ΝέαΔημοκρατία #ΑνώτατοΕιδικόΔικαστήριο #Σύνταγμα #Κακοδικία
