Η απαίτηση του Ντόναλντ Τραμπ για διαπραγματεύσεις απόκτησης της Γροιλανδίας μετατρέπει την Αρκτική σε κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ ΗΠΑ, ΕΕ, Ρωσίας και Κίνας. Η Ευρώπη καλείται να επιλέξει αν θα απαντήσει με το «εμπορικό μπαζούκα» της ή αν θα αποφύγει τη σύγκρουση με την Ουάσιγκτον.
Η Αρκτική, μέχρι πρόσφατα περιφερειακό ζήτημα, εξελίσσεται σε έναν από τους πιο εκρηκτικούς γεωπολιτικούς κόμβους του πλανήτη. Η κλιματική αλλαγή ανοίγει νέους θαλάσσιους διαδρόμους και πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά, μετατρέποντας την περιοχή σε στρατηγικό «χρυσό φιλέτο» για ΗΠΑ, Ρωσία και Κίνα. Στο επίκεντρο βρίσκεται η Γροιλανδία, ημι-αυτόνομο έδαφος του Βασιλείου της Δανίας, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι θέλει να αποκτήσει για να «προστατεύσει τα αρκτικά ύδατα» από αντιπάλους.
Η αμερικανική πίεση και το δίλημμα της ΕΕ
Μιλώντας στο Νταβός, ο Τραμπ ζήτησε «άμεσες διαπραγματεύσεις» για την απόκτηση της Γροιλανδίας, αποκλείοντας μεν τη χρήση βίας, αλλά συνοδεύοντας την πρόταση με ωμό εκβιασμό: «Μπορείτε να πείτε ναι – και θα είμαστε πολύ ευγνώμονες. Ή μπορείτε να πείτε όχι – και θα το θυμόμαστε». Η κίνηση αυτή αμφισβητεί ευθέως τον ρόλο της Δανίας ως κράτους-μέλους της ΕΕ και συμμάχου στο ΝΑΤΟ που έχει την ευθύνη άμυνας της Γροιλανδίας.
Οκτώ ευρωπαϊκές χώρες αντέδρασαν στέλνοντας αποστολή αναγνώρισης της ΕΕ στη Γροιλανδία, σε μια προσπάθεια να καταδείξουν ότι η Ευρώπη μπορεί να συμβάλει στην ασφάλεια της Αρκτικής. Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος εξέλαβε την παρουσία ευρωπαϊκών στρατευμάτων ως πρόκληση, με τον Τραμπ να απειλεί με νέους δασμούς τις χώρες που συμμετείχαν. Έτσι, το ζήτημα της Αρκτικής μεταφέρεται ευθέως στο πεδίο του εμπορίου.
Στις Βρυξέλλες, το ερώτημα είναι αν η ΕΕ θα ενεργοποιήσει το αντι-εξαναγκαστικό εργαλείο (Anti-Coercion Instrument – ACI), το λεγόμενο «εμπορικό μπαζούκα», για να απαντήσει στις αμερικανικές απειλές. Μια τέτοια κίνηση θα σηματοδοτούσε ιστορική ρήξη, καθώς θα συνέδεε για πρώτη φορά τόσο ευθέως την εμπορική πολιτική με τη στρατιωτική ασφάλεια.
Ρωσία, Κίνα και στρατιωτικοποίηση του Βορρά
Την ίδια στιγμή, η Μόσχα ενισχύει θεαματικά την παρουσία της στην Αρκτική. Η Ρωσία διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους στόλους υποβρυχίων παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων μονάδων σχεδιασμένων για επιχειρήσεις κάτω από τον πάγο, και έχει αναβιώσει σοβιετικές βάσεις, αεροδρόμια και λιμάνια διπλής χρήσης. Σύμφωνα με το ΝΑΤΟ, η Αρκτική λειτουργεί πλέον ως πεδίο δοκιμών νέων ρωσικών οπλικών συστημάτων, καθιστώντας τον εντοπισμό και την παρακολούθηση των υποβρυχίων εξαιρετικά δύσκολη.
Παράλληλα, η Κίνα, αν και δεν έχει στρατιωτική παρουσία κοντά στη Γροιλανδία, επεκτείνει σταθερά το «πολικό αποτύπωμά» της μέσω ερευνητικών αποστολών, δορυφορικών συστημάτων, ψηφιακών υποδομών και υποθαλάσσιων καλωδίων. Το σχέδιο της «Πολικής Μεταξωτής Οδού» δείχνει ότι ο έλεγχος των logistics και των υποδομών μπορεί να αποδειχθεί εξίσου κρίσιμος με τις καθαρά στρατιωτικές δυνάμεις. Στη Δύση, αυτά τα έργα θεωρούνται πλέον de facto διπλής χρήσης.
Ευρωπαϊκές διαιρέσεις και στρατηγικό κενό
Η ΕΕ εμφανίζεται βαθιά διχασμένη. Η Γαλλία πιέζει για ενεργοποίηση του «εμπορικού μπαζούκα», όμως Ιταλία, Πολωνία και αρκετές ανατολικές χώρες φοβούνται ότι μια σκληρή απάντηση θα οδηγήσει σε αμερικανική απομάκρυνση από την Ουκρανία και το ΝΑΤΟ. Ήδη το Πεντάγωνο σχεδιάζει να περιορίσει τη συμμετοχή του σε ορισμένες νατοϊκές ομάδες, εξέλιξη που ερμηνεύεται ως προειδοποιητική βολή.
Μετά τις απειλές Τραμπ, Βρετανία, Δανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ολλανδία, Νορβηγία και Σουηδία εξέδωσαν κοινή δήλωση υπέρ της ενίσχυσης της αρκτικής ασφάλειας και κατά των δασμών, προειδοποιώντας ότι τέτοιες κινήσεις υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις. Ωστόσο, στις Βρυξέλλες επικρατεί ανησυχία ότι η χρήση εμπορικών εργαλείων για να επηρεαστούν ζητήματα άμυνας θα διαρρήξει τη μέχρι σήμερα διάκριση εμπορίου–ασφάλειας και θα εκθέσει, για άλλη μια φορά, την ευρωπαϊκή αδυναμία ταχείας αντίδρασης όταν τα οικονομικά της συμφέροντα συγκρούονται με τις νατοϊκές υποχρεώσεις.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, από το Νταβός, τάχθηκε υπέρ κατεύθυνσης μέρους των αμυντικών δαπανών σε συγκεκριμένες ικανότητες για την Αρκτική και προανήγγειλε νέα ευρωπαϊκή στρατηγική ασφάλειας και αναβάθμιση της στρατηγικής για την Αρκτική. Το ζητούμενο όμως είναι αν η ΕΕ θα μπορέσει να περάσει από τις διακηρύξεις σε πραγματική ισχύ επί του πεδίου.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η κλιματική τήξη του πάγου στην Αρκτική αποκαλύπτει ταυτόχρονα και το στρατηγικό έλλειμμα της Ευρώπης: χωρίς ενιαία φωνή, χωρίς σκληρή ισχύ και εγκλωβισμένη ανάμεσα στην εμπορική της εξάρτηση από τις ΗΠΑ και την ενεργειακή–ασφαλιστική πίεση Ρωσίας–Κίνας, η ΕΕ κινδυνεύει να μετατραπεί σε παρατηρητή σε μια περιοχή που θα καθορίσει τις ισορροπίες του 21ου αιώνα.
#Αρκτική #Γροιλανδία #ΗΠΑ #ΕΕ #ΝΑΤΟ #Ρωσία #Κίνα #δασμοί
